Trong dòng chảy mở rộng không gian đô thị của TP Huế sau khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ 1/1/2025, việc hình thành ba phường mới Thanh Thủy, Hương Thủy và Phú Bài trên cơ sở sắp xếp địa giới hành chính thị xã Hương Thủy cũ không chỉ là thay đổi về tổ chức hành chính mà còn mở ra dư địa phát triển mới ở phía Nam đô thị Huế. Ngày 14/5/2026, Thường trực Thành ủy Huế đã làm việc với lãnh đạo 3 phường cùng các sở, ngành liên quan về triển khai nhiệm vụ nhiệm kỳ 2025 – 2030.
Báo cáo tổng hợp của Văn phòng Thành ủy Huế trình bày tại hội nghị cho thấy đây là khu vực đang chuyển mình khá mạnh mẽ, với nhiều kết quả tích cực bước đầu nhưng đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức cần được nhìn nhận thấu đáo.
Điều đáng chú ý trước hết là quy mô và vị thế của cụm ba phường này trong cấu trúc đô thị mới của Huế. Tổng diện tích tự nhiên khoảng 427 km², dân số khoảng 114 nghìn người, trải dài từ khu vực cửa ngõ phía Nam thành phố đến các vùng ven đô, bán nông thôn và các không gian làng quê truyền thống. Đây thực chất là một “vành đai phát triển động lực” của Huế trong tương lai gần, nơi hội tụ đồng thời nhiều yếu tố: sân bay quốc tế Phú Bài, các khu công nghiệp, các tuyến giao thông huyết mạch, không gian du lịch cộng đồng, vùng nông nghiệp ven đô và cả những di sản văn hóa lâu đời.
Trong không gian ấy hiện có 19 di tích đã được xếp hạng, gồm 5 di tích cấp quốc gia và 14 di tích cấp thành phố, ngoài ra còn có 23 di tích đã được đưa vào danh mục kiểm kê. Con số này cho thấy phía Nam Huế không chỉ là vùng phát triển công nghiệp – đô thị mới, mà còn là một không gian văn hóa – lịch sử giàu chiều sâu. Từ Cầu ngói Thanh Toàn nổi tiếng, các đình làng, miếu cổ, hệ thống làng nghề, đến những ký ức về vùng đất cửa ngõ của kinh đô Huế xưa… tất cả tạo nên một lớp trầm tích văn hóa rất riêng. Nếu biết khai thác hợp lý, đây hoàn toàn có thể trở thành một cực phát triển của “kinh tế di sản” theo đúng tinh thần xây dựng Huế trở thành đô thị di sản đặc trưng của Việt Nam.
Từ tổng hợp của báo cáo, có thể thấy điểm đáng ghi nhận nhất là tinh thần chủ động thích ứng khá nhanh của hệ thống chính trị sau sắp xếp đơn vị hành chính. Chỉ trong thời gian ngắn sau khi thành lập, cả ba phường đã cơ bản ổn định tổ chức, vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp tương đối thông suốt, đồng thời triển khai đồng bộ các chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ các cấp.
Đặc biệt, trong bối cảnh cả nước đang đẩy mạnh cải cách hành chính và chuyển đổi số, ba phường phía Nam đã cho thấy nhiều tín hiệu tích cực. Phú Bài thành lập Ban Chỉ đạo phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Thanh Thủy triển khai hiệu quả mô hình giải quyết thủ tục hành chính không phụ thuộc địa giới; Hương Thủy phát động phong trào “Bình dân học vụ số”, xây dựng lực lượng cộng tác viên chuyển đổi số cơ sở.
Đây không đơn thuần là những mô hình hành chính kỹ thuật. Trong bối cảnh Huế hướng tới mục tiêu xây dựng đô thị thông minh, đô thị di sản hiện đại, những chuyển động này rất quan trọng bởi nó phản ánh năng lực thích ứng của bộ máy cơ sở trước yêu cầu quản trị mới. Một đô thị di sản không thể chỉ sống bằng ký ức quá khứ, mà phải vận hành bằng tư duy quản trị hiện đại, hiệu quả và gần dân.
Về phát triển kinh tế – xã hội, báo cáo cho thấy khu vực phía Nam đang hình thành một cấu trúc phát triển khá đa dạng. Công nghiệp, dịch vụ, logistics, thương mại, du lịch cộng đồng và nông nghiệp đô thị cùng tồn tại, tạo nên sự cân bằng tương đối giữa tăng trưởng và ổn định xã hội.
Trong đó, Phú Bài giữ vai trò hạt nhân công nghiệp – giao thương với sân bay quốc tế và các khu công nghiệp; Hương Thủy đóng vai trò trung tâm kết nối đô thị mới; còn Thanh Thủy nổi bật với tiềm năng văn hóa, du lịch cộng đồng và nông nghiệp sinh thái. Đây là mô hình phát triển khá phù hợp với định hướng “đô thị đa trung tâm” mà Huế đang theo đuổi.
Tuy nhiên, điều đáng suy nghĩ là dù sở hữu nhiều tiềm năng, khu vực này vẫn chưa phát huy hết các giá trị sẵn có, đặc biệt trong lĩnh vực văn hóa và du lịch. Ngay trong báo cáo cũng như phát biểu của các địa phương cũng thừa nhận rằng du lịch tại Cầu ngói Thanh Toàn vẫn chưa khai thác tương xứng với tiềm năng. Đây thực chất không chỉ là câu chuyện của riêng Thanh Thủy, mà phản ánh một vấn đề rộng hơn: chúng ta vẫn chưa thật sự hình thành được tư duy phát triển “di sản sống” ở các vùng ven đô Huế.
Phía Nam Huế có đầy đủ điều kiện để phát triển các mô hình du lịch văn hóa – cộng đồng chất lượng cao: làng quê truyền thống, cảnh quan sông nước, chợ quê, lễ hội dân gian, ẩm thực bản địa, nghề thủ công… Nhưng hiện nay, phần lớn mới dừng ở quy mô nhỏ lẻ, thiếu tính liên kết, thiếu sản phẩm chiều sâu và đặc biệt thiếu cơ chế thu hút đầu tư phù hợp.
Một vấn đề khác cũng cần nhìn nhận thẳng thắn là áp lực đô thị hóa đang ngày càng lớn. Khi Phú Bài phát triển mạnh công nghiệp và logistics, khi các khu dân cư mở rộng nhanh, nguy cơ mất cân bằng giữa phát triển và bảo tồn là điều hoàn toàn có thể xảy ra. Những khó khăn được nêu trong báo cáo như tranh chấp đất đai do sai lệch bản đồ cũ, áp lực giải quyết hồ sơ đất đai, môi trường ở các khu công nghiệp… đều là những dấu hiệu cần được cảnh báo sớm.
Trong bối cảnh Huế đang xây dựng mô hình “thành phố di sản trực thuộc Trung ương”, phía Nam không thể chỉ được nhìn như một vùng công nghiệp – dân cư mở rộng đơn thuần. Đây cần được định hình như một không gian chuyển tiếp hài hòa giữa đô thị hiện đại với làng quê văn hóa truyền thống, giữa phát triển kinh tế với bảo tồn cảnh quan và bản sắc.
Có lẽ, điều quan trọng nhất hiện nay là cần một tầm nhìn tích hợp cho toàn bộ không gian phía Nam Huế. Không thể phát triển riêng lẻ từng phường, từng dự án hay từng ngành. Phải nhìn đây là một chỉnh thể chiến lược của đô thị Huế tương lai.
Một đô thị di sản muốn phát triển bền vững không thể chỉ dựa vào khu vực trung tâm Kinh thành hay trục sông Hương. Chính các không gian ven đô như Thanh Thủy, Hương Thủy, Phú Bài mới là nơi tạo dư địa tăng trưởng mới, tạo không gian sống mới, tạo nguồn lực kinh tế mới cho Huế trong nhiều thập niên tới.
Và nếu biết khai thác đúng hướng, ba phường phía Nam này hoàn toàn có thể trở thành một hình mẫu đặc sắc của quá trình phát triển đô thị di sản hiện đại: nơi công nghiệp vẫn phát triển nhưng không triệt tiêu văn hóa; nơi đô thị hóa vẫn diễn ra nhưng không làm mất làng quê; nơi tăng trưởng kinh tế song hành cùng gìn giữ ký ức và bản sắc Huế./.
Hương Bình