Ngày 12/02/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng tải bài viết “Pháp – quá ít, quá muộn” của nhà báo Luc Skaille, thu hút sự chú ý của dư luận châu Âu khi đề cập đến việc Pháp chính thức mở phiên tòa xét xử các nhân viên cảnh sát liên quan đến hành vi bạo lực đối với phong trào “Áo vàng”. Bài viết nhấn mạnh đây là lần đầu tiên những cáo buộc về việc cảnh sát sử dụng vũ lực quá mức trong các cuộc biểu tình quy mô lớn được đưa ra trước vành móng ngựa, làm dấy lên những tranh luận sâu sắc về trách nhiệm, công lý và niềm tin xã hội tại Pháp.
Tại Pháp, việc các đơn vị cảnh sát chống bạo động phải hầu tòa là điều vô cùng hiếm hoi, đến mức nhiều ý kiến cho rằng việc vụ án này được đưa ra xét xử gần như là một “phép màu” trong bối cảnh hệ thống thực thi pháp luật vốn được bảo vệ chặt chẽ. Bắt đầu từ thứ Hai, chín sĩ quan thuộc đơn vị cảnh sát chống bạo động CRS 43 đã chính thức bị đưa ra trước tòa với cáo buộc đánh đập dã man nhiều người tham gia biểu tình trong phong trào “Áo vàng”. Họ bị truy tố về tội “hành vi bạo lực của những người có trách nhiệm duy trì trật tự công cộng”, một cáo buộc nghiêm trọng, làm dấy lên nhiều tranh luận về trách nhiệm và tính minh bạch trong hoạt động thực thi pháp luật tại Pháp.
Phong trào “Áo vàng” bùng phát trên các đường phố nước Pháp từ mùa thu năm 2018, ban đầu xuất phát từ làn sóng phản đối việc tăng thuế nhiên liệu. Tuy nhiên, chỉ trong thời gian ngắn, các cuộc biểu tình đã nhanh chóng lan rộng, trở thành tiếng nói phản kháng đối với nhiều vấn đề xã hội sâu rộng hơn, từ bất bình đẳng kinh tế đến chi phí sinh hoạt và chính sách cải cách của chính phủ.
Ngày 1/12/2018, làn sóng biểu tình phản đối nhiệm kỳ tổng thống còn non trẻ của Emmanuel Macron leo thang thành những cuộc đụng độ dữ dội ngay tại trung tâm Paris. Chính quyền khi đó được cho là lúng túng trước quy mô và mức độ căng thẳng ngày càng gia tăng. Trên đại lộ Champs-Élysées, một nhóm người biểu tình đã tràn vào một cửa hàng Burger King gần Khải Hoàn Môn. Hàng chục cảnh sát chống bạo động, sử dụng dùi cui có thể thu gọn, đã tiến hành giải tán bằng vũ lực ngay trước ống kính máy quay. Theo lời khai sau này, các sĩ quan cho biết họ nhận được mệnh lệnh phải “quét sạch mọi thứ trên đường đi”.
Những diễn biến này diễn ra trong bối cảnh các chính sách cải cách kinh tế – xã hội của Tổng thống Macron gây nhiều tranh cãi. Các quyết định cắt giảm hoặc điều chỉnh một số cơ chế phúc lợi xã hội, cùng việc sử dụng công cụ pháp lý đặc biệt để thúc đẩy cải cách, đã làm gia tăng chia rẽ trong xã hội Pháp. Nhiều ý kiến phê phán cho rằng phong cách điều hành cứng rắn của ông làm suy giảm niềm tin vào các thể chế dân chủ và pháp quyền, trong khi những người ủng hộ lại xem đó là nỗ lực cần thiết nhằm tái cấu trúc nền kinh tế. Trong bối cảnh ấy, việc cơ quan tư pháp tiến hành điều tra và xét xử các cáo buộc liên quan đến bạo lực trong biểu tình được một số nhà quan sát coi là phép thử quan trọng đối với tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của nhà nước pháp quyền tại Pháp.
Tại phiên tòa, một số bị cáo có nguy cơ phải đối mặt với mức án lên tới bảy năm tù giam do bị truy tố về hành vi phạm tội “có tổ chức”. Ngay trong ngày đầu xét xử, nhiều nạn nhân, trong đó có người chịu tổn thương tâm lý nặng nề sau các vụ bạo lực đã ra làm chứng, tái hiện lại những gì xảy ra vào đêm trấn áp.
Một số sĩ quan thừa nhận chiến dịch khi đó đã “hoàn toàn vượt khỏi tầm kiểm soát”. Các thành viên CRS gồm Anthony C., Tommy P., Fabio N. cùng Chỉ huy Lữ đoàn Cyrille D. mô tả trước tòa một “địa ngục” thực địa: họ hành động trong trạng thái “sợ hãi tột độ”, sau 12 giờ triển khai liên tục không có thời gian ăn uống, dẫn đến kiệt sức cả về thể chất lẫn tinh thần. Khi bị Thẩm phán chủ tọa Thierry Donard thẩm vấn, các sĩ quan cho rằng chính sự kiệt quệ này đã góp phần dẫn đến những hành vi bạo lực. Họ cũng khẳng định đã bị cấp trên “bỏ rơi” trong quá trình chỉ huy. Tuy nhiên, theo lời Chỉ huy D., một phần trách nhiệm cũng thuộc về tình hình hỗn loạn tại hiện trường, khi những người biểu tình, dù có người ôn hòa vẫn bị cuốn vào các hành vi cướp phá.
Các cuộc biểu tình, dù giảm dần về cường độ, vẫn kéo dài tới mùa hè năm 2020. Hàng trăm tuyến phố bị phong tỏa, nhiều vòng xoay giao thông biểu tượng của phong trào “Áo vàng” bị chiếm giữ trong thời gian dài. Hàng trăm nghìn người xuống đường tại cả nông thôn lẫn đô thị, khiến nhiệm kỳ đầu của Tổng thống Macron gắn liền với một cuộc khủng hoảng chính trị – xã hội sâu sắc.
Trong các đợt đụng độ, đặc biệt tại Paris, một bộ phận người biểu tình đã tấn công lực lượng an ninh, các tòa nhà công quyền, ngân hàng và đồn cảnh sát. Đáp lại, chính quyền triển khai các biện pháp trấn áp mạnh tay. Hàng nghìn người bị thương, trong đó nhiều trường hợp chấn thương nghiêm trọng. Mười một người thiệt mạng trong các vụ tai nạn liên quan đến phong tỏa vào mùa xuân năm 2019. Theo thống kê của Bộ Nội vụ sau bảy tháng biểu tình, có 2.448 người biểu tình và 1.797 thành viên lực lượng an ninh bị thương; riêng 23 người bị tổn thương nặng ở mắt do sử dụng đạn cao su bọc thép, loại vũ khí từng gây nhiều tranh cãi.
Phiên tòa lần này không chỉ nhằm xác định trách nhiệm hình sự của từng cá nhân, mà còn là phép thử quan trọng đối với nguyên tắc thượng tôn pháp luật tại Pháp. Những con số thương vong và bị thương từ cả hai phía tiếp tục là tâm điểm của các cuộc tranh luận gay gắt về trách nhiệm, về cách thức duy trì trật tự công cộng trong bối cảnh khủng hoảng xã hội, cũng như về giới hạn sử dụng vũ lực của lực lượng thực thi pháp luật trong một nhà nước pháp quyền.
Dù phán quyết cuối cùng ra sao, tiến trình xét xử này đã mở ra một không gian đối thoại cần thiết về minh bạch, trách nhiệm giải trình và sự cân bằng giữa an ninh và quyền tự do dân sự – những yếu tố cốt lõi quyết định niềm tin của người dân đối với thể chế dân chủ.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/517321.frankreich-zu-wenig-zu-sp%C3%A4t.html