Những ngày đầu xuân, lễ hội truyền thống diễn ra khắp cả nước, từ đình làng, di tích lịch sử đến các đô thị hiện đại, tạo nên bức tranh văn hóa đậm đà bản sắc trong dòng chảy hội nhập. Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cạnh tranh mềm gia tăng, Nghị quyết 80-NQ/TW (7/1/2026) tiếp tục khẳng định văn hóa là nền tảng tinh thần, vừa là mục tiêu vừa là động lực phát triển, đặt ra yêu cầu chủ động hội nhập trên cơ sở giữ vững bản lĩnh, phát huy giá trị truyền thống để bảo đảm phát triển nhanh và bền vững.
Giá trị văn hóa trong đời sống hiện đại
Trong tiến trình hội nhập, văn hóa ngày càng khẳng định vai trò cầu nối giữa các quốc gia, đồng thời định hình bản lĩnh và sức mạnh nội sinh của dân tộc. Việt Nam hiện có hơn 40 di sản được UNESCO ghi danh, gồm 8 di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, 15 di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cùng nhiều di sản tư liệu, công viên địa chất toàn cầu. Những địa danh như Vịnh Hạ Long, Quần thể di tích Cố đô Huế, Phố cổ Hội An, Phong Nha – Kẻ Bàng hay các loại hình quan họ, ca trù, hát xoan, tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương… đã góp phần khẳng định chiều sâu và vị thế văn hóa Việt Nam trên trường quốc tế.
Các lễ hội đầu xuân như lễ hội đền Hùng, hội Lim, lễ hội Gióng, chùa Hương không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là không gian sinh hoạt văn hóa cộng đồng, thu hút hàng triệu lượt người tham gia mỗi năm. Sự tiếp nối giữa truyền thống và hiện đại ấy góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân, bồi đắp tinh thần yêu nước và ý thức trách nhiệm xã hội trong bối cảnh phát triển mới.
Văn hóa còn thấm sâu trong lối sống, gia phong, chuẩn mực ứng xử và tinh thần hiếu học của người Việt. Trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, những giá trị nghĩa tình, tôn trọng gia đình, đề cao cộng đồng tiếp tục giữ vai trò điều tiết xã hội, tạo nền tảng cho quá trình hội nhập chủ động, có chọn lọc và không tách rời bản sắc dân tộc.
Nghị quyết số 80-NQ/TW (7/1/2026) của Bộ Chính trị nhấn mạnh yêu cầu phát huy truyền thống gắn với đổi mới sáng tạo, xây dựng nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Thực tiễn cho thấy nhiều sản phẩm văn hóa đã kết hợp hiệu quả yếu tố truyền thống với công nghệ và tư duy hiện đại, từ điện ảnh, thiết kế sáng tạo đến du lịch trải nghiệm, vừa làm giàu đời sống tinh thần, vừa đóng góp ngày càng rõ nét vào sự phát triển của các ngành công nghiệp văn hóa và nền kinh tế quốc gia.
Hội nhập quốc tế và sự giao thoa văn hóa
Hội nhập quốc tế mở rộng không gian để văn hóa Việt Nam giao lưu sâu rộng với thế giới. Mỗi năm diễn ra hàng trăm chương trình giao lưu nghệ thuật, tuần văn hóa Việt Nam ở nước ngoài cùng nhiều hoạt động hợp tác trong giáo dục, điện ảnh, âm nhạc, ẩm thực… Qua đó, hình ảnh một Việt Nam thân thiện, giàu truyền thống được quảng bá rộng rãi, đồng thời khẳng định vai trò chủ động của đất nước trên các diễn đàn văn hóa khu vực và quốc tế.
Tuy nhiên, giao thoa văn hóa cũng đặt ra không ít thách thức. Một số lễ hội, trào lưu du nhập như Halloween, Valentine hay Black Friday nếu thiếu định hướng có thể bị thương mại hóa hoặc lệch chuẩn giá trị truyền thống. Điều này cho thấy hội nhập không đồng nghĩa với tiếp nhận tràn lan, mà đòi hỏi bản lĩnh, sự chọn lọc và cơ chế quản lý phù hợp để hài hòa giữa tiếp thu tinh hoa nhân loại và giữ gìn bản sắc dân tộc.
Trong bối cảnh hơn 70% dân số sử dụng internet và mạng xã hội, các xu hướng văn hóa toàn cầu lan tỏa nhanh chóng, tác động trực tiếp đến nhận thức và thị hiếu, đặc biệt là giới trẻ. Vì vậy, nâng cao năng lực sàng lọc thông tin, xây dựng môi trường văn hóa số lành mạnh và phát huy vai trò định hướng của các thiết chế văn hóa trở thành nhiệm vụ có ý nghĩa chiến lược trong bảo vệ nền tảng tinh thần xã hội.
Thực tiễn cho thấy, với chiến lược đúng đắn, hội nhập văn hóa có thể trở thành động lực phát triển kinh tế – xã hội. Du lịch văn hóa hiện chiếm khoảng 60–70% tổng sản phẩm du lịch; nhiều điểm đến gắn với di sản và trải nghiệm văn hóa như Huế, Hội An, Hạ Long hay vùng Tây Bắc đã khai thác hiệu quả lợi thế này, góp phần tạo việc làm, tăng thu ngân sách và nâng cao niềm tự hào dân tộc.
Giữ gìn bản sắc văn hóa trong bối cảnh hội nhập
Giữ gìn bản sắc trước hết là bảo tồn và phát huy hệ giá trị được hun đúc qua hàng nghìn năm dựng nước, giữ nước. Lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, truyền thống nhân ái, ý chí vượt khó và khát vọng vươn lên là cốt lõi tạo nên sức mạnh nội sinh của dân tộc. Trong mọi giai đoạn phát triển, những giá trị ấy luôn là điểm tựa tinh thần, bảo đảm ổn định chính trị – xã hội và định hướng cho tiến trình đổi mới.
Giáo dục giữ vai trò then chốt trong việc truyền thụ và bồi đắp bản sắc văn hóa. Khi thế hệ trẻ được trang bị kiến thức lịch sử, hiểu sâu về di sản và truyền thống, họ sẽ có bản lĩnh hội nhập mà không bị cuốn theo những trào lưu lệch chuẩn. Xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện, giàu trí tuệ, vững đạo đức và ý thức trách nhiệm là yêu cầu xuyên suốt của chiến lược phát triển văn hóa hiện nay.
Cùng với đó, các thiết chế văn hóa, cơ quan truyền thông và đội ngũ văn nghệ sĩ cần chủ động sáng tạo sản phẩm mang đậm bản sắc dân tộc nhưng phù hợp thị hiếu đương đại. Ứng dụng công nghệ số, đổi mới phương thức truyền thông và đẩy mạnh quảng bá quốc tế sẽ giúp giá trị truyền thống tiếp cận rộng rãi hơn, đặc biệt với giới trẻ, qua đó nâng cao sức sống và khả năng lan tỏa của văn hóa Việt Nam.
Chính sách văn hóa cần được triển khai đồng bộ, gắn bảo tồn với phát triển. Đầu tư cho di sản, công nghiệp văn hóa và sáng tạo nghệ thuật không chỉ là nhiệm vụ văn hóa thuần túy mà còn là chiến lược phát triển quốc gia. Khi Nhà nước, doanh nghiệp và cộng đồng phối hợp chặt chẽ, một hệ sinh thái văn hóa bền vững sẽ được hình thành, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp và vị thế của đất nước trong tiến trình hội nhập.
Văn hóa dân tộc và tầm nhìn Việt Nam trong tương lai
Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, văn hóa ngày càng trở thành trụ cột của sức mạnh mềm quốc gia. Một nền văn hóa giàu bản sắc, nhân văn và ổn định không chỉ củng cố niềm tin xã hội mà còn tạo động lực tinh thần cho phát triển kinh tế, chính trị và đối ngoại, góp phần nâng cao vị thế Việt Nam trong môi trường cạnh tranh toàn cầu.
Tầm nhìn phát triển đất nước đòi hỏi sự kết hợp hài hòa giữa hội nhập quốc tế và gìn giữ bản sắc dân tộc. Hội nhập để mở rộng không gian phát triển, tiếp cận tri thức và công nghệ tiên tiến; giữ bản sắc để bảo đảm định hướng đúng đắn, không đánh mất nền tảng tinh thần của dân tộc. Sự cân bằng ấy thể hiện bản lĩnh và trí tuệ Việt Nam trong thời đại mới.
Trong quan hệ quốc tế, sức mạnh mềm từ văn hóa đóng vai trò ngày càng quan trọng trong xây dựng niềm tin và thúc đẩy hợp tác. Những giá trị hòa hiếu, nhân văn, tôn trọng luật pháp quốc tế và truyền thống đoàn kết là nền tảng để mở rộng quan hệ, thu hút đầu tư và nâng cao uy tín quốc gia. Đầu tư cho văn hóa vì thế cũng chính là đầu tư cho tương lai lâu dài của đất nước.
Giai đoạn phát triển mới đặt ra yêu cầu xây dựng con người Việt Nam vừa có tri thức hiện đại, vừa thấm nhuần giá trị truyền thống. Khi mỗi cá nhân ý thức được trách nhiệm gìn giữ và phát huy bản sắc, xã hội sẽ hình thành nền tảng văn hóa vững chắc, tạo động lực cho đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và hội nhập sâu rộng.
Nhìn tổng thể, bản sắc văn hóa không phải là rào cản mà là điều kiện để hội nhập thành công và bền vững. Trên nền tảng giá trị dân tộc được bảo tồn và phát huy, Việt Nam có thể tự tin bước vào dòng chảy toàn cầu, chủ động tiếp thu tinh hoa nhân loại và đóng góp tích cực cho hòa bình, hợp tác và phát triển quốc tế.
Minh Văn