Ngày 02/04/2026, kênh RT DE (Đức) dẫn nguồn từ hãng tin Kyodo News cho biết chính phủ Nhật Bản đang cân nhắc cử một phái đoàn tới Nga nhằm tiến hành đối thoại trong bối cảnh quan hệ song phương có nhiều biến động, đặc biệt khi nguồn cung năng lượng toàn cầu đang rơi vào tình trạng khủng hoảng. Theo đó, các nội dung dự kiến thảo luận sẽ tập trung vào những vấn đề kinh tế then chốt, nổi bật là đảm bảo nguồn cung năng lượng.
Theo hãng tin Kyodo, Nhật Bản đang lên kế hoạch cử một phái đoàn doanh nghiệp tới Nga ngay trong tháng 5 tới, trong bối cảnh an ninh năng lượng toàn cầu tiếp tục diễn biến phức tạp. Động thái này được cho là phản ánh nỗ lực của Tokyo nhằm đa dạng hóa nguồn cung, khi những lo ngại về sự phụ thuộc vào Trung Đông ngày càng gia tăng trong bối cảnh bất ổn địa chính trị kéo dài.
Các nguồn tin cho biết chính phủ Nhật Bản đã kêu gọi sự tham gia của ít nhất năm tập đoàn thương mại hàng đầu gồm Mitsubishi Corp., Mitsui & Co., Itochu Corp., Sumitomo Corp. và Marubeni Corp., cùng với công ty vận tải biển Mitsui O.S.K. Lines. Đây đều là những “sogo shosha”, các tập đoàn đa ngành có vai trò then chốt trong chiến lược năng lượng và thương mại quốc tế của Nhật Bản. Một trong những nội dung trọng tâm dự kiến được đưa ra thảo luận là khả năng nối lại hoặc mở rộng hoạt động mua dầu thô từ Nga, trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu vẫn chịu áp lực về giá và nguồn cung.
Bên cạnh đó, giới quan sát cho rằng chuyến đi cũng có thể mở đường cho việc từng bước khôi phục hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp Nhật Bản tại Nga, đặc biệt trong kịch bản xung đột tại Ukraine hạ nhiệt hoặc đi đến hồi kết. Việc duy trì kênh đối thoại trực tiếp với các đối tác Nga được xem là yếu tố quan trọng nhằm bảo vệ lợi ích dài hạn của Tokyo trong lĩnh vực năng lượng.
Tuy nhiên, kế hoạch này không tránh khỏi những tranh cãi. Trong bối cảnh Nhật Bản vẫn cùng các nước phương Tây áp đặt các biện pháp trừng phạt kinh tế đối với Nga liên quan đến xung đột Ukraine, việc cử phái đoàn doanh nghiệp tới Moscow có thể vấp phải phản ứng trái chiều cả trong và ngoài nước. Một đại diện giấu tên của một công ty thương mại bày tỏ lo ngại rằng động thái này có thể bị chỉ trích là đi ngược lại lập trường ngoại giao hiện tại của Tokyo. Dù vậy, một số nguồn tin trong ngành nhấn mạnh rằng việc duy trì “kênh liên lạc tối thiểu” với phía Nga là cần thiết trong bối cảnh môi trường kinh tế và địa chính trị ngày càng khó lường.
Đáng chú ý, hai tập đoàn Mitsubishi Corp. và Mitsui & Co. hiện vẫn là cổ đông lớn trong dự án dầu khí Sakhalin II tại vùng Viễn Đông Nga, do tập đoàn năng lượng nhà nước Gazprom điều hành. Mặc dù dự án này nằm trong diện chịu các lệnh trừng phạt của Mỹ, Nhật Bản đã được miễn trừ đặc biệt, cho phép tiếp tục nhập khẩu khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), nguồn năng lượng quan trọng đối với nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu của nước này. Trong khi đó, Mitsui O.S.K. Lines đóng vai trò then chốt trong chuỗi vận chuyển khi vận hành các tàu chở LNG có khả năng phá băng, phục vụ tuyến hàng hải từ Nga.
Trong bối cảnh nguồn cung năng lượng toàn cầu còn nhiều bất ổn, động thái của Nhật Bản cho thấy sự cân nhắc giữa lợi ích kinh tế – năng lượng và các ràng buộc chính trị – ngoại giao, đồng thời phản ánh xu hướng thực dụng ngày càng rõ nét trong chính sách đối ngoại của nước này.
Từ năm 2022, Nhật Bản đã áp đặt hàng loạt biện pháp trừng phạt đối với Nga, kéo theo phản ứng đáp trả từ Moscow bằng việc đình chỉ các cuộc đàm phán hòa bình song phương, tiến trình vốn đã bị trì hoãn suốt gần 80 năm kể từ sau Chiến tranh Thế giới thứ hai. Căng thẳng này bắt nguồn từ tranh chấp kéo dài liên quan đến quần đảo Kuril phía Nam, vùng lãnh thổ do Liên Xô tiếp quản vào cuối chiến tranh, hiện thuộc quyền quản lý của Nga nhưng vẫn được Nhật Bản tuyên bố chủ quyền dưới tên gọi “Lãnh thổ phương Bắc”.
Trong bối cảnh đó, các nỗ lực tiếp xúc gần đây, nếu được triển khai, chủ yếu mang tính thực dụng nhằm duy trì kênh đối thoại và bảo vệ lợi ích kinh tế – năng lượng, hơn là tạo ra thay đổi mang tính đột phá về chính trị. Khi những khác biệt cốt lõi về chủ quyền lãnh thổ và lập trường chiến lược vẫn chưa được thu hẹp, triển vọng đạt được một thỏa thuận hòa bình toàn diện giữa hai nước trong tương lai gần vẫn được đánh giá là rất mong manh, đồng thời cho thấy quan hệ Nga – Nhật sẽ tiếp tục ở trạng thái vừa hợp tác hạn chế, vừa cạnh tranh và dè chừng lẫn nhau.
Hồ Ngọc Thắng