Giữa nhịp sống hiện đại nhiều biến động, khi con người dễ bị cuốn vào vòng xoáy của tiện nghi và tốc độ, vẫn có những lựa chọn lặng lẽ nhưng bền bỉ, âm thầm kiến tạo giá trị cho cộng đồng. Hành trình của Đại đức Thích Trung Hiếu, trụ trì chùa Phổ Lại (phường Phong Thái, TP. Huế), là một minh chứng như thế; không ồn ào, không phô trương, nhưng lay động bởi tinh thần dấn thân và phụng sự không mệt mỏi vì đời, vì đạo.
Một lựa chọn khác của tuổi trẻ
Sinh năm 1996 tại Phan Rí Cửa (Bình Thuận), Đại đức Thích Trung Hiếu (thế danh Nguyễn Hồng Tùng) là con út trong gia đình có năm anh chị em, lớn lên trong không gian đậm đặc tín ngưỡng Phật giáo. Tuổi thơ của Đại đức gắn với hương trầm, tiếng kinh và những câu chuyện về nhân quả, từ bi nơi cửa chùa, những hạt mầm sớm nuôi dưỡng một lựa chọn khác biệt của tuổi trẻ.
Năm 13 tuổi, khi nhiều bạn bè còn mải mê với việc học và những trò chơi vô tư, Nguyễn Hồng Tùng đã đưa ra quyết định xuất gia tại chùa Long Quang (Phan Rí Cửa), nhận pháp danh Quảng Chính, theo học dưới sự hướng dẫn của cố Thượng tọa Thích Phước Huệ. Đây không chỉ là bước ngoặt cá nhân, mà còn là khởi đầu cho một hành trình tu học dài lâu.
Con đường ấy tiếp tục tại chùa Thạnh Phước (Bến Tre), nơi Đại đức được ban pháp tự Thích Trung Hiếu dưới sự chỉ dạy của Thượng tọa Thích Minh Hiền. Năm 2015, Đại đức thọ giới Tỳ-kheo tại chùa Bảo Tịnh (Hậu Giang), đồng thời hoàn tất chương trình Trung cấp Phật học tại Trà Vinh, đặt nền tảng học thuật và giới luật cho hành trình phụng sự sau này.
Năm 2016, vị sư trẻ đưa ra một quyết định táo bạo: ra Huế, nhận trách nhiệm xây dựng Niệm Phật đường Phổ Lại, một cơ sở Phật giáo nhỏ nằm giữa vùng trung du còn nhiều khó khăn. Quyết định ấy không chỉ là bước chuyển địa lý, mà còn là lựa chọn dấn thân vào thực tế, nơi đạo pháp phải song hành cùng đời sống.
Khai sơn chùa Phổ Lại – xây chùa từ lòng người
Trước năm 2016, Phổ Lại chỉ là một Niệm Phật đường tạm bợ giữa đồi rừng, giao thông cách trở, đời sống người dân phụ thuộc vào nông nghiệp và thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão lũ. Trong điều kiện gần như bắt đầu từ con số không; không nguồn lực lớn, không cơ sở vật chất. Đại đức Thích Trung Hiếu chọn cách đi từng bước: vận động Phật tử, trực tiếp tham gia thiết kế, trồng cây, giám sát thi công và dựng xây từng hạng mục.
Người dân địa phương vẫn nhớ hình ảnh những đêm mưa, ánh đèn leo lét hắt ra từ mái am nhỏ, nơi vị sư trẻ lặng lẽ tụng kinh, viết thơ hay tạc tượng. “Giữa rừng chỉ có tiếng mưa và tiếng mõ,” một đạo hữu kể lại, “nhưng chúng tôi thấy yên tâm, vì biết có người đang ở đó cầu nguyện an yên cho làng.”
Được sự cho phép của chính quyền địa phương, từ lễ đặt đá năm 2016, chùa dần hình thành với các hạng mục như chánh điện, thiền đường, nhà tăng, nhà khách, hồ sen và công trình phụ trợ. Đáng chú ý, những hạng mục như bờ kè chắn lũ hay con đường bê tông dẫn lên chùa không chỉ phục vụ Phật sự mà còn trực tiếp cải thiện điều kiện đi lại, sinh hoạt của người dân trong mùa mưa lũ.
Đến năm 2025, khuôn viên chùa được mở rộng gần 2.800 m², mang dáng dấp kiến trúc dung hòa giữa nét truyền thống Huế và tinh thần thiền giản dị.
“Xây chùa là xây lòng người. Nếu lòng người chưa an, ngói gạch cũng chưa thành,” Đại đức Thích Trung Hiếu chia sẻ.
Chính quan niệm ấy đã kết nối cộng đồng: người góp công, người góp của, người mang từng viên gạch, bao xi măng. Mỗi công trình không chỉ được dựng lên bằng vật chất, mà bằng niềm tin và sự đồng hành của bà con.
Khi đạo pháp đi vào đời sống
Không dừng lại ở chức năng thờ tự, chùa Phổ Lại dần trở thành không gian sinh hoạt chung của cộng đồng. Tại đây, người dân tụng kinh, học đạo; trẻ em được giáo dục lễ nghĩa; thanh niên tham gia công quả; người lớn tìm thấy sự an ổn giữa những lo toan thường nhật.
Các hoạt động như khóa tu chánh niệm, đạo tràng tụng kinh, lễ Phật Đản, Vu Lan hay sinh hoạt Quá đường được tổ chức linh hoạt, phù hợp với điều kiện vùng trung du. Đặc biệt, việc chú trọng giáo dục thế hệ trẻ thông qua lớp giáo lý, sinh hoạt văn nghệ, đội múa lân đã tạo nên một môi trường vừa mang tính giáo dục đạo đức, vừa gìn giữ bản sắc văn hóa.
Nhiều phụ huynh cho biết, từ khi có các hoạt động tại chùa, con em họ có sự thay đổi rõ rệt: biết kính trên nhường dưới, có ý thức cộng đồng và hạn chế những hành vi tiêu cực.
Điểm nhấn trong năm là Lễ hội Quan Âm (giữa tháng 6 âm lịch), một sự kiện không chỉ mang ý nghĩa tâm linh mà còn là không gian giao thoa văn hóa. Các hoạt động như triển lãm thư pháp, trưng bày thủ công mỹ nghệ, tọa đàm Phật pháp, biểu diễn văn nghệ dân gian và tiệc chay cộng đồng đã góp phần đưa Phật giáo hòa nhập tự nhiên vào đời sống.
Chùa mở cửa trú lũ – tôn giáo và trách nhiệm xã hội
Trong bối cảnh Huế thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai, chùa Phổ Lại trở thành điểm tựa thiết thực cho người dân. Khi nước lũ dâng cao, thiền đường được mở cửa làm nơi trú ẩn tạm thời, với đầy đủ điện, nước sạch, tủ thuốc và lương thực cơ bản.
Xuồng, áo phao cũng được chuẩn bị để hỗ trợ di chuyển trong tình huống khẩn cấp. Song song đó, nhiều hoạt động thiện nguyện được duy trì đều đặn như trao học bổng cho học sinh khó khăn, tặng quà cho người già neo đơn, hỗ trợ sửa chữa nhà ở và lắp đặt đèn năng lượng mặt trời chiếu sáng đường quê.
Theo Đại đức Thích Trung Hiếu, những hoạt động này không mang tính thời điểm, mà được duy trì liên tục, từng bước hình thành một mô hình Phật sự gắn với an sinh xã hội tại địa phương.
Nghệ thuật Phật giáo trong đời sống đương đại
Một điểm nổi bật khác là việc đưa nghệ thuật vào hoằng pháp. Đại đức Thích Trung Hiếu là tác giả album “Thiền Ca Chùa Phổ Lại” gồm 12 ca khúc, được Cục Bản quyền tác giả chứng nhận năm 2021. Các tác phẩm mang nội dung Phật giáo nhưng được thể hiện bằng giai điệu nhẹ nhàng, gần gũi, dễ tiếp cận với công chúng trẻ.
Bên cạnh âm nhạc, Đại đức còn sáng tác thơ, thực hành thư pháp và điêu khắc tượng Phật. Những sáng tạo này không chỉ mang giá trị nghệ thuật, mà còn là cách truyền tải tư tưởng Phật giáo thông qua ngôn ngữ hình ảnh và cảm xúc.
Trong bối cảnh truyền thông số phát triển, các sản phẩm của chùa được lan tỏa trên nền tảng trực tuyến, góp phần đưa văn hóa Phật giáo đến gần hơn với công chúng.
Một mô hình Phật giáo gắn với đời sống
Câu chuyện của chùa Phổ Lại và Đại đức Thích Trung Hiếu phản ánh một xu hướng đáng chú ý của Phật giáo đương đại: từ mô hình tự viện thuần túy chuyển sang gắn kết chặt chẽ với cộng đồng.
Ở đó, ngôi chùa không chỉ là nơi hành lễ, mà còn là không gian văn hóa, giáo dục và hỗ trợ xã hội. Vai trò của tu sĩ cũng được mở rộng, không chỉ dừng lại ở nghi lễ mà còn tham gia tổ chức đời sống cộng đồng và sáng tạo giá trị văn hóa.
Trong bối cảnh xã hội biến đổi nhanh chóng, những mô hình nhỏ nhưng bền bỉ như Phổ Lại cho thấy khả năng thích ứng linh hoạt của tôn giáo trước nhu cầu thực tiễn, nơi đạo và đời không tách rời, mà cùng song hành để kiến tạo giá trị bền vững.
Chùa Phổ Lại có thể không phải là một ngôi chùa lớn hay nổi tiếng trên bản đồ Phật giáo Việt Nam, nhất là khi Huế vốn được xem là cái nôi của Phật pháp với nhiều cổ tự lâu đời. Thế nhưng, chính sự lựa chọn một hướng đi riêng, âm thầm gắn bó và đồng hành cùng đời sống địa phương đã khiến nơi đây trở thành một ví dụ đáng suy ngẫm về cách tôn giáo hiện diện trong những điều bình dị của đời sống thường ngày.
Trong bối cảnh xã hội hôm nay, câu chuyện về vị sư trẻ và chùa Phổ Lại là minh chứng sinh động cho tinh thần Phật giáo nhập thế: đạo pháp không tách rời cuộc sống, và lòng từ bi chỉ thực sự trọn vẹn khi được chuyển hóa thành những hành động cụ thể, bền bỉ vì cộng đồng.
Thực tế hiện nay, việc xây dựng và duy trì hoạt động của các cơ sở tôn giáo tại Việt Nam phần lớn dựa vào sự đóng góp của Phật tử và các nhà hảo tâm. Vì vậy, bên cạnh ý nghĩa thiện nguyện, những nguồn lực này cũng cần được sử dụng đúng mục đích, minh bạch và đặt trong khuôn khổ quản lý, hướng dẫn của pháp luật, nhằm bảo đảm giá trị lâu dài và bền vững cho cộng đồng.
Thế Nguyễn