Trong bối cảnh Huế chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ năm 2025, yêu cầu đặt ra không chỉ là phát triển nhanh, mà còn phải phát triển đúng, đúng hướng, đúng bản sắc và đúng với những giá trị cốt lõi mà vùng đất này đã tích lũy qua hàng trăm năm lịch sử. Chính trong bối cảnh ấy, việc lựa chọn con đường phát triển theo mô hình “đô thị di sản” không chỉ là một định hướng chiến lược, mà còn là một cam kết chính trị và văn hóa rõ ràng của Huế, phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa trở thành nền tảng tinh thần và động lực nội sinh của đất nước.
Thực tiễn cho thấy, Huế không lựa chọn con đường tăng trưởng bằng mọi giá. Trong khi nhiều địa phương ưu tiên công nghiệp nặng, đô thị hóa nhanh và khai thác tài nguyên, Huế kiên trì một hướng đi khó hơn nhưng bền vững hơn: lấy văn hóa làm nền tảng, lấy di sản làm trục phát triển, lấy con người và bản sắc làm trung tâm. Đây là lựa chọn không dễ dàng, bởi nó đòi hỏi sự kiên nhẫn, tầm nhìn dài hạn và đặc biệt là năng lực “chuyển hóa giá trị”, biến những giá trị tưởng như tĩnh tại của di sản thành những dòng chảy kinh tế sống động.
Nhìn lại chặng đường vừa qua, có thể thấy rõ quyết tâm ấy qua những con số và hành động cụ thể. Tốc độ tăng trưởng GRDP năm 2025 đạt 8,5%, quý I/2026 đạt trên 9%, du lịch phục hồi mạnh mẽ với hàng triệu lượt khách và doanh thu tăng trưởng vượt bậc. Nhưng điều quan trọng hơn, đó không phải là sự tăng trưởng “nóng”, mà là tăng trưởng dựa trên nền tảng văn hóa – du lịch – dịch vụ, với tỷ trọng khu vực dịch vụ chiếm trên 50% cơ cấu kinh tế. Đây chính là biểu hiện rõ nét của một mô hình phát triển bền vững, trong đó văn hóa không đứng bên lề mà trở thành trụ cột.
Huế đang từng bước hiện thực hóa khái niệm “kinh tế di sản”, một khái niệm không mới trên thế giới nhưng còn khá mới mẻ ở Việt Nam. Hàng loạt dự án tu bổ, phục hồi di tích không chỉ nhằm bảo tồn mà còn để “kích hoạt” không gian di sản, biến chúng thành những điểm đến có giá trị kinh tế cao. Các chương trình như “Đại Nội về đêm”, Festival bốn mùa, các lễ hội truyền thống, các sản phẩm du lịch ẩm thực, áo dài… đang tạo nên một hệ sinh thái văn hóa – du lịch đặc sắc, nơi di sản được “sống” trong đời sống đương đại.
Đặc biệt, Huế đã thể hiện một quyết tâm rất rõ ràng trong việc đầu tư cho văn hóa, thể thao và du lịch như những ngành kinh tế mũi nhọn. Việc đặt mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp trên 20% GRDP vào năm 2045 không chỉ là một chỉ tiêu tham vọng, mà là một tuyên ngôn phát triển. Để đạt được điều đó, Huế đang đồng thời triển khai nhiều giải pháp: xây dựng hệ sinh thái sáng tạo, phát triển các không gian văn hóa mới, đẩy mạnh chuyển đổi số trong di sản, hình thành các sản phẩm du lịch có giá trị gia tăng cao, kéo dài thời gian lưu trú và nâng cao mức chi tiêu của du khách.
Trong lĩnh vực thể thao, Huế cũng không đứng ngoài cuộc. Từ một địa phương có truyền thống, Huế đang hướng tới xây dựng thể thao thành một ngành đóng góp vào phát triển kinh tế – xã hội, thông qua việc đăng cai các giải đấu lớn, phát triển thể thao thành tích cao và từng bước hình thành các sản phẩm du lịch thể thao. Điều này cho thấy một tư duy phát triển toàn diện, trong đó văn hóa – thể thao – du lịch không tách rời mà bổ trợ lẫn nhau, tạo thành một “tam giác phát triển” bền vững.
Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn cả là cách Huế đặt mục tiêu tăng trưởng. Không phải là tăng trưởng bằng mọi giá, mà là tăng trưởng hai con số trên nền tảng bền vững. Đây là một bài toán khó, bởi nó đòi hỏi vừa phải bảo tồn nghiêm ngặt di sản, vừa phải khai thác hiệu quả để tạo ra giá trị kinh tế. Mỗi quyết định phát triển đều phải cân nhắc giữa “bảo tồn” và “phát triển”, giữa “giữ gìn” và “khai thác”. Và chính ở điểm này, vai trò của Nhà nước, của chính sách và đặc biệt là của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trở nên hết sức quan trọng.
Thực tế cho thấy, nhiều mục tiêu lớn của Huế chỉ có thể đạt được nếu có sự đồng hành mạnh mẽ từ Trung ương. Từ việc hoàn thiện Quy hoạch bảo tồn Quần thể di tích Cố đô Huế, xây dựng các hồ sơ trình UNESCO, đến việc đầu tư các thiết chế văn hóa lớn, phát triển hạ tầng thể thao hay triển khai chuyển đổi số trong lĩnh vực di sản – tất cả đều cần một cơ chế phối hợp chặt chẽ, một nguồn lực đủ mạnh và một sự chỉ đạo thống nhất từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch.
Ở một góc độ rộng hơn, Huế không chỉ phát triển cho riêng mình. Với vị thế là trung tâm văn hóa đặc sắc của cả nước và khu vực, Huế đang mang trên mình một “sứ mệnh kép”: vừa phát triển kinh tế, vừa gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa Việt Nam. Thành công của Huế trong mô hình đô thị di sản sẽ là một minh chứng sống động cho việc triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW, đồng thời có thể trở thành hình mẫu để các địa phương khác tham khảo.
Chính vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là hỗ trợ Huế, mà là đầu tư cho Huế như một “cực phát triển văn hóa” của quốc gia. Sự phối hợp giữa Huế và Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần được nâng lên một tầm cao mới, không chỉ là hỗ trợ hành chính, mà là đồng hành chiến lược, cùng xây dựng cơ chế, cùng huy động nguồn lực và cùng chia sẻ tầm nhìn.
Huế đã chọn một con đường khó, nhưng đúng. Một con đường đòi hỏi sự kiên định, bản lĩnh và sáng tạo. Và với những gì đã và đang làm được, có thể tin rằng nếu có thêm sự hỗ trợ kịp thời, hiệu quả từ Trung ương, đặc biệt là từ Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Huế hoàn toàn có thể đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới, không phải bằng cách đánh đổi di sản, mà bằng cách làm cho di sản thực sự trở thành nguồn lực phát triển bền vững, đúng như tinh thần mà Nghị quyết 80-NQ/TW đã đặt ra.
TS. Phan Thanh Hải/Ảnh trong bài: Ảnh Lê Đình Hoàng