Hungary sau bầu cử 2026 đang thu hút sự chú ý của châu Âu, nhưng trọng tâm không nằm ở thay đổi lãnh đạo mà ở tính liên tục chiến lược. Xuyên suốt lịch sử, nước này theo đuổi cách tiếp cận tối ưu vị trí địa chính trị thay vì chọn phe. Trong bối cảnh biến động, sự kiên định với lợi ích cốt lõi tiếp tục là nền tảng giúp Hungary duy trì ổn định và linh hoạt điều chỉnh trong kỷ nguyên mới.
Hungary trong lịch sử: Vị trí quyết định phương thức tồn tại
Hungary hình thành và phát triển trong không gian Trung Âu, khu vực luôn là điểm giao cắt của các đế chế và lợi ích chiến lược lớn. Chính vị trí này đã định hình một phương thức tồn tại đặc thù: không theo đuổi vai trò bá quyền, mà tìm cách thích ứng linh hoạt trong các cấu trúc quyền lực rộng hơn. Dưới thời Đế chế Áo – Hung, Hungary dù không nắm quyền chi phối tuyệt đối vẫn là một trụ cột quan trọng trong mô hình song quyền, từ đó hình thành tư duy “ở trong nhưng không hòa tan”, vừa tham gia cấu trúc chung, vừa không ngừng mở rộng không gian tự chủ.
Sau Thế chiến thứ nhất, Hiệp ước Trianon đã khiến Hungary mất phần lớn lãnh thổ và dân số, tạo nên một cú sốc sâu sắc về địa chính trị lẫn tâm lý quốc gia. Tuy nhiên, thay vì duy trì một chiến lược đối đầu kéo dài với các nước láng giềng, Budapest dần lựa chọn cách tiếp cận thực dụng hơn: chấp nhận thực tế, điều chỉnh để tồn tại và từng bước khôi phục vị thế trong giới hạn có thể. Sự tiết chế và nhẫn nại này không chỉ là phản ứng tình thế, mà dần trở thành một đặc điểm bền vững trong tư duy đối ngoại.
Giai đoạn Chiến tranh Lạnh tiếp tục củng cố xu hướng đó. Sau biến động năm 1956, Hungary không theo đuổi đối đầu trực diện với Liên Xô mà chuyển sang con đường cải cách mềm dẻo, từng bước mở rộng không gian kinh tế – xã hội trong khuôn khổ cho phép. Mô hình “chủ nghĩa xã hội cải cách” mà Hungary theo đuổi sau đó cho thấy một lựa chọn mang tính chiến lược: ưu tiên ổn định nội tại và lợi ích thiết thực của người dân hơn là những đối kháng mang tính biểu tượng.
Nhìn xuyên suốt các giai đoạn lịch sử, có thể thấy một logic nhất quán trong cách Hungary vận hành chiến lược quốc gia: tồn tại và phát triển giữa các cực quyền lực bằng sự linh hoạt, thay vì đối đầu trực diện. Trọng tâm không nằm ở việc chọn phe, mà ở khả năng cân bằng, điều chỉnh và tận dụng vị trí địa chính trị để bảo vệ lợi ích cốt lõi. Với một quốc gia quy mô không lớn nhưng nằm ở vị trí nhạy cảm, đây không phải là biểu hiện của sự thụ động, mà là lựa chọn mang tính tính toán, đặt ổn định xã hội và sự tồn vong quốc gia lên hàng đầu như thước đo cao nhất của thành công chính trị.
Sau 1989: Hội nhập phương Tây nhưng giữ không gian linh hoạt
Sau Chiến tranh Lạnh, Hungary bước vào giai đoạn chuyển đổi sâu rộng với việc xây dựng nền kinh tế thị trường và đẩy mạnh hội nhập phương Tây. Việc gia nhập NATO và Liên minh châu Âu (EU) không chỉ mang ý nghĩa thể chế, mà còn đánh dấu một bước tái định vị chiến lược của Budapest trong trật tự hậu lưỡng cực. Lựa chọn này nhằm phục vụ hai mục tiêu dài hạn: hiện đại hóa nền kinh tế và củng cố các bảo đảm an ninh trong một môi trường quốc tế nhiều biến động.
Tuy nhiên, hội nhập không đồng nghĩa với việc từ bỏ truyền thống linh hoạt trong đối ngoại. Hungary không tiếp cận quan hệ quốc tế theo hướng đối đầu tuyệt đối, mà duy trì một mức độ cân bằng nhất định giữa các đối tác. Ngay cả khi là thành viên của các thiết chế phương Tây, Budapest vẫn coi việc giữ các kênh đối thoại độc lập là một tài sản chiến lược, đặc biệt trong bối cảnh thế giới đang chuyển dịch theo hướng đa cực.
Trong thực tiễn, cách tiếp cận này thể hiện rõ qua chính sách kinh tế – năng lượng. Hungary vừa tuân thủ các cam kết trong NATO và EU, vừa duy trì hợp tác với Nga trong những lĩnh vực then chốt, nhất là năng lượng. Đây không đơn thuần là lựa chọn chính trị, mà là một bài toán lợi ích dựa trên tính toán chi phí, độ phụ thuộc và khả năng thay thế nguồn cung. Sự kết hợp giữa hội nhập thể chế và linh hoạt thực dụng cho thấy Hungary tránh tuyệt đối hóa bất kỳ cực quyền lực nào.
Từ góc nhìn chiến lược, Budapest nhận thức rõ giới hạn và nhu cầu của mình: không thể tách rời khỏi các thị trường và cấu trúc phương Tây, nhưng cũng khó đảm bảo ổn định nếu thiếu các nguồn lực thiết yếu từ bên ngoài, đặc biệt là năng lượng. Chính cách tiếp cận đa phương hóa này đã giúp Hungary duy trì dư địa chính sách và giảm thiểu tác động từ các cú sốc bên ngoài, trong khi nhiều quốc gia khác phải đối mặt với những hệ quả kinh tế đáng kể khi lựa chọn các phương án cắt đứt quan hệ một chiều.
Thời kỳ Orbán: Làm rõ và đẩy cao logic cân bằng
Dưới thời Thủ tướng Viktor Orbán, cách tiếp cận cân bằng của Hungary được thể hiện rõ nét và nhất quán hơn. Budapest không rời khỏi EU hay NATO, nhưng chủ động giữ lập trường độc lập trong nhiều vấn đề then chốt. Điều này thường xuyên tạo ra va chạm với Brussels, song về bản chất là sự khẳng định không gian chủ quyền trong một cấu trúc liên minh đa tầng và phức tạp, nơi lợi ích quốc gia không phải lúc nào cũng trùng khớp tuyệt đối với lợi ích tập thể.
Chính sách “mở cửa phía Đông” là minh chứng cho nỗ lực đa dạng hóa quan hệ đối ngoại. Hungary chủ động mở rộng hợp tác với các đối tác ngoài phương Tây, bao gồm Nga và các nền kinh tế châu Á, nhưng không nhằm thay thế trục liên kết hiện có. Thay vào đó, đây là cách Budapest xây dựng thêm các lựa chọn chiến lược, giảm thiểu rủi ro phụ thuộc và duy trì khả năng xoay trục khi môi trường quốc tế thay đổi. Mỗi bước đi đều phản ánh tư duy dự phòng: không để mình rơi vào thế bị động trước các biến động chính sách từ bên ngoài.
Trong các vấn đề trừng phạt, Hungary thường thể hiện lập trường thận trọng, nhấn mạnh yêu cầu đánh giá toàn diện về tác động kinh tế – năng lượng. Cách tiếp cận này tạo nên khác biệt trong nội bộ EU, nơi tính đồng thuận đôi khi được đặt lên trước các cân nhắc thực dụng. Budapest cho rằng các biện pháp trừng phạt, nếu không được thiết kế hợp lý, có thể gây tác động ngược, làm suy yếu chính các nền kinh tế châu Âu và giảm sức cạnh tranh dài hạn của khu vực.
Xét trên tổng thể, Viktor Orbán không làm thay đổi nền tảng chiến lược của Hungary, mà đẩy nó đến mức độ rõ ràng và thực dụng hơn. Các chính sách hiện tại là sự tiếp nối logic lịch sử: ưu tiên bảo vệ lợi ích quốc gia, duy trì ổn định và tối đa hóa dư địa hành động trong một môi trường quốc tế phức tạp. Chính sự kiên định này đã giúp Hungary định hình một vị thế riêng biệt, nơi tiếng nói của họ có thể gây tranh cãi, nhưng khó có thể bị bỏ qua trong các tính toán chung của châu Âu.
Cuộc bầu cử 2026: Thay đổi phương thức, không thay đổi nền tảng
Sự xuất hiện của Péter Magyar trên chính trường sau cuộc bầu cử năm 2026 đánh dấu một thay đổi đáng chú ý về mặt chính trị. Tuy nhiên, đây chủ yếu là sự điều chỉnh về cách tiếp cận và phong cách lãnh đạo, hơn là một sự thay đổi mang tính nền tảng trong chiến lược quốc gia. Các lực lượng mới, dù khác biệt về thông điệp, vẫn phải đối diện với cùng một thực tế: Hungary bị ràng buộc bởi những giới hạn địa chính trị khó có thể đảo ngược trong ngắn hạn.
Chính phủ mới có xu hướng cải thiện quan hệ với EU, tăng cường hợp tác và tận dụng tốt hơn các nguồn lực từ các quỹ phát triển của liên minh. Đây là bước đi mang tính thực dụng nhằm củng cố nền tảng kinh tế trong bối cảnh môi trường toàn cầu ngày càng bất ổn. Việc giảm nhiệt căng thẳng với Brussels không chỉ có ý nghĩa ngoại giao, mà còn góp phần tạo điều kiện thuận lợi hơn cho dòng vốn đầu tư và tăng trưởng dài hạn.
Dù vậy, dư địa điều chỉnh không phải là không có giới hạn. Hungary khó có thể cắt đứt hoàn toàn quan hệ với Nga, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng, nơi các kết nối hạ tầng và chuỗi cung ứng đã được định hình qua nhiều thập kỷ. Một sự thay đổi đột ngột không chỉ tốn kém mà còn tiềm ẩn rủi ro lớn đối với ổn định kinh tế – xã hội. Vì thế, tính toán thực dụng trong quan hệ năng lượng nhiều khả năng vẫn sẽ được duy trì như một nguyên tắc cốt lõi.
Trong tổng thể, Hungary nhiều khả năng tiếp tục theo đuổi chiến lược cân bằng lợi ích, dù cách thể hiện có thể mềm mại và linh hoạt hơn so với trước. Chính quyền mới có thể điều chỉnh thông điệp để tăng mức độ đồng thuận với phương Tây, song vẫn duy trì các kênh đối thoại cần thiết với các đối tác phía Đông. Điều này cho thấy một thực tế nhất quán: dù bối cảnh chính trị có biến chuyển, lợi ích quốc gia vẫn là trục định hướng xuyên suốt trong mọi quyết định của Budapest.
So sánh với Ba Lan và Phần Lan: Ba con đường, một bài toán
Ba Lan lựa chọn cách tiếp cận đối đầu trực diện, đặt ưu tiên an ninh lên hàng đầu và gắn chặt chiến lược quốc gia với NATO. Đối với Warsaw, mối đe dọa từ Nga không mang tính giả định mà là một thực tế hiện hữu, buộc họ chấp nhận đánh đổi một phần lợi ích kinh tế ngắn hạn để đổi lấy bảo đảm an ninh dài hạn. Lựa chọn này phản ánh rõ dấu ấn lịch sử và vị thế địa chính trị đặc thù của Ba Lan trong không gian Đông Âu.
Phần Lan, trong khi đó, duy trì trạng thái trung lập suốt nhiều thập kỷ nhưng song song xây dựng năng lực quốc phòng vững chắc. Khi môi trường an ninh châu Âu thay đổi, Helsinki đã nhanh chóng điều chỉnh và gia nhập NATO, cho thấy một chiến lược linh hoạt nhưng được chuẩn bị từ trước. Trường hợp của Phần Lan minh chứng rằng trung lập không đồng nghĩa với bị động, mà có thể là một trạng thái tích lũy năng lực để sẵn sàng chuyển hướng khi cần thiết.
So với hai mô hình này, Hungary lựa chọn một vị trí trung gian: không đối đầu quyết liệt, cũng không theo đuổi trung lập tuyệt đối, mà nghiêng về cân bằng thực dụng. Budapest tận dụng các cấu trúc quốc tế sẵn có để bảo vệ lợi ích, thay vì tìm cách phá vỡ hoặc đứng ngoài các cấu trúc đó. Cách tiếp cận này gắn chặt với điều kiện địa lý không giáp biển và mức độ phụ thuộc đáng kể vào các mạng lưới năng lượng từ phía Đông, những yếu tố hạn chế không gian lựa chọn chiến lược.
Sự khác biệt giữa ba quốc gia cho thấy không tồn tại một công thức chung cho an ninh và phát triển. Mỗi nước buộc phải định hình con đường riêng dựa trên lịch sử, vị trí và nguồn lực của mình. Với Hungary, chiến lược “đi giữa”, ưu tiên linh hoạt hơn là cứng nhắc về lập trường, không chỉ là lựa chọn mà gần như là điều kiện cần để duy trì ổn định trong một môi trường địa chính trị phức tạp.
Bản chất chiến lược của Hungary: Tối ưu vị trí và quy luật xuyên suốt
Là một quốc gia không giáp biển và phụ thuộc sâu vào các tuyến năng lượng cũng như thương mại xuyên biên giới, Hungary không có nhiều dư địa để theo đuổi các chiến lược đối đầu kéo dài. Bất kỳ sai lầm nào trong chính sách đối ngoại đều có thể dẫn đến hệ quả trực tiếp đối với nền kinh tế, từ gián đoạn nguồn cung năng lượng đến nguy cơ đứt gãy các chuỗi cung ứng thiết yếu. Trong bối cảnh đó, sự thận trọng không chỉ là lựa chọn chiến thuật, mà là điều kiện sống còn gắn với ổn định xã hội và năng lực phát triển dài hạn.
Thay vì đối đầu, Hungary tận dụng vị trí của mình trong cấu trúc châu Âu để gia tăng ảnh hưởng, đồng thời duy trì quan hệ thực dụng với nhiều đối tác. Vai trò “cầu nối”, thậm chí là một tiếng nói khác biệt trong nội bộ giúp Budapest mở rộng dư địa đàm phán và khai thác tối đa lợi ích từ các bên. Đây không phải là sự dao động về lập trường, mà là cách thức vận hành linh hoạt trong một hệ thống quốc tế ngày càng phân mảnh.
Nhìn từ thực tiễn chính trị, những tranh luận về việc Hungary “nghiêng về bên nào” phần nào bỏ qua logic cốt lõi trong cách quốc gia này hành động. Dưới thời Viktor Orbán, Hungary vẫn nằm vững trong cấu trúc phương Tây, trong khi quan hệ với Nga chủ yếu phục vụ các nhu cầu kinh tế – năng lượng thiết yếu. Ngay cả khi xuất hiện những gương mặt mới như Péter Magyar, khả năng Hungary chuyển sang một quỹ đạo đối đầu trực diện cũng rất hạn chế, bởi các ràng buộc về hạ tầng, nguồn lực và lợi ích đã được định hình qua nhiều thập kỷ.
Từ đó có thể thấy, Hungary không vận hành theo logic bạn – thù cố định, mà xoay quanh trục lợi ích quốc gia trong một không gian địa chính trị không thể thay đổi. Chiến lược “đi giữa các dòng chảy” không phải là biểu hiện của sự thiếu nhất quán, mà là một lựa chọn có tính toán nhằm duy trì tự chủ và giảm thiểu rủi ro trong dài hạn. Trong một châu Âu ngày càng phân hóa về cách tiếp cận an ninh và phát triển, mô hình của Hungary cho thấy một hướng đi khác: ưu tiên cân bằng, tối đa hóa lựa chọn và tránh bị cuốn vào các cực đối đầu cứng nhắc.
Ở tầng sâu hơn, đây cũng là sự tiếp nối của một tư duy lịch sử đã được kiểm chứng qua nhiều biến động: những quốc gia biết thích nghi với dòng chảy quyền lực, thay vì chống lại nó, thường có khả năng duy trì ổn định bền vững hơn. Với Hungary, nghệ thuật quản trị quốc gia nằm ở chính khả năng điều chỉnh liên tục mà không đánh mất lợi ích cốt lõi, biến vị trí địa lý bất lợi thành một lợi thế chiến lược thông qua ngoại giao linh hoạt và thực dụng.
Thế Nguyễn – Minh Văn
Tài liệu tham khảo
1. Hiệp ước Trianon (1920) và tác động của nó đến tâm thế chiến lược Hungary.
2. Các nghiên cứu lịch sử về biến động chính trị tại Hungary năm 1956.
3. Hồ sơ tư liệu về quá trình Hungary gia nhập NATO và Liên minh châu Âu.
4. Các công trình nghiên cứu chuyên sâu về quan hệ đối ngoại giữa Hungary và Nga.
5. Phân tích chính sách thực dụng dưới thời Thủ tướng Viktor Orbán.
6. Báo cáo tổng hợp quốc tế về diễn biến và kết quả bầu cử Hungary năm 2026.