Theo Asharq Al-Awsat ngày 28/4/2026, một quan chức Mỹ cho biết Tổng thống Donald Trump không hài lòng với đề xuất mới của Iran về chấm dứt xung đột kéo dài hai tháng, làm giảm hy vọng giải quyết cuộc chiến đã gây gián đoạn nguồn cung năng lượng, đẩy lạm phát tăng cao và khiến hàng nghìn người thiệt mạng. Đề xuất của Iran muốn tạm gác vấn đề hạt nhân cho đến khi chiến sự kết thúc và các tranh chấp vận chuyển tại Vùng Vịnh được xử lý.
Một quan chức Mỹ giấu tên cho biết Tổng thống Donald Trump không hài lòng với đề xuất mới nhất của Iran, do ông muốn các vấn đ,ề liên quan đến chương trình hạt nhân phải được đưa vào bàn đàm phán và giải quyết ngay từ đầu, thay vì bị trì hoãn cho đến sau khi chiến sự kết thúc. Lập trường này phản ánh ưu tiên lâu nay của Washington trong việc kiềm chế năng lực hạt nhân của Tehran như một điều kiện tiên quyết cho bất kỳ thỏa thuận rộng hơn nào.
Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales nhấn mạnh Mỹ đã “rõ ràng về các lằn ranh đỏ”, trong bối cảnh Washington cùng Israel tìm cách chấm dứt cuộc xung đột bùng phát từ tháng 2. Cuộc chiến không chỉ làm gia tăng căng thẳng khu vực mà còn gây gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, góp phần đẩy giá dầu và lạm phát leo thang.
Bế tắc hiện nay cũng gợi lại thất bại của thỏa thuận hạt nhân năm 2015 (JCPOA) giữa Iran và các cường quốc, theo đó Tehran hạn chế đáng kể chương trình hạt nhân để đổi lấy việc dỡ bỏ trừng phạt. Tuy nhiên, thỏa thuận này sụp đổ sau khi ông Trump đơn phương rút Mỹ khỏi vào năm 2018, khiến Iran dần khôi phục các hoạt động hạt nhân và làm gia tăng nghi kỵ từ phương Tây.
Những nỗ lực ngoại giao gần đây tiếp tục gặp trở ngại. Hy vọng nối lại đối thoại suy giảm sau khi Tổng thống Mỹ hủy chuyến đi dự kiến của đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner tới Pakistan, một bên trung gian tiềm năng. Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã tăng tốc vận động ngoại giao, liên tiếp thăm Islamabad, Oman và Nga. Tại Moscow, ông nhận được sự ủng hộ từ Tổng thống Vladimir Putin, cho thấy Tehran đang tìm cách củng cố hậu thuẫn từ các đối tác chiến lược.
Song song với mặt trận ngoại giao, Iran cũng phát đi tín hiệu cứng rắn. Thứ trưởng Quốc phòng Reza Talaei-Nik tuyên bố Tehran sẵn sàng chia sẻ năng lực quốc phòng và kinh nghiệm từ các cuộc đối đầu với Mỹ cho các quốc gia “độc lập”, đặc biệt là các thành viên Tổ chức Hợp tác Thượng Hải (SCO) bao gồm Nga, Trung Quốc, Ấn Độ, Pakistan và nhiều nước Trung Á. Động thái này được xem là nỗ lực mở rộng ảnh hưởng chiến lược, đồng thời gửi thông điệp răn đe trong bối cảnh căng thẳng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt.
Tổng thể, việc bất đồng về thứ tự ưu tiên, giữa yêu cầu giải quyết ngay vấn đề hạt nhân của Mỹ và đề xuất trì hoãn của Iran – đang trở thành nút thắt chính, khiến triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện trong ngắn hạn ngày càng mong manh.
Giá dầu thế giới tiếp tục leo thang khi triển vọng chấm dứt xung đột trở nên mờ nhạt, với mức tăng gần 3% trong phiên thứ Ba, nối dài đà đi lên từ phiên trước. Diễn biến này phản ánh lo ngại ngày càng lớn của thị trường về nguy cơ gián đoạn nguồn cung, đặc biệt tại khu vực Trung Đông, nơi chiếm tỷ trọng quan trọng trong sản lượng dầu toàn cầu.
Theo Fawad Razaqzada, nhà phân tích thị trường tại City Index và FOREX.com, mối quan tâm của giới giao dịch hiện không còn nằm ở các tuyên bố chính trị mà chuyển sang thực tế dòng chảy dầu thô qua eo biển Eo biển Hormuz, tuyến vận tải huyết mạch của thế giới. Ông nhấn mạnh rằng lưu lượng qua khu vực này đang bị hạn chế đáng kể, làm gia tăng áp lực lên giá năng lượng.
Các dữ liệu theo dõi hàng hải cho thấy ít nhất sáu tàu chở dầu của Iran đã buộc phải quay đầu trở lại trong những ngày gần đây do các biện pháp phong tỏa của Mỹ, cho thấy tác động trực tiếp của xung đột đối với hoạt động vận chuyển. Phản ứng trước động thái này, Bộ Ngoại giao Iran cáo buộc Washington đang “hợp pháp hóa hành vi cướp biển”, làm gia tăng căng thẳng ngoại giao giữa hai bên.
Dù vậy, giới chức Tehran khẳng định đã có sự chuẩn bị từ trước. Người phát ngôn chính phủ Fatemeh Mohajerani cho biết Iran đã xây dựng các kịch bản ứng phó với nguy cơ phong tỏa hàng hải từ thời điểm bầu cử Mỹ năm 2024, đồng thời thiết lập các tuyến thương mại thay thế qua phía bắc, phía đông và phía tây nhằm giảm phụ thuộc vào các cảng vùng Vịnh.
Tuy nhiên, các số liệu vệ tinh và theo dõi tàu biển từ Kpler và SynMax cho thấy mức độ gián đoạn là rất nghiêm trọng: từ khoảng 125–140 tàu qua lại mỗi ngày trước chiến tranh, hiện chỉ còn vỏn vẹn 7 tàu trong 24 giờ qua và không có tàu nào vận chuyển dầu ra thị trường toàn cầu. Điều này làm dấy lên lo ngại về một cú sốc nguồn cung nếu tình hình kéo dài.
Trong bối cảnh đó, áp lực chính trị cũng gia tăng tại Washington. Với tỷ lệ ủng hộ suy giảm, Tổng thống Donald Trump đang phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn trong nước nhằm nhanh chóng chấm dứt cuộc chiến, nhất là khi những lý do được đưa ra cho công chúng Mỹ về sự can dự đã nhiều lần thay đổi.
Các quan chức cấp cao Iran, phát biểu với điều kiện giấu tên, tiết lộ với Reuters rằng đề xuất do Ngoại trưởng Abbas Araghchi trình lên Islamabad cuối tuần qua được thiết kế theo lộ trình nhiều giai đoạn, trong đó vấn đề hạt nhân, điểm nóng gây tranh cãi lâu nay sẽ bị gác lại ở giai đoạn đầu.
Theo kế hoạch này, bước đi ưu tiên là chấm dứt hoàn toàn cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, đồng thời yêu cầu các bảo đảm ràng buộc rằng Washington không thể tái khởi động chiến sự. Đây được xem là điều kiện nền tảng nhằm xây dựng lòng tin trước khi tiến tới các nội dung đàm phán phức tạp hơn.
Giai đoạn tiếp theo sẽ tập trung vào các vấn đề kinh tế – an ninh cấp bách, bao gồm việc dỡ bỏ phong tỏa của Hải quân Mỹ đối với hoạt động thương mại đường biển của Iran, cũng như tương lai của Eo biển Hormuz. Tehran muốn tuyến vận tải chiến lược này được mở lại hoàn toàn, nhưng đặt dưới sự kiểm soát của mình – một đề xuất nhiều khả năng sẽ vấp phải phản đối mạnh từ phương Tây do tầm quan trọng toàn cầu của tuyến hàng hải này.
Chỉ sau khi các điều kiện trên được đáp ứng, tiến trình đàm phán mới chuyển sang các vấn đề cốt lõi khác, bao gồm tranh chấp kéo dài về chương trình hạt nhân. Trong đó, Iran tiếp tục tìm kiếm sự công nhận từ Mỹ đối với quyền làm giàu uranium, điều mà Tehran khẳng định phục vụ mục đích dân sự, nhưng luôn bị Washington và các đồng minh coi là nguy cơ tiềm ẩn đối với an ninh khu vực.
Cách tiếp cận “từng bước” này cho thấy Iran đang cố gắng đảo ngược thứ tự ưu tiên trong đàm phán, đặt yếu tố an ninh và kinh tế trước, thay vì nhượng bộ ngay về hạt nhân. Tuy nhiên, chính điều này cũng khiến khoảng cách lập trường giữa các bên ngày càng lớn, làm suy giảm triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện trong ngắn hạn.
Tổng thể, đề xuất “đàm phán theo giai đoạn” của Iran cho thấy nỗ lực tái định hình trật tự ưu tiên, đặt việc chấm dứt xung đột và khôi phục dòng chảy thương mại, đặc biệt qua Eo biển Hormuz lên trước các vấn đề hạt nhân cốt lõi. Tuy nhiên, cách tiếp cận này lại đi ngược với lập trường của Mỹ, vốn coi kiểm soát chương trình hạt nhân là điều kiện tiên quyết. Sự khác biệt căn bản này không chỉ làm sâu sắc thêm bế tắc ngoại giao, mà còn kéo dài những hệ lụy kinh tế và an ninh toàn cầu, từ giá năng lượng leo thang đến nguy cơ bất ổn khu vực. Trong ngắn hạn, triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện vẫn còn xa vời khi các bên chưa tìm được điểm cân bằng lợi ích.
Thế Nguyễn