Ngày 15/4/2026, Reuters đưa tin, các dòng ống và túi giấy “thân thiện với môi trường” của Yonwoo, nhà sản xuất bao bì mỹ phẩm Hàn Quốc bất ngờ hưởng lợi khi xung đột Iran làm gián đoạn nguồn cung nhựa phục vụ bao bì dùng một lần. Giá nhựa vì thế tăng vọt lên mức cao nhất trong khoảng bốn năm do nguồn dầu và hóa dầu bị thắt chặt, trong khi Yonwoo cho biết nhu cầu đối với các giải pháp bao bì giấy đã tăng gấp ba lần.
Theo ông Kim Min-sang, quản lý cấp cao tại công ty mẹ Kolmar Hàn Quốc, nhu cầu ban đầu chủ yếu đến từ các doanh nghiệp theo đuổi mục tiêu phát triển bền vững. Tuy nhiên, nếu tình trạng thiếu hụt nhựa tiếp tục kéo dài, xu hướng chuyển đổi sang vật liệu thay thế được dự báo sẽ còn gia tăng mạnh mẽ hơn nữa.
Với vai trò là nhà cung cấp cho nhiều thương hiệu lớn như L’Oréal (Pháp), Yonwoo cho biết các đơn đặt hàng gần đây tập trung vào dòng ống giấy dùng cho sản phẩm như kem chống nắng và kem dưỡng da. Loại bao bì này chỉ sử dụng khoảng 20% lượng nhựa so với thiết kế truyền thống, qua đó giúp giảm đáng kể phụ thuộc vào nguyên liệu hóa dầu trong bối cảnh giá cả biến động.
Diễn biến này phản ánh một sự chuyển dịch đáng chú ý tại châu Á, khu vực vốn được xem là một trong những nguồn tiêu thụ và phát thải nhựa lớn nhất thế giới. Trong nhiều năm, các tổ chức môi trường đã kêu gọi cắt giảm nhựa dùng một lần, nhưng tiến trình thường diễn ra chậm chạp do chi phí và thói quen sản xuất. Tuy nhiên, cú sốc nguồn cung lần này đang buộc doanh nghiệp phải đẩy nhanh việc áp dụng các giải pháp thay thế, từ bao bì giấy, vật liệu sinh học cho đến mô hình tái sử dụng.
Dù vậy, giới phân tích cũng lưu ý rằng mức độ duy trì của xu hướng này vẫn còn phụ thuộc vào diễn biến thị trường năng lượng và nguyên liệu. Nếu nguồn cung nhựa sớm ổn định trở lại, một số doanh nghiệp có thể quay về lựa chọn cũ do chi phí thấp hơn. Ngược lại, nếu áp lực giá và quy định môi trường tiếp tục gia tăng, đây có thể trở thành bước ngoặt dài hạn, thúc đẩy ngành bao bì toàn cầu chuyển mình theo hướng bền vững hơn.
Nhiều bất ổn hơn phía trước
Châu Á không chỉ phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Đông mà còn là khu vực tiêu thụ nhựa hàng đầu thế giới. Theo dữ liệu của OECD, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia Đông Nam Á đã sử dụng gần một phần ba tổng sản lượng nhựa toàn cầu vào năm 2022, mức tăng tới 900% so với năm 1990, phản ánh tốc độ công nghiệp hóa và tiêu dùng nhanh trong khu vực.
Cùng với đó, châu Á cũng đóng góp hơn một phần ba lượng rác thải nhựa rò rỉ ra môi trường toàn cầu. Nguyên nhân chủ yếu đến từ hệ thống thu gom và xử lý rác thải còn hạn chế tại nhiều quốc gia Đông Nam Á có thu nhập thấp, nơi hạ tầng môi trường chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa và tiêu dùng.
Tại Nhật Bản, một trong những nền kinh tế phát triển hàng đầu khu vực, mức độ phụ thuộc vào nhựa vẫn ở mức cao. Nghiên cứu năm 2025 của các nhà khoa học Đại học Thanh Hoa (Bắc Kinh), công bố trên tạp chí Nature, cho thấy Nhật Bản đứng thứ hai thế giới, chỉ sau Hoa Kỳ về sản xuất và tiêu thụ nhựa tính theo đầu người. Điều này cho thấy ngay cả những quốc gia có hệ thống tái chế tiên tiến cũng khó cắt giảm nhanh việc sử dụng nhựa trong ngắn hạn.
Áp lực nguồn cung gần đây đang bắt đầu tác động trực tiếp đến hoạt động kinh doanh. Các nhà bán buôn tại Nhật Bản đã cảnh báo về nguy cơ thiếu hụt khay và túi nhựa, những vật dụng thiết yếu trong ngành bán lẻ thực phẩm. Ông Kensuke Takahashi, giám đốc sản phẩm của chuỗi siêu thị Marutake tại Saitama (gần Tokyo), cho biết doanh nghiệp buộc phải tính đến các kịch bản thay thế. Ông thừa nhận sự bất định đang gia tăng khi nguồn cung bị gián đoạn, khiến các nhà bán lẻ không thể dự đoán được cách duy trì hoạt động nếu bao bì nhựa trở nên khan hiếm.
Ở phía sản xuất, các tập đoàn hóa chất lớn của Nhật Bản như Mitsubishi Chemical và Sanipak cũng đã lên kế hoạch tăng giá khoảng 30% đối với một số sản phẩm túi nhựa và màng bọc thực phẩm trong những tuần tới. Động thái này phản ánh chi phí nguyên liệu thô gia tăng do tác động từ xung đột địa chính trị, đồng thời cho thấy áp lực đang lan rộng trên toàn chuỗi cung ứng, từ sản xuất đến phân phối và bán lẻ.
Buộc phải xoay trục
Các nỗ lực xây dựng một hiệp ước toàn cầu nhằm giải quyết ô nhiễm nhựa đã rơi vào bế tắc trong năm ngoái, khi Mỹ cùng một số quốc gia sản xuất nhựa phản đối đề xuất cắt giảm sản lượng do Liên minh châu Âu thúc đẩy. Sự đình trệ này cho thấy những bất đồng sâu sắc giữa các nền kinh tế lớn về cách tiếp cận vấn đề môi trường, đặc biệt trong bối cảnh lợi ích công nghiệp vẫn được đặt lên hàng đầu.
Đáng chú ý, đây chỉ là một trong nhiều sáng kiến môi trường bị suy yếu trong giai đoạn chính quyền Tổng thống Donald Trump, người từng công khai hoài nghi về biến đổi khí hậu. Không chỉ dừng lại ở chính sách, các biện pháp thuế quan thương mại của Mỹ cũng tạo ra tác động lan tỏa tới các doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng toàn cầu.
Một ví dụ là Lastic, công ty Đài Loan chuyên sản xuất vật liệu phân hủy sinh học từ tre đã chịu ảnh hưởng đáng kể khi các hãng hàng không Mỹ, vốn từng quan tâm đến việc thay thế cốc và dao kéo nhựa dùng một lần, giảm nhu cầu sau khi thuế nhập khẩu được áp dụng. Tuy nhiên, khi giá nhựa hiện nay tăng cao trở lại, một số khách hàng Mỹ đã quay lại tìm kiếm báo giá mới cho các sản phẩm thay thế, cho thấy nhu cầu có thể phục hồi theo biến động thị trường.
Trong khi đó, tại Đông Nam Á, một số doanh nghiệp đã bắt đầu thích nghi với tình trạng gián đoạn nguồn cung. Tại Malaysia, nhà sản xuất sữa Farm Fresh cho biết đã tạm thời chuyển sang sử dụng hộp giấy thay cho bao bì nhựa nhằm duy trì hoạt động sản xuất. Động thái này phản ánh khả năng linh hoạt của doanh nghiệp trước biến động nguyên liệu đầu vào.
Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có thể xoay xở nhanh chóng. Tại Hàn Quốc, Gaone International, công ty sản xuất bao bì cho khẩu trang cho biết việc thử nghiệm và chuyển đổi sang vật liệu mới đòi hỏi thời gian và chi phí đáng kể. Trong thời gian tìm kiếm nhà cung cấp thay thế, công ty buộc phải cắt giảm sản lượng hàng ngày từ 10% đến 20% so với mức thông thường khoảng 1 triệu đơn vị.
Nhà máy với 20 năm hoạt động này hiện đã phải cảnh báo khách hàng về thời gian chờ đợi đơn hàng có thể kéo dài tới 8 tuần, đồng thời dự báo doanh thu sẽ bị ảnh hưởng. Theo đại diện doanh nghiệp, ngay cả khi xung đột kết thúc ngay lập tức, thị trường cũng cần thêm vài tháng để phục hồi hoàn toàn, do chuỗi cung ứng toàn cầu cần thời gian để tái cân bằng.
Nhìn rộng hơn, biến động lần này cho thấy mức độ mong manh của chuỗi cung ứng toàn cầu vốn phụ thuộc nặng nề vào nhiên liệu hóa thạch và các khu vực địa chính trị nhạy cảm. Khi những cú sốc tương tự có thể lặp lại, áp lực đa dạng hóa nguyên liệu và tái cấu trúc sản xuất sẽ ngày càng lớn, buộc các doanh nghiệp phải tính đến các kịch bản dài hạn thay vì chỉ phản ứng ngắn hạn.
Đồng thời, đây cũng có thể trở thành chất xúc tác thúc đẩy các chính phủ và tổ chức quốc tế nối lại các nỗ lực xây dựng khung pháp lý về giảm nhựa, sau giai đoạn đình trệ. Nếu được kết hợp với nhu cầu thị trường đang thay đổi, những yếu tố này có thể tạo ra bước ngoặt thực sự cho ngành bao bì, chuyển từ phụ thuộc vào nhựa giá rẻ sang các giải pháp bền vững hơn, dù con đường phía trước vẫn còn nhiều thách thức.
Minh Anh