Ngày 13/3/2026, các bộ trưởng kinh tế và ngoại giao ASEAN kêu gọi chấm dứt ngay cuộc chiến ở Trung Đông, cảnh báo giá dầu tăng mạnh và gián đoạn thương mại đang gây sức ép lên kinh tế khu vực. Philippines, Chủ tịch ASEAN năm nay, đã triệu tập cuộc họp khẩn trước lo ngại leo thang xung đột Iran. Các bộ trưởng nhấn mạnh cần duy trì thông suốt chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu và kích hoạt cơ chế khu vực để giảm thiểu tác động kinh tế.
Một số nước ASEAN đã khẩn trương triển khai biện pháp ứng phó nhằm hạn chế tác động kinh tế từ khủng hoảng Trung Đông, tập trung vào tiết kiệm năng lượng, ổn định thị trường trong nước và hỗ trợ các ngành dễ tổn thương như du lịch.
Phát biểu sau cuộc họp đặc biệt, Ngoại trưởng Philippines Ma. Theresa Lazaro nhấn mạnh khối bày tỏ “quan ngại sâu sắc” trước tình hình leo thang, đồng thời kêu gọi chấm dứt ngay các hành động thù địch và yêu cầu các bên liên quan kiềm chế tối đa để tránh lan rộng xung đột.
Áp lực kinh tế gia tăng khi giá dầu thô tiến sát ngưỡng 100 USD/thùng do lo ngại gián đoạn nguồn cung toàn cầu, đặc biệt trong bối cảnh Iran dọa đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 1/5 lượng dầu thế giới. Diễn biến này khiến thị trường năng lượng biến động mạnh và làm gián đoạn các tuyến vận tải, chuỗi cung ứng quan trọng của khu vực.
Các bộ trưởng kinh tế ASEAN cảnh báo mức độ phụ thuộc cao vào nguồn dầu và khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu khiến Đông Nam Á dễ tổn thương trước các cú sốc tiếp theo. Philippines, quốc gia phụ thuộc lớn vào nhiên liệu Trung Đông cho biết đang xem xét đa dạng hóa nguồn cung, trong đó có khả năng mua dầu từ Nga.
Trong bối cảnh đó, ASEAN nhấn mạnh nhu cầu tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, đẩy nhanh chuyển đổi sang năng lượng tái tạo và thúc đẩy hợp tác khu vực nhằm duy trì ổn định kinh tế, kiểm soát lạm phát và bảo đảm an ninh năng lượng trong trung và dài hạn.
Về dài hạn, khủng hoảng năng lượng do xung đột Trung Đông không chỉ là cú sốc ngắn hạn về giá dầu mà còn phơi bày những điểm yếu mang tính cấu trúc của các nền kinh tế Đông Nam Á. Sự phụ thuộc lớn vào nhiên liệu nhập khẩu, chi phí logistics gia tăng và rủi ro gián đoạn thương mại có thể làm suy giảm đà phục hồi hậu đại dịch, gia tăng áp lực lạm phát và ảnh hưởng tới niềm tin đầu tư. Điều này buộc ASEAN phải chuyển từ phản ứng tình thế sang chiến lược thích ứng chủ động hơn.
Trong bối cảnh đó, việc tăng cường liên kết nội khối, xây dựng cơ chế dự trữ năng lượng chung, phát triển hạ tầng kết nối và thúc đẩy thị trường năng lượng khu vực được xem là những bước đi quan trọng nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước các biến động toàn cầu. Đồng thời, quá trình chuyển dịch sang năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và đa dạng hóa đối tác thương mại sẽ quyết định mức độ ổn định kinh tế của khu vực trong thập niên tới.
Ở góc độ địa chính trị, vai trò trung gian đối thoại và thúc đẩy giải pháp hòa bình của ASEAN cũng được kỳ vọng sẽ góp phần giảm thiểu rủi ro lan rộng của xung đột, qua đó bảo vệ các tuyến hàng hải chiến lược và lợi ích phát triển chung. Nhìn tổng thể, thách thức hiện nay vừa là phép thử đối với năng lực điều phối khu vực, vừa là động lực để ASEAN đẩy nhanh tiến trình tái cấu trúc kinh tế theo hướng bền vững và tự chủ hơn trong môi trường toàn cầu ngày càng bất định.
Thế Nguyễn