Theo My News, ngày 17/1/2026, cho thấy “Việc tạm dừng cấp visa của Trump có ý nghĩa gì đối với Đông Nam Á và các ưu tiên khu vực của Mỹ?” đặt ra nhiều câu hỏi về chính sách đối ngoại của Washington. Theo các nhà phân tích, việc Mỹ đưa bốn quốc gia Đông Nam Á vào danh sách 75 nước bị tạm dừng cấp visa đã làm dấy lên lo ngại về cách tiếp cận “Nước Mỹ trên hết” và khả năng xem nhẹ vai trò chiến lược của một số đồng minh khu vực.
Campuchia, Myanmar, Lào và Thái Lan nằm trong danh sách các quốc gia bị ảnh hưởng bởi lệnh tạm dừng cấp visa vô thời hạn của Mỹ, dự kiến có hiệu lực từ ngày 21/1. Động thái này là một phần trong chuỗi biện pháp trừng phạt nhằm siết chặt chính sách nhập cư của chính quyền Tổng thống Donald Trump. Danh sách do Bộ Ngoại giao Mỹ công bố hôm thứ Tư không chỉ bao gồm các quốc gia đang vướng vào xung đột, mà còn mở rộng đến một số đồng minh lâu năm và đối tác có quan hệ lịch sử với Washington. Bốn quốc gia Đông Nam Á này nằm trong số 13 quốc gia châu Á – Thái Bình Dương bị ảnh hưởng bởi các hạn chế, nhằm ngăn chặn “sự nhập cảnh của công dân nước ngoài nhằm hưởng phúc lợi và các quyền lợi công cộng”.
Fox News đưa tin, một bản ghi nhớ của Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ đã yêu cầu các viên chức lãnh sự tạm thời từ chối đơn xin thị thực theo luật hiện hành, cho đến khi hoàn tất việc rà soát và cập nhật quy trình sàng lọc.
Chỉ thị này cũng yêu cầu từ chối cấp visa cho những người nộp đơn có nguy cơ trở thành gánh nặng cho xã hội, dựa trên các yếu tố như sức khỏe, tuổi tác, trình độ tiếng Anh, tình trạng tài chính và nhu cầu chăm sóc y tế dài hạn.
Theo đó, những người lớn tuổi, thừa cân, từng nhận trợ cấp tiền mặt từ chính phủ hoặc đã được đưa vào các cơ sở chăm sóc tập trung có thể bị từ chối cấp visa.
Trong bốn quốc gia Đông Nam Á bị ảnh hưởng, Myanmar và Lào là hai nước chịu tác động nặng nề nhất từ các chính sách nhập cư kể từ khi ông Trump nhậm chức năm ngoái.
Hồi tháng 6, Myanmar nằm trong số 12 quốc gia bị áp lệnh cấm nhập cảnh hoàn toàn vì số lượng lớn người cư trú quá hạn visa.
Đến tháng 11, Mỹ cũng đã chấm dứt quy chế pháp lý tạm thời cho công dân Myanmar đang sinh sống tại nước này, viện dẫn “cải thiện về quản trị và ổn định” sau cuộc bầu cử do quân đội kiểm soát.
Từ năm 2011 đến 2023, Myanmar là quốc gia Đông Nam Á có số người tị nạn được Mỹ tiếp nhận nhiều nhất, với hơn 117.000 người.
Lệnh cấm nhập cảnh một phần đối với Lào được ban hành từ tháng 6 năm ngoái đã bị nâng cấp thành lệnh cấm toàn phần vào tháng 12, dự kiến có hiệu lực vào cuối tháng này.
Nguyên nhân được cho là do số lượng người cư trú quá hạn visa cao, và việc Lào “trong lịch sử không chấp nhận hồi hương công dân bị trục xuất”.
Vào tháng 6, Campuchia cũng nằm trong số 36 quốc gia “đáng lo ngại” được nêu tên trong một bản ghi nhớ bị rò rỉ từ Bộ Ngoại giao Mỹ. Những nước này đang được xem xét áp dụng lệnh cấm nhập cảnh một phần hoặc toàn phần nếu không đáp ứng các tiêu chuẩn đã đề ra trong vòng 60 ngày.
Việc Thái Lan bị đưa vào danh sách gây bất ngờ, ngay cả với giới chức nước này, do mối quan hệ lâu dài với Washington và hồ sơ nhập cư được đánh giá tích cực. Theo báo cáo tháng 7/2025 của Bộ An ninh Nội địa Mỹ, trong năm tài chính 2024, tỷ lệ công dân Thái Lan ở lại quá hạn visa là 2,91%, thấp hơn Campuchia (3,41%) và thấp hơn nhiều so với Myanmar (37,84%) và Lào (26,9%).
Chính phủ Thái Lan hôm thứ Năm cho biết đã yêu cầu phía Mỹ làm rõ lý do bị đưa vào danh sách hạn chế.
“Thái Lan và Mỹ có mối quan hệ đặc biệt, là đồng minh lâu đời nhất của Mỹ trong khu vực. Vậy tại sao Thái Lan lại có tên trong danh sách này? Chúng tôi có quyền đặt ra những câu hỏi đó, và đại biện lâm thời của Mỹ hiểu điều này,” Bộ trưởng Ngoại giao Sihasak Phuangketkeow phát biểu. Ông khẳng định Thái Lan khác biệt so với các quốc gia khác trong danh sách, với nhiều công dân Thái đang sinh sống và làm việc lương thiện trong nhiều lĩnh vực tại Mỹ.
“Nước Mỹ trên hết” và cách tiếp cận đối ngoại mới của Washington
Các nhà phân tích cho rằng, việc Mỹ tạm dừng cấp visa cho một số quốc gia Đông Nam Á phản ánh rõ chính sách nhập cư mang tính dân tộc chủ nghĩa và định hướng “Nước Mỹ trên hết” của chính quyền cựu Tổng thống Donald Trump — trong đó, các ưu tiên đối ngoại bị xếp sau các mục tiêu nội địa.
“Các quyết định này đặt trọng tâm vào thành phần dân số bên trong biên giới Mỹ hơn là an ninh hay hợp tác khu vực,” ông Hunter Marston, nghiên cứu viên tại Chương trình Đông Nam Á thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), nhận định với This Week in Asia.
Joanne Lin, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện ISEAS – Yusof Ishak, cho rằng động thái này phản ánh sự tách biệt giữa chính sách nhập cư và đối ngoại. Bà nhấn mạnh, chính sách nhập cư chịu ảnh hưởng mạnh từ ưu tiên nội địa, trong khi chính sách đối ngoại vẫn được dẫn dắt bởi các yếu tố chiến lược và địa chính trị riêng biệt.
Trớ trêu thay, quyết định này được đưa ra chỉ một tuần sau khi Washington cam kết 45 triệu USD để hỗ trợ lệnh ngừng bắn giữa Campuchia và Thái Lan, cũng như phối hợp chống lừa đảo và buôn bán ma túy trong khu vực.
Ông Marston nhận định, có sự “không đồng nhất nghiêm trọng” trong cách tiếp cận của chính quyền Trump: “Họ nói cam kết với các đồng minh, nhưng ngoại trừ Philippines, Singapore và có lẽ là Việt Nam, phần còn lại bị xem nhẹ hoặc bị coi là nguồn mất cân bằng thương mại cần điều chỉnh.”
Ông cũng chỉ ra việc Myanmar và Lào phải đối mặt với mức thuế quan cao nhất trong khu vực là dấu hiệu cho thấy Mỹ đang xem họ như “những quốc gia nhỏ bé, không đáng kể và có thể dễ dàng gây sức ép”.
Lào được dự đoán sẽ chịu tác động nặng nề nhất từ lệnh đình chỉ thị thực. Trong khi đó, tại Myanmar, chính quyền quân sự có thể coi đây là cơ hội để hạn chế dòng người rời khỏi đất nước, bao gồm cả các nhà hoạt động dân chủ.
Liên quan đến Thái Lan, Marston cho rằng “mối liên hệ với các hoạt động lừa đảo trực tuyến toàn cầu” có thể là một trong những yếu tố khiến nước này bị đưa vào danh sách. Còn theo bà Lin, lệnh đình chỉ thị thực được xây dựng dựa trên các tiêu chí hành chính, nhấn mạnh yếu tố rủi ro gánh nặng xã hội thay vì yếu tố quan hệ ngoại giao.
“Vị thế đồng minh không miễn trừ các quốc gia khỏi những quyết định bị chi phối bởi chính sách nhập cư nội địa,” bà Lin khẳng định. Bà cũng nói thêm, việc đình chỉ thị thực không mang tính lên án quan hệ song phương, mà phản ánh nỗ lực cắt giảm chi phí và kiểm soát nhập cư. Trong khi đó, viện trợ ngừng bắn vẫn được duy trì nhằm phục vụ các mục tiêu chiến lược rộng lớn hơn của Mỹ.
“Quan hệ với Đông Nam Á sẽ vẫn tiếp tục, nhưng hiện nay Mỹ tỏ ra ít quan tâm hơn đến việc duy trì hình ảnh ngoại giao hay trấn an các đối tác,” bà kết luận.
Việc Mỹ tạm dừng cấp visa cho một số quốc gia Đông Nam Á cho thấy rõ sự thay đổi trong cách tiếp cận đối ngoại dưới thời chính quyền Trump, khi các mục tiêu nội địa — đặc biệt là vấn đề nhập cư — được đặt lên hàng đầu. Dù quan hệ chiến lược và hỗ trợ khu vực vẫn được duy trì ở mức nhất định, ưu tiên về chính sách đã chuyển hướng rõ rệt, phản ánh một nước Mỹ tập trung vào bên trong hơn là xây dựng lòng tin và sự gắn kết ở bên ngoài. Với các quốc gia Đông Nam Á, điều này đặt ra thách thức mới trong việc duy trì quan hệ với Washington, khi vị thế đồng minh hay quan hệ lâu dài không còn là yếu tố bảo đảm cho sự miễn trừ trong các chính sách ngày càng cứng rắn.
Minh Anh