Ngày 8/5/2026 tại khách sạn Sài Gòn Morin, nhân kỷ niệm Ngày Khoa học và Công nghệ Việt Nam 18/5, Thành ủy Huế tổ chức hội thảo khoa học với chủ đề: “Đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia trong phát triển bền vững các ngành kinh tế – xã hội thành phố Huế”. Hội thảo không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn mà còn là diễn đàn trí tuệ quan trọng trong bối cảnh Huế vừa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, đứng trước yêu cầu phát triển nhanh, hiện đại nhưng vẫn gìn giữ bản sắc đô thị di sản đặc biệt của Việt Nam.
Trong nhiều năm qua, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn có thể dừng lại ở những khẩu hiệu hay khái niệm mang tính định hướng trong văn kiện, mà phải thực sự trở thành động lực phát triển của địa phương. Dù các khái niệm như chuyển đổi số, kinh tế số hay đô thị thông minh đã được nhắc đến thường xuyên, nhưng trên thực tế, ở không ít nơi, những nội dung ấy vẫn còn khá xa với đời sống và hoạt động sản xuất cụ thể.
Điểm đáng chú ý của hội thảo lần này là các tham luận không dừng ở tầm khái quát, mà tập trung trực tiếp vào những vấn đề thiết thực của Huế: từ nông nghiệp, thủy sản, y dược, giáo dục đại học, công nghiệp công nghệ đến bảo tồn di sản văn hóa và phát huy tài nguyên bản địa. Cách tiếp cận đó cho thấy tư duy phát triển đang chuyển dần từ “nói về công nghệ” sang “ứng dụng công nghệ để giải quyết bài toán thực tiễn”.
Nổi bật trong đó là tham luận đề dẫn của Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh về định hướng thúc đẩy đổi mới công nghệ trong doanh nghiệp và xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp sáng tạo tại Huế. Đây là vấn đề mang tính then chốt đối với một đô thị đang hướng tới mô hình phát triển hiện đại và bền vững. Bởi trong bối cảnh cạnh tranh hiện nay, một địa phương khó có thể tạo ra đột phá nếu chỉ dựa vào ngân sách hoặc lợi thế tài nguyên sẵn có. Điều quan trọng hơn là phải hình thành được hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, nơi doanh nghiệp, trường đại học, viện nghiên cứu và chính quyền cùng tham gia tạo ra tri thức, công nghệ và các giá trị mới cho xã hội.
Đặc biệt, tham luận của PGS.TS Trần Đình Thiên – một chuyên gia kinh tế giàu kinh nghiệm – đã gợi mở nhiều góc nhìn đáng chú ý khi đặt Huế trong bối cảnh “kỷ nguyên vươn mình” của đất nước. Theo ông, Huế không nên chỉ được nhìn nhận như một đô thị giàu truyền thống văn hóa, mà cần được định vị như một trung tâm phát triển mới của miền Trung, có khả năng trở thành cực tăng trưởng nếu biết khai thác đúng tiềm năng và lợi thế riêng.
Từ góc nhìn đó, vấn đề đặt ra với Huế không chỉ là phát triển nhanh hơn, mà còn phải thay đổi tư duy phát triển. Huế cần vượt qua tâm lý của một “địa phương nhỏ”, thoát khỏi cách tiếp cận tuần tự, an toàn, để mạnh dạn theo đuổi những mô hình mới dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Quan trọng hơn, Huế phải xây dựng được một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo mang bản sắc riêng, nơi giá trị di sản, tri thức, giáo dục, y tế và văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn trở thành nguồn lực tạo ra tăng trưởng và sức cạnh tranh mới. Đó là một nhận xét rất đáng suy ngẫm.
Trong nhiều năm, Huế thường được nhắc đến như một đô thị trầm mặc, cổ kính, thiên về gìn giữ hơn là bứt phá phát triển. Nhưng thực tế hôm nay đã khác. Khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, Huế không thể chỉ sống bằng ký ức hay giá trị di sản sẵn có, mà phải từng bước khẳng định vị thế của một đô thị hiện đại: có năng lực cạnh tranh, có sức hút đầu tư, có môi trường đổi mới sáng tạo và có những ngành kinh tế mới dựa trên tri thức và công nghệ.
Điều đáng chú ý tại hội thảo là nhiều tham luận đã tiếp cận khoa học và công nghệ theo hướng rất thực tiễn, không còn giới hạn trong các phòng thí nghiệm hay những khái niệm mang tính kỹ thuật khô cứng, mà gắn trực tiếp với các lợi thế riêng có của Huế.
Tham luận của PGS.TS Bùi Đức Tính về phát triển nông nghiệp tuần hoàn đa giá trị cho thấy nông nghiệp Huế hoàn toàn có thể đi theo hướng xanh, sạch, hữu cơ, kết hợp với du lịch trải nghiệm, sinh thái và văn hóa bản địa. Đây là hướng đi phù hợp với đặc trưng của một đô thị di sản, nơi mục tiêu tăng trưởng không thể đánh đổi bằng ô nhiễm môi trường hay phá vỡ cảnh quan tự nhiên.
Tương tự, tham luận của PGS.TS Nguyễn Văn Huy về phát triển thủy sản công nghệ cao gắn với đầm phá Tam Giang – Cầu Hai đã mở ra một cách nhìn mới về kinh tế biển và đầm phá. Thủy sản không chỉ dừng ở hoạt động sản xuất đơn thuần mà có thể kết hợp với du lịch sinh thái, kinh tế xanh, công nghệ truy xuất nguồn gốc và bảo vệ môi trường, qua đó nâng cao giá trị và tính bền vững của ngành.
Ở lĩnh vực y dược, nhiều ý kiến tiếp tục khẳng định đây là một trong những lợi thế nổi bật nhất của Huế. Các tham luận của GS.TS Phạm Như Hiệp và GS.TS Nguyễn Vũ Quốc Huy đều nhấn mạnh khả năng đưa Huế trở thành trung tâm y học chuyên sâu của miền Trung, dựa trên nền tảng Đại học Y – Dược, hệ thống bệnh viện lớn cùng tiềm năng phát triển công nghệ sinh học và dược liệu. Đây không chỉ là lợi thế chuyên môn mà còn có thể trở thành động lực phát triển kinh tế tri thức trong tương lai.
Tuy nhiên, điều tạo nhiều suy nghĩ hơn cả là cách hội thảo lần này nhìn nhận di sản và văn hóa bằng một tư duy mới. Trong thời gian dài, di sản ở Huế chủ yếu được tiếp cận dưới góc độ bảo tồn. Điều đó cần thiết nhưng chưa đủ. Một đô thị di sản muốn phát triển bền vững phải biết biến di sản thành nguồn lực cho sáng tạo, cho kinh tế và cho các ngành công nghiệp văn hóa hiện đại.
Tham luận về ứng dụng khoa học công nghệ nhằm phát huy giá trị tài nguyên bản địa và di sản văn hóa Huế đã gợi mở rõ hướng đi này. Những khái niệm như chuyển đổi số di sản, dữ liệu số, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ trình chiếu, thực tế ảo, bảo tàng số hay du lịch thông minh không còn là câu chuyện của tương lai xa. Đó sẽ là xu thế tất yếu nếu Huế muốn vừa bảo tồn hiệu quả các giá trị di sản, vừa mở rộng khả năng tiếp cận cho cộng đồng và du khách trong không gian số.
Bên cạnh những kỳ vọng phát triển, hội thảo cũng không né tránh các khó khăn hiện hữu. Nhiều tham luận đã thẳng thắn đề cập đến bài toán thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao, số lượng doanh nghiệp công nghệ còn hạn chế, quy mô kinh tế địa phương còn nhỏ, hệ sinh thái khởi nghiệp chưa đủ mạnh và hạ tầng số phát triển chưa đồng đều, đặc biệt tại các khu vực miền núi như A Lưới, Nam Đông. Những thách thức ấy cho thấy quá trình chuyển đổi sang mô hình phát triển dựa trên khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ không thể diễn ra trong ngày một ngày hai, mà đòi hỏi quyết tâm chính trị, tầm nhìn dài hạn và sự tham gia đồng bộ của cả hệ thống.
Đó là cách tiếp cận nghiêm túc và thực tế. Bởi phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số không thể bắt đầu từ những khẩu hiệu lớn hay các kế hoạch mang tính hình thức, mà phải được xây dựng trên nền tảng của cơ chế phù hợp, môi trường sáng tạo, nguồn nhân lực chất lượng cao và trên hết là sự thay đổi trong tư duy quản trị và phát triển.
Nhìn tổng thể, hội thảo lần này cho thấy một chuyển động đáng chú ý của Huế: từ tư duy “bảo tồn để gìn giữ” sang “bảo tồn để phát triển”; từ cách tiếp cận nặng về hành chính sang tư duy đổi mới sáng tạo; từ mô hình tăng trưởng dựa vào tài nguyên hữu hạn sang phát triển dựa trên tri thức, công nghệ và giá trị văn hóa. Đây không chỉ là sự thay đổi về định hướng phát triển, mà còn là sự thay đổi trong cách Huế nhìn nhận chính mình trong bối cảnh mới của một thành phố trực thuộc Trung ương.
Con đường phía trước chắc chắn vẫn còn nhiều khó khăn. Những hạn chế về nguồn lực, hạ tầng, nhân lực hay năng lực cạnh tranh sẽ không thể giải quyết trong thời gian ngắn. Nhưng điều đáng mừng là Huế đang dần xác định rõ hơn con đường phải đi và những giá trị cốt lõi cần phát huy. Quan trọng hơn, hội thảo cho thấy nhận thức về vai trò của khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ở Huế đang dần chuyển từ tư duy “hỗ trợ phát triển” sang tư duy “dẫn dắt phát triển”.
Đó sẽ là một tương lai mà khoa học và công nghệ không đứng ngoài di sản, mà góp phần làm sống dậy các giá trị di sản bằng những phương thức mới; nơi các giá trị văn hóa không chỉ được lưu giữ trong ký ức mà còn hiện diện trong không gian số, trong du lịch thông minh, trong công nghiệp văn hóa và trong đời sống kinh tế hiện đại.
Đó cũng sẽ là tương lai mà đổi mới sáng tạo không đối lập với truyền thống, mà trở thành cầu nối để Huế vừa giữ được chiều sâu văn hóa vừa tạo ra những động lực tăng trưởng mới. Một đô thị di sản nếu biết khai thác đúng giá trị riêng sẽ không bị tụt lại phía sau, mà hoàn toàn có thể trở thành hình mẫu phát triển bền vững dựa trên tri thức, bản sắc và công nghệ.
Và hơn hết, điều hội thảo gợi mở không chỉ là những giải pháp trước mắt, mà là niềm tin về một hướng phát triển dài hạn cho Huế: lấy con người làm trung tâm, lấy tri thức làm nền tảng, lấy đổi mới sáng tạo làm động lực và lấy bản sắc văn hóa làm sức mạnh nội sinh. Khi những yếu tố ấy được kết nối hiệu quả, chính bản sắc Huế sẽ trở thành nguồn lực phát triển bền vững lớn nhất của thành phố trong tương lai.
TS. Phan Thanh Hải