Ngày 09/03/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng tải bài viết “Chiến tranh Iran – Cuộc chiến tàn khốc từ trên không” của nhà báo Lars Lange, phản ánh diễn biến căng thẳng leo thang tại Trung Đông sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào những kho chứa dầu cùng nhà máy khử muối cung cấp nước ngọt của Iran. Trong bối cảnh xung đột lan rộng, Iran tiếp tục tiến hành các đòn tấn công nhằm vào các quốc gia vùng Vịnh, trong khi Israel mở các cuộc không kích vào nhiều thành phố tại Lebanon, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ bất ổn khu vực ngày càng nghiêm trọng.
Các cuộc tấn công của liên minh Mỹ – Israel nhằm vào Iran tiếp tục gia tăng trong những ngày gần đây, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ leo thang xung đột trên toàn khu vực Trung Đông. Hãng thông tấn Islamic Republic News Agency (IRNA) của Iran cho biết một kho dầu lớn ở khu vực phía nam thủ đô Tehran đã bị tấn công, gây ra nhiều vụ nổ và hỏa hoạn kéo dài trong nhiều giờ. Đây được xem là một phần trong chiến dịch không kích nhằm vào các cơ sở hạ tầng năng lượng và hậu cần chiến lược của Iran.
Diễn biến này xảy ra sau những tuyên bố cứng rắn từ phía Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump, người gần đây tuyên bố không còn khả năng đạt được một thỏa thuận với Iran nhằm chấm dứt xung đột. Trong thông điệp đăng tải trên nền tảng mạng xã hội Truth Social, ông Trump kêu gọi Tehran “đầu hàng vô điều kiện”, đồng thời nhắc lại quan điểm rằng Washington cần có tiếng nói trong việc định hình ban lãnh đạo tương lai của Iran, phát biểu được nhiều nhà quan sát đánh giá là dấu hiệu cho thấy lập trường của Mỹ đang ngày càng cứng rắn.
Tuy nhiên, theo các số liệu quân sự được phía Mỹ công bố, nhịp độ tấn công của liên minh Mỹ – Israel đang có dấu hiệu chậm lại đáng kể sau giai đoạn cao điểm ban đầu. Trong 48 giờ đầu tiên của chiến dịch, khoảng 1.250 mục tiêu đã bị tấn công; con số này tăng lên 1.700 mục tiêu trong vòng 72 giờ. Dù vậy, từ sau giai đoạn mở màn, tần suất không kích đã giảm mạnh. Đến ngày thứ tám của chiến dịch, tổng số mục tiêu bị tấn công được ghi nhận vào khoảng 3.000, tức là mức độ tấn công hàng ngày đã giảm 55–65% so với những ngày đầu.
Các chuyên gia quân sự cho rằng nhiều yếu tố có thể dẫn đến sự suy giảm này. Trước hết là vấn đề tiêu hao đạn dược chính xác cao, vốn được sử dụng với cường độ lớn trong giai đoạn đầu của chiến dịch. Bên cạnh đó, nhiều căn cứ tiền phương của Mỹ trong khu vực cũng phải tiến hành bảo trì và củng cố sau khi chịu các đòn phản kích. Ngoài ra, hệ thống phòng không của Iran vẫn tiếp tục hoạt động hiệu quả bất chấp các cuộc không kích dồn dập.
Trong những ngày gần đây, lực lượng phòng không Iran tuyên bố đã bắn hạ một số máy bay không người lái trinh sát hiện đại của đối phương. Theo các nhà phân tích quân sự, việc mất các phương tiện trinh sát chiến lược này có thể làm suy giảm khả năng thu thập thông tin mục tiêu của liên minh Mỹ – Israel, qua đó buộc chiến dịch không kích phải điều chỉnh về quy mô và nhịp độ.
Tình hình hiện nay cho thấy xung đột đang bước sang một giai đoạn mới, khi cả hai bên vừa tìm cách duy trì sức ép quân sự vừa phải cân nhắc những giới hạn về hậu cần, phòng thủ và nguy cơ lan rộng chiến tranh trong toàn khu vực Trung Đông.
Khi nhịp độ các cuộc không kích giảm xuống, mức độ tàn khốc của cuộc chiến lại có xu hướng gia tăng. Thay vì tập trung vào các mục tiêu quân sự thuần túy, hai bên ngày càng hướng đến những cơ sở hạ tầng thiết yếu đối với đời sống dân sự, đặc biệt là nguồn cung cấp năng lượng và nước uống.
Theo các nguồn tin từ Iran, một cuộc tấn công của Mỹ đã nhằm vào một nhà máy khử muối nước biển trên đảo Qeshm Island, cơ sở đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nước ngọt cho khu vực duyên hải phía nam Iran. Các nhà phân tích cho rằng, việc nhắm vào những công trình như vậy không chỉ gây gián đoạn sinh hoạt dân sự mà còn tạo áp lực tâm lý lớn đối với chính quyền Tehran.
Ngoại trưởng Hossein Amir-Abdollahian Araghchi của Iran đã lên tiếng chỉ trích mạnh mẽ, khẳng định: “Mỹ đã tạo ra tiền lệ này, chứ không phải Iran.” Theo ông, việc tấn công vào cơ sở hạ tầng dân sinh có nguy cơ phá vỡ những giới hạn vốn được coi là “lằn ranh đỏ” trong xung đột khu vực.
Chỉ ít lâu sau tuyên bố này, Bộ Nội vụ Bahrain xác nhận một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái do Iran thực hiện nhằm vào một nhà máy khử muối nước biển tại Bahrain, được cho là đòn đáp trả đầu tiên của Tehran nhắm trực tiếp vào cơ sở hạ tầng nước ngọt tại các quốc gia vùng Vịnh. Sự kiện này khiến nhiều chuyên gia an ninh cảnh báo rằng cuộc chiến có thể đang bước sang giai đoạn “tấn công cơ sở hạ tầng sống còn”, nơi các hệ thống năng lượng, nước và hậu cần trở thành mục tiêu chiến lược.
Ở chiều ngược lại, Israel đã tiến hành các cuộc không kích nhằm vào bốn kho nhiên liệu lớn tại Tehran. Theo các báo cáo ban đầu, các vụ nổ đã làm rò rỉ một lượng lớn nhiên liệu vào hệ thống cống thoát nước của thành phố, gây ra các đám cháy lan rộng trên nhiều tuyến phố và làm dấy lên lo ngại về ô nhiễm môi trường nghiêm trọng.
Các chuyên gia môi trường cảnh báo rằng hậu quả của những cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ có thể kéo dài hàng thập kỷ. Khi nhiên liệu và hóa chất công nghiệp cháy trong môi trường đô thị, chúng có thể tạo ra kim loại nặng, bụi mịn và các hợp chất độc hại, làm ô nhiễm đất, nước ngầm và không khí trong thời gian dài.
Tuy nhiên, xét về mặt quân sự, các nhà phân tích lưu ý rằng những thiệt hại hiện nay đối với cơ sở hạ tầng dầu mỏ của Iran không làm suy giảm đáng kể năng lực tác chiến của nước này. Lực lượng vũ trang Iran trong giai đoạn hiện nay chủ yếu dựa vào hệ thống tên lửa tầm xa và máy bay không người lái, vốn không phụ thuộc trực tiếp vào các cơ sở xuất khẩu hoặc chế biến dầu khí. Điều đó cho thấy các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng năng lượng mang tính gây sức ép kinh tế và tâm lý nhiều hơn là làm tê liệt khả năng quân sự của Tehran.
Trong bối cảnh đó, nhiều chuyên gia quốc tế cảnh báo rằng cuộc xung đột đang dần chuyển từ một chiến dịch không kích có mục tiêu sang một cuộc chiến tiêu hao cơ sở hạ tầng, nơi thiệt hại đối với môi trường và đời sống dân sự có thể trở thành hậu quả lâu dài và khó khắc phục nhất.
Một diễn biến gây chú ý khác xuất hiện vào ngày thứ Bảy khi Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian bất ngờ gửi lời xin lỗi tới các quốc gia láng giềng liên quan đến các cuộc tấn công của Iran nhằm vào lãnh thổ của họ trong những ngày gần đây. Theo tuyên bố ban đầu của ông, hội đồng lãnh đạo lâm thời tại Iran đã quyết định ngừng các hoạt động tấn công nhằm vào các nước trong khu vực, với điều kiện các cuộc tấn công nhằm vào Iran không được tiến hành từ lãnh thổ của họ.
Tuy nhiên, động thái hòa dịu này nhanh chóng gây tranh cãi trong nội bộ chính trường Iran. Chỉ vài giờ sau phát biểu ban đầu, Tổng thống Pezeshkian đã đưa ra một tuyên bố mới trong đó phần xin lỗi hoàn toàn biến mất, làm dấy lên nhiều suy đoán về áp lực chính trị trong nước. Nghị sĩ Hamid Rezaei đã công khai chỉ trích phát ngôn của tổng thống, cho rằng tuyên bố ban đầu là “thiếu chuyên nghiệp, yếu kém và không thể chấp nhận được”. Theo một số nhà quan sát, phản ứng này phản ánh sự chia rẽ trong giới lãnh đạo Iran về cách xử lý cuộc xung đột đang leo thang.
Trong khi đó, các quốc gia vùng Vịnh tiếp tục trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công do Iran tiến hành. Tehran cáo buộc một số nước trong khu vực đã hợp tác với lực lượng Mỹ và Israel, cho phép sử dụng lãnh thổ hoặc cơ sở hạ tầng quân sự phục vụ cho các chiến dịch chống Iran. Theo nhiều nhà phân tích, mục tiêu chiến lược của Tehran không chỉ là đáp trả quân sự mà còn nhằm gây sức ép để buộc Washington phải thu hẹp hoặc chấm dứt sự hiện diện quân sự tại khu vực lân cận Iran.
Bên cạnh đó, tình hình tại khu vực Azerbaijan, quốc gia láng giềng phía bắc của Iran cũng đang thu hút sự chú ý ngày càng lớn. Quân đội Iran đã công khai kêu gọi chính quyền Baku chấm dứt sự hiện diện của lực lượng Israel trên lãnh thổ nước này, cho rằng điều đó là cần thiết để bảo đảm an ninh khu vực.
Trong nhiều năm qua, Israel được xem là một trong những đối tác quân sự quan trọng của Azerbaijan, đồng thời là nhà cung cấp vũ khí lớn cho nước này. Một số nguồn tin an ninh khu vực thậm chí cho rằng Israel có thể đang vận hành một căn cứ không quân bí mật trên lãnh thổ Azerbaijan, dù thông tin này chưa được xác nhận chính thức. Nếu điều đó là đúng, vị trí địa lý của Azerbaijan nằm sát biên giới phía bắc Iran có thể mang lại lợi thế chiến lược đáng kể cho các hoạt động trinh sát hoặc quân sự nhằm vào Tehran.
Sự kết hợp giữa căng thẳng quân sự, cạnh tranh ảnh hưởng khu vực và các tín hiệu ngoại giao mâu thuẫn cho thấy cuộc khủng hoảng hiện nay không chỉ là một chuỗi đòn tấn công quân sự đơn lẻ, mà đang dần mở rộng thành một cuộc đối đầu địa chính trị phức tạp trải dài từ vùng Vịnh đến khu vực Caucasus.
Trong khi căng thẳng giữa Iran và liên minh Mỹ – Israel tiếp tục leo thang, chiến sự tại mặt trận phía bắc của Israel cũng đang trở nên ngày càng khốc liệt. Israel đã tiến hành thêm nhiều đợt không kích nhằm vào thủ đô Beirut và các khu vực ở miền nam Lebanon. Theo các nguồn tin địa phương, gần 400 người đã thiệt mạng tại Lebanon kể từ khi cuộc chiến hiện tại bùng phát.
Xung đột tại khu vực này liên quan trực tiếp đến Hezbollah, lực lượng vũ trang và chính trị tại Lebanon vốn được xem là đồng minh chiến lược của Iran. Sau vụ ám sát nhằm vào lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei, Hezbollah đã tăng cường các cuộc tấn công bằng rocket vào lãnh thổ Israel, mở thêm một mặt trận mới trong cuộc khủng hoảng khu vực.
Đáp trả các cuộc tấn công này, Israel đã triển khai hàng trăm cuộc không kích nhằm vào nhiều thành phố và khu vực chiến lược tại Lebanon, đặc biệt là các địa bàn được cho là căn cứ hoạt động của Hezbollah. Những cuộc tấn công liên tiếp đã làm gia tăng đáng kể thương vong dân sự và phá hủy nhiều cơ sở hạ tầng tại miền nam Lebanon.
Đáng chú ý, Israel hiện đã huy động khoảng 100.000 binh sĩ dọc theo mặt trận phía bắc giáp Lebanon. Theo các nhà phân tích quân sự, quy mô triển khai lực lượng này cho thấy Tel Aviv có thể đang chuẩn bị cho một chiến dịch trên bộ quy mô lớn, với khả năng tiến sâu vào lãnh thổ Lebanon nhằm đẩy lùi lực lượng Hezbollah ra khỏi khu vực biên giới.
Nếu kịch bản này xảy ra, cuộc xung đột hiện nay có nguy cơ chuyển sang một cuộc chiến khu vực toàn diện, khi Lebanon trở thành chiến trường trực tiếp giữa Israel và lực lượng đồng minh của Iran. Điều đó cũng làm gia tăng lo ngại rằng các mặt trận khác, từ vùng Vịnh đến khu vực Caucasus có thể tiếp tục bị cuốn vào vòng xoáy leo thang của cuộc khủng hoảng Trung Đông.
Những diễn biến mới nhất một lần nữa đặt ra câu hỏi lớn về chuẩn mực của luật pháp quốc tế và trách nhiệm của cộng đồng toàn cầu. Trong nhiều năm qua, Israel đã nhiều lần bị cáo buộc gây thương vong lớn cho dân thường tại Dải Gaza, nhưng các hành động này thường vẫn nhận được sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ Hoa Kỳ, đồng minh chiến lược quan trọng nhất của Tel Aviv. Những lời kêu gọi điều tra và tuân thủ luật nhân đạo quốc tế nhiều khi chỉ dừng lại ở các tuyên bố ngoại giao, trong khi thực tế trên chiến trường lại tiếp tục diễn ra theo một chiều hướng khác.
Trong bối cảnh hiện nay, việc Mỹ cùng Israel tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran, một quốc gia có chủ quyền càng làm dấy lên những tranh cãi gay gắt. Đặc biệt đáng lo ngại là việc các mục tiêu dân sự như cơ sở năng lượng, hạ tầng thiết yếu và cả nhà máy khử muối cung cấp nước ngọt trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công. Đối với nhiều chuyên gia luật quốc tế, việc phá hủy các công trình phục vụ trực tiếp đời sống dân thường có thể bị coi là vi phạm nghiêm trọng các nguyên tắc của luật nhân đạo quốc tế, thậm chí bị xem là hành động tàn bạo và vô nhân tính nếu gây hậu quả lớn cho dân cư.
Trong bối cảnh đó, nhiều người đặt câu hỏi: Liên Hợp Quốc đang ở đâu trong cuộc khủng hoảng này? Những cơ chế được thiết lập nhằm bảo vệ hòa bình và an ninh quốc tế liệu có còn đủ khả năng ngăn chặn vòng xoáy leo thang bạo lực? Bên cạnh đó, các quốc gia tham gia các sáng kiến hòa bình, trong đó có những diễn đàn và cơ chế đối thoại liên quan đến Gaza, cũng đang bị đặt trước những câu hỏi khó: họ sẽ phản ứng như thế nào khi một quốc gia giữ vai trò quan trọng trong các nỗ lực hòa bình lại đồng thời tham gia trực tiếp vào các hoạt động quân sự gây tranh cãi?
Cuộc xung đột hiện nay vì thế không chỉ là một cuộc chiến giữa các lực lượng quân sự, mà còn là phép thử đối với trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Nếu những chuẩn mực này tiếp tục bị phớt lờ mà không có phản ứng hiệu quả từ cộng đồng quốc tế, nguy cơ về một tiền lệ nguy hiểm – nơi sức mạnh quân sự lấn át luật pháp – có thể trở thành thực tế trong nhiều cuộc khủng hoảng tương lai.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/518776.iran-krieg-luftkrieg-brutal.html