Ngày 8/5/2026, lãnh đạo các nước Đông Nam Á đồng thuận kêu gọi sớm phê chuẩn cơ chế chia sẻ nhiên liệu khu vực, song hội nghị thượng đỉnh khép lại mà chưa đưa ra biện pháp ứng phó tức thời trước tác động từ khủng hoảng Trung Đông.
Theo Reuters ngày 8/5, tại hội nghị trên đảo Cebu (Philippines), các nhà lãnh đạo Đông Nam Á nhấn mạnh sự cấp thiết của một cơ chế phối hợp chung ngoài thỏa thuận chia sẻ dầu mỏ hiện có. Động thái này được cho là đặc biệt quan trọng đối với khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng, trong bối cảnh nguy cơ gián đoạn nguồn cung gia tăng sau việc eo biển Hormuz gần như bị phong tỏa.
Chủ tịch ASEAN, Tổng thống Philippines Ferdinand Marcos Jr., bày tỏ lạc quan rằng khuôn khổ chia sẻ nhiên liệu tự nguyện, dựa trên cơ chế thương mại giữa các nước thành viên, sẽ sớm được phê chuẩn. Tuy nhiên, ông cho biết nhiều vấn đề kỹ thuật vẫn cần được làm rõ.
“Chúng tôi đang xem xét mọi phương án có thể”, ông Marcos phát biểu trong cuộc họp báo khi được hỏi về việc kế hoạch chưa thể triển khai ngay lập tức.
Theo ông, ASEAN vẫn phải giải quyết hàng loạt câu hỏi như cơ chế phân bổ nhiên liệu, phương thức thanh toán, khả năng vận hành theo mô hình sàn giao dịch, cũng như thứ tự ưu tiên hỗ trợ các quốc gia cùng gặp khó khăn.
“Chúng tôi chưa từng làm điều này trước đây”, ông nói, đồng thời nhấn mạnh các chi tiết then chốt vẫn đang trong quá trình thảo luận.
Thách thức phối hợp cho khối ASEAN
Trong bối cảnh các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột Trung Đông vẫn tiếp diễn, các nhà lãnh đạo ASEAN dự kiến ra tuyên bố kêu gọi Mỹ và Iran theo đuổi giải pháp đàm phán. Tuyên bố cũng sẽ thúc giục mở lại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược vận chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu khí toàn cầu, với khoảng 130 tàu đi qua mỗi ngày trước khi xung đột bùng phát.
ASEAN, khu vực có gần 700 triệu dân và quy mô kinh tế khoảng 3,8 nghìn tỷ USD, được đánh giá đối mặt nhiều rủi ro từ cuộc chiến kéo dài. Philippines, một trong những quốc gia đầu tiên ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng đang thúc đẩy đẩy nhanh việc triển khai cơ chế chia sẻ dầu mỏ trong ASEAN nhằm giảm thiểu nguy cơ đứt gãy nguồn cung.
Dù vậy, trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng toàn cầu ngày càng phức tạp và nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng hiện hữu, sức ép từ bên ngoài có thể trở thành động lực buộc ASEAN phải thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn. Việc sớm xây dựng một cơ chế chia sẻ nhiên liệu hiệu quả không chỉ giúp tăng khả năng ứng phó trước các cú sốc năng lượng, mà còn được xem là phép thử đối với năng lực đoàn kết, điều phối và khả năng hành động tập thể của ASEAN trước những thách thức địa chính trị ngày càng khó lường.
Hồng Sơn