Ngày 21/1/2026, hãng Reuters đưa tin, vào thứ Tư, Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon đã công bố kế hoạch tổ chức tổng tuyển cử vào ngày 7/11, đồng thời khởi động chiến dịch tái tranh cử của mình. Ông kêu gọi cử tri lựa chọn sự ổn định và cam kết hướng tới thịnh vượng kinh tế. Chính phủ bảo thủ hiện nay là liên minh giữa đảng Quốc gia trung hữu cùng New Zealand First và ACT, nắm quyền từ cuộc bầu cử năm 2023.
Phát biểu tại cuộc họp báo công bố ngày bầu cử, Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon nhấn mạnh: “Người dân New Zealand sẽ phải cân nhắc xem ai là người phù hợp nhất để mang lại một chính phủ ổn định và vững mạnh trong một thế giới đầy biến động và bất ổn… một nền kinh tế mạnh mẽ với chi tiêu có trách nhiệm, thuế thấp hơn và nhiều cơ hội hơn cho bạn và gia đình bạn.”
Ông Luxon, 55 tuổi, đã chứng kiến mức độ tín nhiệm giảm trong năm qua do nền kinh tế suy yếu và tỷ lệ thất nghiệp gia tăng. Cựu Giám đốc điều hành hãng hàng không Air New Zealand này cũng đối mặt với nhiều chỉ trích về các chính sách gây tranh cãi, như việc giải thể cơ quan y tế dành riêng cho người bản địa và không tăng ngân sách cho lực lượng tuyến đầu trong bối cảnh khó khăn kinh tế.
Các cuộc thăm dò dư luận gần đây cho thấy cuộc đua sít sao giữa liên minh cầm quyền và đảng Lao động trung tả do cựu Thủ tướng Chris Hipkins dẫn dắt, khi cả hai bên đều chưa đạt được đa số ủng hộ.
Phát biểu thêm, ông Luxon khẳng định: “Nền kinh tế đang phục hồi, và kế hoạch của Đảng Quốc gia nhằm khắc phục những vấn đề cơ bản, xây dựng tương lai đang mang lại kết quả rõ ràng. Bây giờ không phải là lúc để đặt tất cả những điều đó vào rủi ro.” Ông cũng cho biết sẵn sàng hợp tác với New Zealand First và ACT sau bầu cử, song mong muốn Đảng Quốc gia giành được tỷ lệ ủng hộ mạnh mẽ hơn.
Từ năm 1996, New Zealand áp dụng hệ thống bầu cử theo tỷ lệ hỗn hợp (MMP), khiến việc hình thành chính phủ liên minh trở thành thông lệ. Năm ngoái, quốc hội nước này đã thông qua đạo luật cấm người dân đăng ký bỏ phiếu trong ngày bầu cử và tước quyền bỏ phiếu của tù nhân, động thái mà các nhà phê bình cho rằng có thể làm giảm tỷ lệ cử tri tham gia và ảnh hưởng đến các đảng cánh tả.
Mối quan tâm kinh tế
Ông Christopher Luxon nhanh chóng thăng tiến trong hàng ngũ Đảng Quốc gia và trở thành lãnh đạo đảng vào cuối năm 2021. Dưới sự dẫn dắt của ông, Đảng Quốc gia đã giành lại một phần đáng kể số phiếu bầu từ Đảng Lao động của ông Chris Hipkins trong cuộc bầu cử năm 2023.
Trong khi đó, Đảng Lao động chật vật tìm cách khôi phục niềm tin của cử tri sau khi chi phí sinh hoạt tăng cao và sự ra đi đột ngột của cựu Thủ tướng Jacinda Ardern chỉ vài tháng trước bầu cử khiến uy tín đảng sụt giảm mạnh.
Phát biểu về cuộc bầu cử sắp tới, ông Hipkins nhấn mạnh: “Người dân New Zealand đang đứng trước một lựa chọn rất rõ ràng: giữa một chính phủ tiếp tục đưa ra các biện pháp cắt giảm gây chia rẽ và tiêu cực, hoặc một chính phủ mới với tầm nhìn tích cực cho tương lai của New Zealand.”
Đối với nhiều cử tri, nền kinh tế vẫn là mối quan tâm hàng đầu. Trong hai năm qua, tăng trưởng kinh tế yếu, giá nhà giảm sâu so với mức đỉnh năm 2021, trong khi tỷ lệ thất nghiệp duy trì trên 5%. Chính phủ kỳ vọng đà phục hồi kinh tế – với mức tăng 1,1% trong quý III năm ngoái – sẽ tiếp tục và giúp củng cố niềm tin của cử tri.
Đồng đô la New Zealand đã tăng 2,9% trong năm 2025, chủ yếu nhờ sự suy yếu của đồng USD. Tuy nhiên, đồng nội tệ vẫn kém ổn định hơn các đồng tiền khác, và nếu tính theo tỷ trọng thương mại, nó đã giảm hơn 2% trong cùng giai đoạn.
“Bóng ma của nền kinh tế vẫn bao trùm lên chính trường New Zealand,” nhà phân tích chính trị và cựu cố vấn Đảng Quốc gia Ben Thomas nhận định. Ông cho rằng dù lạm phát nhìn chung đã hạ nhiệt, nhưng chi phí sinh hoạt, đặc biệt là thuế địa phương vẫn tăng cao, gây áp lực lớn lên người dân.
Theo ông Thomas, chính phủ có thể đã hy vọng “một cuộc bầu cử dễ dàng hơn đôi chút khi nền kinh tế đang phục hồi”, song các yếu tố địa chính trị toàn cầu và tình hình chính trị tại Mỹ có thể vẫn ảnh hưởng đáng kể đến một nền kinh tế thương mại nhỏ và độc lập như New Zealand.
Cuộc tổng tuyển cử sắp tới được xem là một phép thử quan trọng đối với cả Chính phủ liên minh của Thủ tướng Christopher Luxon lẫn phe đối lập do Chris Hipkins dẫn dắt. Khi vấn đề kinh tế vẫn là mối ưu tiên hàng đầu của cử tri, khả năng phục hồi niềm tin và cải thiện đời sống người dân sẽ quyết định ai có thể dẫn dắt New Zealand vượt qua giai đoạn bất ổn hiện nay.
Kết quả của cuộc bầu cử tháng 11 tới không chỉ phản ánh đánh giá của người dân về các chính sách trong nước, mà còn cho thấy cách New Zealand định vị vai trò của mình trong một thế giới nhiều biến động kinh tế và địa chính trị.
Daisy N.