Sáng 7/1/2026, tại Phủ Chủ tịch, Văn phòng Chủ tịch nước tổ chức họp báo công bố Lệnh của Chủ tịch nước về 12 luật vừa được Quốc hội khóa XV thông qua tại Kỳ họp thứ 10. Đây là những đạo luật có ý nghĩa quan trọng, điều chỉnh các lĩnh vực thiết yếu của đời sống kinh tế – xã hội, góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước và đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Luật Báo chí năm 2025: Khẳng định tính cách mạng, mở rộng không gian phát triển báo chí hiện đại
Luật Báo chí gồm 4 chương, 51 điều, sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026. Luật mới khẳng định rõ vị trí của báo chí trong đời sống chính trị – xã hội với quy định: “Báo chí ở nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là báo chí cách mạng…”, qua đó nhấn mạnh tính lịch sử, vai trò cách mạng và định hướng xây dựng nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.
Một điểm mới nổi bật là quy định cụ thể về quyền yêu cầu cải chính thông tin của công dân, góp phần bảo đảm quyền tự do báo chí được quy định trong Hiến pháp.
Mô hình hoạt động mới, mở rộng không gian và tăng cường quản lý báo chí. Luật quy định các nguyên tắc phát triển báo chí trong bối cảnh tinh gọn bộ máy và chuyển đổi số, bao gồm mô hình cơ quan báo chí chủ lực đa phương tiện, cơ chế tài chính đặc thù, phù hợp với Chiến lược phát triển báo chí quốc gia. Báo, đài cấp tỉnh và các cơ quan tạp chí khoa học sẽ có điều kiện xuất bản đa dạng loại hình, phục vụ phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo theo Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị.
Đặc biệt, Luật mở rộng không gian hoạt động báo chí trên môi trường mạng, xác lập kênh nội dung số của cơ quan báo chí là sản phẩm báo chí chính thức.
Quản lý hiệu quả, nâng cao tính chuyên nghiệp. Luật Báo chí năm 2025 tăng cường hiệu quả quản lý nhà nước, xác định rõ 4 loại hình báo chí: báo in, báo điện tử, phát thanh và truyền hình. Bổ sung quy định về Hội Nhà báo Việt Nam, điều kiện cấp và thu hồi giấy phép hoạt động báo chí đối với tổ chức xã hội, xã hội – nghề nghiệp, cũng như quy định về cấp thẻ nhà báo, vai trò lãnh đạo cơ quan báo chí và người chưa được cấp thẻ hành nghề.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục: Khẳng định giáo dục bắt buộc và thúc đẩy chuyển đổi số
Luật gồm 2 điều, thể chế hóa các định hướng lớn của Đảng về phát triển giáo dục. Một điểm nhấn quan trọng là việc xác định giáo dục trung học cơ sở là giáo dục bắt buộc và tiến tới phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ từ 3 đến 6 tuổi.
Luật cũng khuyến khích mạnh mẽ ứng dụng công nghệ, trí tuệ nhân tạo có kiểm soát, thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện và xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về giáo dục và đào tạo.
Một thay đổi đáng chú ý là quy định Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quyết định một bộ sách giáo khoa thống nhất toàn quốc, đồng thời Chính phủ sẽ quy định lộ trình miễn phí sách giáo khoa, nhằm bảo đảm công bằng và ổn định. Luật cũng hoàn thiện chính sách học bổng, đề xuất thành lập Quỹ học bổng quốc gia, đổi mới mô hình trường năng khiếu, và bổ sung loại hình trường phổ thông nội trú.
Luật Giáo dục nghề nghiệp: Nâng cao kỹ năng lao động, phục vụ hội nhập. Gồm 9 chương, 45 điều, Luật Giáo dục nghề nghiệp được xây dựng nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý và đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. Mục tiêu là tạo chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả đào tạo nghề, đáp ứng tốt hơn nhu cầu thị trường lao động trong nước và khu vực ASEAN.
Luật nhấn mạnh việc phát triển nguồn nhân lực có kỹ năng nghề cao, phục vụ các đột phá chiến lược phát triển đất nước, đặc biệt trong bối cảnh cách mạng công nghiệp và chuyển đổi số.
Luật Giáo dục đại học: Tự chủ đại học gắn với trách nhiệm và hội nhập. Luật gồm 9 chương, 46 điều, tạo hành lang pháp lý cho giáo dục đại học hiện đại, trong đó trọng tâm là đảm bảo quyền tự chủ thực chất của cơ sở giáo dục đại học đi đôi với trách nhiệm giải trình.
Luật thúc đẩy đổi mới mô hình quản trị đại học, gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội và hội nhập quốc tế. Đây là bước đi quan trọng để thể chế hóa Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo trong giai đoạn phát triển mới. Các luật trên có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/1/2026.
Tiêu chí mới trong đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng gồm 2 điều, nhằm thể chế hóa chủ trương, chính sách lớn của Đảng về phòng, chống tham nhũng, tiêu cực, đồng thời phù hợp với bối cảnh đổi mới tổ chức bộ máy chính trị và thực tiễn quản lý tại địa phương.
Một nội dung trọng tâm của Luật là quy định mới về tiêu chí đánh giá công tác phòng, chống tham nhũng, được thiết kế phù hợp với chức năng quản lý nhà nước của từng bộ, ngành, địa phương. Chính phủ sẽ quy định cụ thể các tiêu chí để tăng tính chủ động và trách nhiệm của từng cấp chính quyền trong công tác này.
Luật cũng sửa đổi ngưỡng kê khai tài sản, thu nhập nhằm phù hợp thực tế: tài sản phải kê khai từ 150 triệu đồng trở lên, và kê khai bổ sung khi tài sản, thu nhập phát sinh từ 1 tỷ đồng trở lên.
Hoàn thiện pháp luật về tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, và Luật Tố cáo gồm 4 điều, với nhiều điểm mới quan trọng.
Đáng chú ý, Luật bổ sung quy định về tiếp công dân trực tuyến, cho phép tạm đình chỉ, đình chỉ giải quyết khiếu nại, rút một phần nội dung khiếu nại, và tiếp tục giải quyết khi người khiếu nại không tham dự đối thoại. Đồng thời, quy định nguyên tắc xác định thẩm quyền giải quyết tố cáo trong các trường hợp pháp luật chưa điều chỉnh rõ ràng.
Luật làm rõ trách nhiệm của Chủ tịch UBND cấp xã, tỉnh, và cơ quan quản lý nhà nước trong việc tổ chức tiếp công dân, thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Ngoài ra, quy định Thủ tướng Chính phủ có thể ủy quyền cho Tổng Thanh tra Chính phủ giải quyết tố cáo và hoàn thiện cơ chế theo dõi, đôn đốc việc thực hiện kết luận tố cáo. Luật cũng bổ sung quy định về chấm dứt bảo vệ người tố cáo nếu người đó cố ý không thực hiện nghĩa vụ đã được xác định. Luật trên có hiệu lực thi hành kể từ ngày 1/7/2026.
Luật Phục hồi, phá sản: Hành lang pháp lý mới cho tái cơ cấu và thanh lý doanh nghiệp
Có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2026, Luật Phục hồi, phá sản gồm 8 chương, 88 điều, được ban hành nhằm khắc phục các bất cập trong thực tiễn, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý trong quá trình giải quyết phá sản doanh nghiệp và hợp tác xã.
Luật hướng tới tạo điều kiện thuận lợi cho phục hồi sản xuất, kinh doanh đối với các đơn vị còn khả năng tái cấu trúc, đồng thời tuyên bố phá sản và thanh lý kịp thời các đơn vị không còn khả năng phục hồi. Qua đó, Luật góp phần khơi thông nguồn lực xã hội, cải thiện môi trường đầu tư – kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Luật cũng bảo đảm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan, đồng thời tiếp cận với thông lệ quốc tế, phù hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam.
Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế: Mô hình tiên tiến, chuẩn mực quốc tế. Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế sẽ có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2026, mở đường cho việc xây dựng mô hình Tòa án hiện đại, chuyên nghiệp, trực thuộc hệ thống Tòa án nhân dân, với chức năng giải quyết các vụ việc đầu tư, kinh doanh tại Trung tâm tài chính quốc tế.
Tòa án được tổ chức với bộ máy phù hợp, thủ tục tố tụng linh hoạt, minh bạch, hiệu quả, cùng đội ngũ Thẩm phán chuyên nghiệp, uy tín quốc tế, đáp ứng yêu cầu xử lý tranh chấp trong môi trường đầu tư chất lượng cao.
Luật hướng tới việc tạo cơ chế giải quyết tranh chấp đặc thù, vượt trội, công bằng, hiệu lực, hiệu quả, tương thích với thông lệ quốc tế, nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư, đồng thời góp phần thu hút giải quyết tranh chấp ngay tại Việt Nam.
Luật sửa đổi, bổ sung Luật Điều ước quốc tế: Tăng cường cơ chế chủ động và phối hợp liên ngành.
Cũng có hiệu lực từ 1/1/2026, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điều ước quốc tế mở rộng thẩm quyền đề xuất đàm phán điều ước quốc tế cho các cơ quan như: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao, Kiểm toán Nhà nước, các bộ, cơ quan ngang bộ và thuộc Chính phủ.
Các cơ quan này có thể đề xuất với Thủ tướng Chính phủ để trình Chủ tịch nước về việc đàm phán điều ước quốc tế nhân danh Nhà nước, hoặc đề xuất đàm phán nhân danh Chính phủ.
Luật cũng quy định rõ trình tự lấy ý kiến về điều ước quốc tế. Sau khi lấy ý kiến bằng văn bản từ Bộ Ngoại giao, Bộ Tư pháp, cơ quan đề xuất có quyền chủ động quyết định việc tham vấn thêm các cơ quan liên quan, trong đó các đơn vị được lấy ý kiến có trách nhiệm phản hồi trong thời hạn 10 ngày.
Luật sửa đổi, bổ sung 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường: Cắt giảm thủ tục, tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý.
Luật gồm 17 điều, được ban hành nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương của Đảng và Nhà nước về tổ chức bộ máy chính quyền hai cấp, phân cấp, phân quyền; đồng thời cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm điều kiện đầu tư kinh doanh, và xử lý các điểm nghẽn pháp luật phát sinh từ thực tiễn.
Luật hướng đến bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho phát triển nông nghiệp bền vững, bảo vệ môi trường và khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp – môi trường.
Luật sửa đổi, bổ sung Luật Địa chất và khoáng sản: Gỡ vướng pháp lý, thúc đẩy khai thác hiệu quả tài nguyên.
Luật có hiệu lực từ 1/1/2026, được xây dựng nhằm thực hiện chủ trương cải cách tổ chức bộ máy, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, và cải thiện môi trường đầu tư – kinh doanh trong lĩnh vực địa chất và khoáng sản.
Một trọng tâm đặc biệt là việc tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý liên quan đến khai thác tài nguyên, nhất là đất hiếm, góp phần tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế xanh và bền vững.
Luật bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, thống nhất, liên thông trong hệ thống pháp luật, đặc biệt là giữa các luật về quy hoạch, đầu tư, xây dựng và tổ chức bộ máy nhà nước, thực hiện đúng tinh thần Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Luật Bảo hiểm tiền gửi: Tăng cường bảo vệ người gửi tiền, giữ vững an toàn hệ thống tín dụng.
Luật Bảo hiểm tiền gửi gồm 8 chương, 41 điều, chính thức có hiệu lực từ ngày 1/5/2026. Luật quy định về hoạt động bảo hiểm tiền gửi, làm rõ quyền và nghĩa vụ của người gửi tiền, tổ chức tham gia và tổ chức thực hiện bảo hiểm tiền gửi, cũng như quản lý nhà nước trong lĩnh vực này.
Mục tiêu trọng tâm của luật là bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người gửi tiền, đồng thời duy trì sự ổn định của hệ thống tổ chức tín dụng, góp phần phát triển hoạt động ngân hàng an toàn, lành mạnh.
Người được bảo hiểm tiền gửi có quyền và nghĩa vụ: Được bảo hiểm số tiền gửi của mình tại tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi theo quy định của Luật này; được nhận tiền bảo hiểm đầy đủ và đúng thời hạn theo quy định của Luật này; được têu cầu tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi, tổ chức bảo hiểm tiền gửi cung cấp đầy đủ, chính xác thông tin, chế độ về bảo hiểm tiền gửi; khiếu nại, tố cáo, khởi kiện cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến bảo hiểm tiền gửi; có nghĩa vụ cung cấp đầy đủ, trung thực thông tin về tiền gửi theo yêu cầu của tổ chức tham gia bảo hiểm tiền gửi, tổ chức bảo hiểm tiền gửi khi thực hiện thủ tục trả tiền bảo hiểm.
Việc công bố và ban hành đồng loạt các đạo luật quan trọng trong nhiều lĩnh vực như giáo dục, tư pháp, tài chính, môi trường, nông nghiệp và tổ chức bộ máy nhà nước cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tháo gỡ rào cản thể chế, thúc đẩy cải cách hành chính, chuyển đổi số, và phát triển bền vững.
Các luật mới không chỉ bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của pháp luật mà còn thể hiện rõ định hướng đổi mới, hội nhập quốc tế sâu rộng, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phục vụ người dân, doanh nghiệp tốt hơn. Đây cũng là cơ sở pháp lý quan trọng để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội trong giai đoạn mới, củng cố lòng tin của nhân dân vào thể chế pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Lê Huy