Ngày 27/04/2026, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã tới Nga để hội đàm với Ngoại trưởng Sergey Lavrov và dự kiến có cuộc gặp trực tiếp với Tổng thống Nga Vladimir Putin tại Điện Kremlin. Diễn biến này được xem là dấu hiệu cho thấy quan hệ hợp tác chiến lược giữa Tehran và Moscow tiếp tục được củng cố trong bối cảnh cả hai quốc gia đang đối mặt với sức ép ngày càng gia tăng từ các lệnh trừng phạt và những căng thẳng quân sự do Mỹ dẫn dắt.
Trong khuôn khổ cuộc hội đàm tại Moscow, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi và Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov tập trung trao đổi một loạt vấn đề an ninh chiến lược có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cục diện khu vực Trung Đông cũng như quan hệ song phương Nga – Iran trong giai đoạn hiện nay.
Nội dung được quan tâm hàng đầu là điều phối phản ứng quân sự và an ninh trước những diễn biến leo thang liên quan đến hồ sơ hạt nhân của Tehran. Sau các đòn tấn công nhằm vào những cơ sở hạt nhân trọng yếu của Iran, trong đó có trung tâm Fordow, Tehran được cho là đang tìm kiếm sự phối hợp chặt chẽ hơn với Moscow về năng lực phòng thủ, chia sẻ thông tin tình báo và các cơ chế răn đe chiến lược. Đây không chỉ là vấn đề bảo đảm an ninh trước mắt mà còn liên quan trực tiếp tới việc duy trì thế cân bằng lực lượng trong khu vực, nhất là khi nguy cơ xảy ra các đợt tấn công tiếp theo vẫn hiện hữu.
Song song với đó, vấn đề hạt nhân và phương án trung chuyển uranium làm giàu tiếp tục là một nội dung then chốt của cuộc gặp. Một trong những phương án ngoại giao đang được thảo luận là khả năng Nga tiếp nhận và lưu trữ lượng uranium làm giàu của Iran trên lãnh thổ Nga như một giải pháp nhằm giảm áp lực quốc tế và tạo dư địa cho tiến trình đối thoại. Việc cụ thể hóa cơ chế này được xem là bước đi mang tính kỹ thuật nhưng có ý nghĩa chính trị rất lớn, nhất là trong bối cảnh các vòng đàm phán giữa Iran và Mỹ đang rơi vào đình trệ. Nếu được triển khai, đây có thể trở thành một công cụ giúp hạ nhiệt căng thẳng, đồng thời tạo nền tảng cho việc tái khởi động các kênh ngoại giao trong thời gian tới.
Một nội dung quan trọng khác là rà soát tiến độ triển khai Hiệp ước Đối tác Chiến lược Toàn diện giữa hai nước. Hiệp ước có thời hạn 20 năm, được ký vào tháng 01/2025 và có hiệu lực từ tháng 10 cùng năm, hiện được xem là trụ cột pháp lý cho toàn bộ quan hệ hợp tác song phương. Trên cơ sở văn kiện này, hai bên đang thúc đẩy mạnh các lĩnh vực năng lượng, tài chính, vận tải, công nghệ và hợp tác kỹ thuật quân sự. Đặc biệt, việc xây dựng các cơ chế thanh toán song phương, tăng sử dụng đồng nội tệ và mở rộng kết nối hệ thống ngân hàng được đánh giá là bước đi chiến lược nhằm giảm thiểu tác động từ các lệnh cấm vận của phương Tây.
Ở góc độ kinh tế, địa chính trị, hội đàm cũng tập trung vào các biện pháp phối hợp để duy trì dòng thương mại và hợp tác năng lượng. Trong bối cảnh cả Nga và Iran đều đang chịu sức ép trừng phạt, việc tăng cường hợp tác về dầu khí, logistics và hành lang vận tải quốc tế được coi là yếu tố then chốt để bảo đảm lợi ích lâu dài của cả hai bên. Điều này không chỉ mang ý nghĩa song phương mà còn tác động trực tiếp tới thị trường năng lượng toàn cầu, đặc biệt là giá dầu và chuỗi cung ứng qua khu vực Á – Âu.
Ngoài các vấn đề song phương, hai bên nhiều khả năng cũng dành thời gian trao đổi về khả năng thúc đẩy một thỏa thuận ngừng bắn tại Trung Đông. Trong bối cảnh căng thẳng khu vực chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, vai trò trung gian của Nga trong các nỗ lực ngoại giao liên quan tới Lebanon, Syria và đặc biệt là tuyến hàng hải chiến lược ở eo biển Hormuz được đánh giá là hết sức đáng chú ý. Đây là khu vực có ý nghĩa sống còn đối với an ninh năng lượng thế giới, nơi bất kỳ diễn biến quân sự nào cũng có thể kéo theo những hệ lụy sâu rộng đối với thương mại và giá dầu toàn cầu.
Giới quan sát cho rằng cuộc hội đàm lần này không đơn thuần là một hoạt động ngoại giao thường kỳ mà còn phản ánh sự gia tăng chiều sâu trong liên kết chiến lược giữa Moscow và Tehran. Việc hai bên liên tục mở rộng hợp tác trên các trụ cột an ninh, hạt nhân, kinh tế và địa chính trị cho thấy mối quan hệ này đang chuyển từ giai đoạn định hình sang thực thi thực chất, với tác động ngày càng rõ nét đối với cán cân quyền lực tại Trung Đông.
Iran: Biểu tượng của ý chí bất khuất
Giữa những tổn thất nặng nề sau các đợt không kích nhằm vào các cơ sở hạt nhân, Iran vẫn phát đi thông điệp cứng rắn về bản lĩnh và ý chí không khuất phục. Sự hiện diện của Ngoại trưởng Abbas Araghchi tại Điện Kremlin trong thời điểm nhạy cảm này không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao, mà còn được xem là biểu tượng cho tinh thần kiên cường của Tehran trước sức ép ngày càng gia tăng từ bên ngoài.
Với bề dày lịch sử hơn 6.000 năm của nền văn minh Ba Tư, Iran từ lâu đã xây dựng bản sắc dân tộc dựa trên lòng tự tôn, ý chí độc lập và khả năng đứng vững trước những biến động lớn của thời cuộc. Trong bối cảnh phải đối mặt đồng thời với các lệnh cấm vận nghiêm ngặt, sức ép quân sự và sự cô lập trên nhiều mặt trận, Tehran vẫn lựa chọn con đường đối thoại và chủ động ngoại giao thay vì chấp nhận lùi bước.
Chuyến công du Moscow lần này vì thế mang nhiều tầng ý nghĩa. Đây không chỉ là nỗ lực thúc đẩy các kênh hợp tác chiến lược với Nga, mà còn là lời khẳng định rằng những đòn tấn công quân sự không thể làm lung lay quyết tâm theo đuổi quyền tự chủ về công nghệ, an ninh và lợi ích quốc gia của Iran.
Đối với người dân Ba Tư, khát vọng bảo vệ chủ quyền và vận mệnh đất nước luôn là giá trị cốt lõi được đặt lên hàng đầu. Trong bối cảnh khu vực tiếp tục đối mặt với nhiều bất ổn, hình ảnh Iran tiếp tục xuất hiện trên bàn đàm phán quốc tế cho thấy nước này đang nỗ lực chuyển hóa sức ép thành động lực để củng cố vị thế chiến lược của mình.
Nga: Vai trò của một cường quốc trong thế cân bằng chiến lược
Trong bối cảnh phương Tây gia tăng sức ép nhằm cô lập Tehran trên cả phương diện ngoại giao lẫn kinh tế, Moscow một lần nữa cho thấy vai trò nổi bật của mình như một đối tác chiến lược quan trọng của Iran. Việc Nga chủ động tiếp đón Ngoại trưởng Abbas Araghchi ở cấp cao được xem là tín hiệu cho thấy quan hệ giữa hai nước tiếp tục được củng cố trong thời điểm khu vực đang trải qua nhiều biến động.
Có thể nói, lập trường của Nga đang đóng vai trò như một điểm tựa ngoại giao và an ninh đối với Tehran. Sự đón tiếp trọng thị của Tổng thống Vladimir Putin dành cho người đứng đầu ngành ngoại giao Iran không chỉ mang ý nghĩa nghi thức, mà còn phát đi thông điệp rõ ràng về mức độ gắn kết giữa hai bên. Trong bối cảnh sức ép quốc tế ngày càng lớn, Moscow cho thấy nước này không có ý định để Tehran rơi vào trạng thái bị cô lập hoàn toàn trên trường quốc tế.
Đáng chú ý, đề xuất của Nga về khả năng tiếp nhận và lưu trữ uranium làm giàu của Iran được đánh giá là một bước đi mang tính ngoại giao chiến lược. Động thái này vừa góp phần giảm nguy cơ leo thang căng thẳng, vừa tạo ra một cơ chế trung gian nhằm duy trì không gian đối thoại giữa các bên liên quan. Ở góc độ rộng hơn, đây còn được xem là nỗ lực nhằm tháo gỡ một trong những điểm nóng có nguy cơ châm ngòi cho xung đột khu vực.
Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ một đối tác chiến lược, Moscow cũng đang từng bước khẳng định vai trò trong việc định hình lại cấu trúc quan hệ quốc tế theo hướng đa cực hơn. Thông qua việc thúc đẩy đối thoại, cân bằng lợi ích và mở rộng các liên kết chiến lược với những quốc gia chịu sức ép từ phương Tây, Nga cho thấy tham vọng xây dựng một trật tự quốc tế dựa trên nguyên tắc tôn trọng chủ quyền và lợi ích của các bên, thay vì mô hình áp đặt đơn cực.
Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu tiếp tục dịch chuyển, vai trò của Nga trong quan hệ với Iran không chỉ phản ánh lợi ích song phương mà còn cho thấy những chuyển động sâu hơn của cán cân quyền lực quốc tế.
Tương lai địa chính trị: Bình minh của kỷ nguyên đa cực
Nhìn từ những chuyển động mới trong quan hệ Nga – Iran, có thể thấy thế giới đang bước vào một giai đoạn chuyển dịch mang tính bước ngoặt của trật tự quốc tế. Những liên kết chiến lược ngày càng chặt chẽ giữa các quốc gia có cùng nhu cầu bảo vệ chủ quyền và lợi ích cốt lõi cho thấy mô hình quyền lực đơn cực vốn chi phối thế giới trong nhiều thập niên đang dần đi tới giới hạn lịch sử của nó.
Sau Chiến tranh Lạnh, trật tự quốc tế từng được định hình chủ yếu theo logic đơn cực, nơi sức mạnh chính trị, quân sự và tài chính tập trung vào một trung tâm quyền lực nổi trội. Tuy nhiên, những biến động liên tiếp tại Trung Đông, Đông Âu, châu Á – Thái Bình Dương cùng sự trỗi dậy của nhiều cường quốc khu vực đã cho thấy mô hình này không còn đủ khả năng bao quát toàn bộ thực tiễn đang vận động.
Trong bối cảnh đó, sự hội tụ lợi ích giữa Moscow và Tehran không chỉ mang ý nghĩa song phương, mà phản ánh một xu thế rộng lớn hơn của thời đại: sự hình thành của nhiều cực quyền lực cùng tồn tại, cạnh tranh và cân bằng lẫn nhau. Khi ý chí tự chủ của Iran kết hợp với năng lực chiến lược của Nga, một cực đối trọng mới đang hiện diện ngày càng rõ nét trên bàn cờ địa chính trị toàn cầu.
Điều đang diễn ra không đơn thuần là sự dịch chuyển của các liên minh, mà là sự tái cấu trúc sâu sắc của hệ thống quan hệ quốc tế. Những trung tâm quyền lực mới không còn chấp nhận vai trò ngoại vi, mà ngày càng chủ động tham gia định hình luật chơi toàn cầu, từ an ninh, năng lượng đến tài chính và công nghệ.
Sự nổi lên của trật tự đa cực cũng đồng nghĩa với việc thế giới bước vào một giai đoạn mới, nơi không một quốc gia hay một khối quyền lực nào có thể đơn phương áp đặt ý chí của mình lên phần còn lại. Thay vào đó, cân bằng lợi ích, đối thoại chiến lược và sự tương tác giữa nhiều trung tâm quyền lực sẽ trở thành đặc trưng nổi bật của đời sống quốc tế trong thế kỷ XXI.
Từ góc nhìn rộng hơn, liên kết Nga – Iran chỉ là một trong những biểu hiện của xu thế ấy. Cùng với sự vươn lên của các trung tâm quyền lực khác tại châu Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh, thế giới đang dần khép lại chương cuối của thời kỳ đơn cực để mở ra bình minh của một kỷ nguyên đa cực toàn cầu.
Đó không chỉ là sự thay đổi về tương quan sức mạnh, mà còn là sự thay đổi trong tư duy quản trị thế giới: từ áp đặt sang đối trọng, từ độc quyền ảnh hưởng sang chia sẻ quyền lực, từ đơn cực sang một cấu trúc đa trung tâm bền vững hơn.
Lịch sử địa chính trị thế giới vì thế có thể đang đứng trước một bước ngoặt lớn, sự chấm dứt của chủ nghĩa đơn cực và sự hiện diện không thể đảo ngược của chủ nghĩa đa cực trên phạm vi toàn cầu.
Thế Nguyễn