Trước tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, đặc biệt là sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đang đứng trước cả thời cơ và thách thức lớn. Bên cạnh những lợi ích to lớn mà công nghệ số mang lại, các thế lực thù địch cũng lợi dụng không gian mạng và AI để gia tăng hoạt động xuyên tạc, chống phá, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải đổi mới tư duy, nâng cao năng lực nhận diện và đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời kỳ mới.
AI và những giá trị tích cực trong thời đại số
Trí tuệ nhân tạo (AI) là công nghệ mô phỏng các năng lực trí tuệ của con người thông qua hệ thống điện tử, bao gồm học tập, suy luận, nhận thức, phán đoán và xử lý ngôn ngữ tự nhiên. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ hiện nay, AI đang ngày càng khẳng định vai trò quan trọng và tạo ra những tác động sâu rộng trên nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội.
Không thể phủ nhận rằng AI mang lại nhiều lợi ích vượt trội nhờ khả năng xử lý khối lượng dữ liệu khổng lồ với tốc độ nhanh, tự động hóa nhiều quy trình và hỗ trợ đưa ra dự đoán, quyết định chính xác trong thời gian ngắn. Nếu được nhìn nhận như một “nhà cố vấn cấp cao” thay vì chỉ là công cụ hỗ trợ đơn thuần, AI có thể giúp con người tra cứu thông tin nhanh chóng, giải quyết các quy trình phức tạp và nâng cao hiệu quả công việc.
Thông qua việc sử dụng các mô hình AI, con người có thêm điều kiện khám phá cách thức xử lý thông tin, tiếp cận các phương pháp giải quyết vấn đề mới, từ đó vượt qua những giới hạn của bản thân, hoàn thành nhiệm vụ nhanh hơn và hiệu quả hơn. AI không chỉ hỗ trợ tăng năng suất lao động mà còn góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nhiều lĩnh vực.
Trong tiến trình chuyển đổi số hiện nay, việc hiểu rõ cách thức hoạt động và ứng dụng của AI sẽ giúp mỗi cá nhân trở nên linh hoạt, chủ động hơn trong việc áp dụng công nghệ vào giải quyết các vấn đề hằng ngày. Điều này không chỉ tạo lợi thế trong công việc mà còn góp phần nâng cao tri thức, kỹ năng và khả năng thích ứng bền vững trong xã hội số.
Những hệ lụy của AI đối với con người và xã hội
Bên cạnh những giá trị tích cực to lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng tiềm ẩn nhiều hệ lụy đáng lo ngại nếu con người sử dụng thiếu kiểm soát hoặc lạm dụng công nghệ này. Thực tế cho thấy, bản thân công nghệ không tự gây ra tác hại, mà chính cách con người khai thác và sử dụng mới là yếu tố tác động trực tiếp đến đời sống cá nhân và xã hội.
Trước hết, việc quá phụ thuộc vào AI có thể làm suy giảm khả năng ghi nhớ, tư duy và năng lực thực tiễn của con người. Não bộ con người là cơ quan vô cùng phức tạp mà dù công nghệ hiện đại đến đâu cũng khó có thể thay thế hoàn toàn. Thông qua quá trình học tập, trải nghiệm và tích lũy tri thức, não bộ luôn vận động để tiếp nhận, phân tích và xử lý thông tin. Tuy nhiên, nếu con người chỉ dựa dẫm vào AI, ngại suy nghĩ, lười học hỏi thì khả năng tư duy độc lập, trí nhớ và kỹ năng giải quyết vấn đề sẽ dần bị mai một, dẫn tới tâm lý lệ thuộc vào máy móc và công nghệ.
Về lâu dài, sự lệ thuộc này có thể khiến khả năng phân tích, phản biện và đưa ra quyết định của con người bị suy giảm. Đặc biệt, trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, nếu thiếu tư duy phản biện khoa học và bản lĩnh chính trị vững vàng thì rất dễ bị tác động, dẫn dắt bởi các thông tin sai trái, xuyên tạc, chống phá của các thế lực thù địch trên không gian mạng.
AI có thể hỗ trợ, thay thế một số công việc mang tính kỹ thuật hoặc lặp lại, nhưng không thể thay thế trí tuệ, bản lĩnh, cảm xúc và trách nhiệm chính trị của con người. Chỉ con người mới có khả năng tư duy sáng tạo, có tình cảm gắn bó với chế độ, có niềm tin chính trị và ý thức trách nhiệm trong việc bảo vệ chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng và Nhà nước ta.
Những nguy cơ tiềm ẩn từ AI trong bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
Bên cạnh những lợi ích to lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) cũng tồn tại nhiều lỗ hổng và nguy cơ tiềm ẩn đáng lo ngại. Mặc dù được xây dựng với khả năng mô phỏng tư duy con người, AI thực chất vẫn hoạt động dựa trên dữ liệu đầu vào và các thuật toán xử lý “vô cảm” của máy móc. Vì vậy, khi tiếp nhận nguồn dữ liệu thiếu chính xác, chưa được kiểm chứng hoặc bị cài cắm thông tin sai lệch, AI hoàn toàn có thể đưa ra những nhận định thiếu khách quan, thậm chí sai lệch nghiêm trọng, nhất là trong trường hợp hệ thống vận hành tự động mà không có sự giám sát, kiểm chứng của con người.
Khác với máy móc, con người sở hữu bộ não với khả năng tư duy linh hoạt, sáng tạo, giàu cảm xúc và có chiều sâu về nhận thức xã hội, văn hóa, đạo đức. Đây là những yếu tố mà AI khó có thể thay thế hoàn toàn. Chính nguồn dữ liệu dùng để “nuôi dưỡng” và huấn luyện AI đang trở thành “lỗ hổng” để các thế lực thù địch lợi dụng phục vụ mục đích chống phá. Thông qua việc cung cấp, phát tán các tài liệu xuyên tạc, suy diễn, thông tin thiếu kiểm chứng trên không gian mạng, các đối tượng xấu tìm cách “cấy ghép” những nội dung sai trái vào hệ thống dữ liệu AI nhằm định hướng nhận thức theo ý đồ riêng.
Thực tế cho thấy, các thế lực thù địch hiện nay đang triệt để lợi dụng mạng xã hội kết hợp với thuật toán công nghệ để phát tán thông tin xấu độc đến đúng nhóm đối tượng cần tác động. Khi người dùng thường xuyên tiếp cận các nội dung sai lệch mà thiếu khả năng kiểm chứng, thiếu nền tảng kiến thức và bản lĩnh chính trị thì rất dễ bị tác động về tư tưởng, dẫn đến nguy cơ “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” trong nhận thức và hành động. Đây là vấn đề đặc biệt nguy hiểm đối với nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong giai đoạn hiện nay.
Giữ vai trò chủ động của con người trước công nghệ AI
Các hệ thống AI ngày càng hiện đại nhưng vẫn mang tính “phi nhân tính” bởi chúng không có cảm xúc, đạo đức hay trách nhiệm xã hội như con người. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta luôn khẳng định “người trước, súng sau”, nghĩa là dù vũ khí hay công nghệ có hiện đại đến đâu thì yếu tố con người vẫn giữ vai trò quyết định. Trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay, con người phải luôn giữ vai trò trung tâm, chủ động làm chủ và điều khiển công nghệ, không để công nghệ chi phối tư duy và hành động.
Mặc dù AI có ưu thế trong xử lý và phân tích dữ liệu, song vẫn còn nhiều hạn chế trong việc thấu hiểu các giá trị tâm lý, xã hội, đạo đức và văn hóa của con người. Vì vậy, khi sử dụng AI, mỗi người cần trang bị kỹ năng cần thiết để nhận diện, sàng lọc và kiểm chứng thông tin; hạn chế những nhận định máy móc, phiến diện hoặc sai lệch do AI tạo ra. Đồng thời, không để bản thân rơi vào trạng thái lệ thuộc, ỷ lại hoặc “phó mặc” suy nghĩ cho máy móc, tránh nguy cơ bị công nghệ “dắt mũi” trong tiếp nhận và xử lý thông tin.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển AI mạnh mẽ hiện nay, cần quán triệt nguyên tắc “lấy con người làm trung tâm”, bảo đảm quyền con người, quyền riêng tư, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng và an ninh quốc gia theo đúng quy định của Hiến pháp và pháp luật. Công nghệ càng phát triển thì càng đặt ra yêu cầu con người phải không ngừng học tập, rèn luyện bản lĩnh chính trị, tư duy phản biện và năng lực thực tiễn để làm chủ công nghệ, phục vụ hiệu quả sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nguy cơ thiếu minh bạch và mất kiểm soát từ AI
Một trong những vấn đề đáng lo ngại hiện nay là các hệ thống trí tuệ nhân tạo (AI) vẫn còn thiếu tính minh bạch và trách nhiệm giải trình. Do cấu trúc vận hành phức tạp, rất khó xác định hoặc quy trách nhiệm cụ thể đối với các quyết định, hành vi do AI tạo ra. Mặc dù nhiều công ty công nghệ đã nỗ lực giải thích cơ chế hoạt động của các mô hình AI thông qua việc cung cấp thông tin liên quan đến quá trình xử lý dữ liệu và ra quyết định, song “hộp đen” bên trong hệ thống vẫn là vấn đề chưa thể giải quyết triệt để. Điều này khiến cho nhiều kết quả, khuyến nghị hoặc nội dung do AI tạo ra thiếu tính minh bạch, trong khi trách nhiệm cuối cùng lại được đẩy về phía người sử dụng.
Khi AI ngày càng phát triển theo hướng tự chủ, khả năng con người mất dần quyền kiểm soát đối với các hệ thống này cũng trở thành nguy cơ hiện hữu. Nếu lạm dụng AI mà thiếu kiểm chứng bằng trình độ chuyên môn, kinh nghiệm thực tiễn và tư duy phản biện, con người có thể vô tình tiếp tay cho những sai sót, rủi ro hoặc hậu quả khó lường đối với xã hội. Vì vậy, việc bảo đảm vai trò kiểm soát, giám sát và khả năng can thiệp của con người đối với mọi quyết định, hành vi của hệ thống AI là yêu cầu đặc biệt quan trọng trong quá trình phát triển và ứng dụng công nghệ hiện nay.
Thách thức đấu tranh với thông tin xấu độc trên nền tảng AI
Đấu tranh với các thông tin sai trái, xấu độc trên môi trường AI đang trở thành nhiệm vụ ngày càng phức tạp. Nếu các thuật toán công nghệ bị lợi dụng để lan truyền thông tin sai lệch, chúng có thể tác động mạnh mẽ đến dư luận xã hội, hành vi và quá trình ra quyết định của con người. Trong bối cảnh người dân sử dụng internet và các dịch vụ số ngày càng phổ biến, nhiều ứng dụng AI âm thầm thu thập, phân tích dữ liệu cá nhân như hành vi, sở thích, mối quan hệ và hoạt động riêng tư của người dùng, tiềm ẩn nguy cơ lộ lọt thông tin cá nhân, thông tin mật và xâm phạm quyền riêng tư.
Đáng chú ý, AI hiện nay còn bị lợi dụng cho các mục đích chính trị và truyền thông xấu độc. Công nghệ tạo sinh AI có thể tạo ra hình ảnh, âm thanh, video giả mạo với độ chân thực cao, trong đó có việc giả danh cán bộ lãnh đạo, “nhét chữ”, cắt ghép nội dung nhằm phát tán thông tin sai sự thật, gây hoang mang dư luận, chia rẽ khối đại đoàn kết toàn dân tộc và chống phá Đảng, Nhà nước. Đây là thủ đoạn mới, tinh vi và nguy hiểm của các thế lực thù địch trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.
Các thế lực chống phá đang triệt để lợi dụng AI và không gian mạng để đẩy mạnh hoạt động tuyên truyền xuyên tạc, kích động chống đối, hướng tới mục tiêu xóa bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Nhà nước và xã hội. Vì vậy, việc nâng cao nhận thức, bản lĩnh chính trị, kỹ năng số và khả năng nhận diện thông tin sai lệch cho cán bộ, đảng viên và nhân dân là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại công nghệ số.
Kiên định nền tảng tư tưởng của Đảng trong thời đại AI và chuyển đổi số
Đại hội VII của Đảng đã khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động”. Đây không phải là hệ tư tưởng đóng kín, bất biến mà luôn vận động, bổ sung và phát triển phù hợp với thực tiễn cách mạng. Chủ nghĩa Mác – Lênin ra đời cách đây gần 180 năm, tư tưởng Hồ Chí Minh đã hình thành và phát triển gần một thế kỷ, song giá trị cốt lõi về thế giới quan, phương pháp luận khoa học và cách mạng vẫn giữ nguyên ý nghĩa định hướng đối với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc hiện nay.
Trong quá trình vận dụng, Đảng ta luôn nhất quán quan điểm “kiên định và vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” phù hợp với điều kiện thực tiễn của đất nước và bối cảnh thời đại mới. Thời gian và lịch sử đã chứng minh tính đúng đắn, khoa học và cách mạng của nền tảng tư tưởng đó trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và phát triển đất nước.
Hiện nay, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, không gian mạng đã trở thành mặt trận trọng yếu, nơi các thế lực thù địch triệt để lợi dụng để chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, gây nhiễu loạn thông tin và tác động đến nhận thức xã hội. Trong bối cảnh đó, nếu quá phụ thuộc vào AI mà thiếu khả năng phân tích thực tiễn, thiếu tư duy phản biện và bản lĩnh chính trị, con người rất dễ rơi vào tình trạng tiếp nhận thông tin phiến diện, sai lệch, dẫn tới những nhận định chủ quan hoặc thành kiến khó được phát hiện và điều chỉnh kịp thời.
Làm chủ AI để bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng
AI là thành tựu khoa học, công nghệ lớn của nhân loại, mang lại nhiều cơ hội phát triển trong kỷ nguyên số. Tuy nhiên, AI không thể thay thế vai trò trung tâm của con người. Điều quan trọng không phải máy móc thông minh đến đâu, mà là con người có đủ trình độ, bản lĩnh và trách nhiệm để làm chủ, kiểm soát và sử dụng công nghệ đúng mục đích hay không.
Trong bối cảnh “cơn lốc” AI phát triển mạnh mẽ hiện nay, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đòi hỏi phải kết hợp chặt chẽ giữa nâng cao nhận thức chính trị với năng lực công nghệ số. Trước hết, cần xây dựng ý thức thượng tôn pháp luật, chấp hành nghiêm các quy định liên quan đến an ninh mạng, quản lý và sử dụng trí tuệ nhân tạo, internet và thông tin trên không gian mạng. Đồng thời, mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần nâng cao khả năng nhận diện thông tin xấu độc, tăng cường kỹ năng kiểm chứng, phản biện và sử dụng AI một cách có trách nhiệm.
Thấm nhuần chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm, việc triển khai các chủ trương, quyết sách chiến lược chỉ đạt hiệu quả khi phát huy được vai trò tiên phong trong định hướng tư tưởng, thống nhất nhận thức và dẫn dắt hành động. Điều đó đòi hỏi đội ngũ cán bộ phải “nghe bằng tai, hiểu bằng tâm, thuyết phục bằng lý, dẫn dắt bằng tình”, thực hiện đúng lời dạy của Hồ Chí Minh: “Nghe dân nói, nói cho dân hiểu, làm cho dân tin”, đồng thời biết cổ vũ và đồng hành cùng nhân dân trong thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời đại số.
Chủ động xây dựng “lá chắn” tư tưởng và kỹ thuật vững chắc trên không gian mạng
Trong bối cảnh cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng đứng trước cả thời cơ và thách thức mới. AI là thành tựu khoa học quan trọng của nhân loại, có thể hỗ trợ hiệu quả cho công tác nghiên cứu, tuyên truyền, quản lý và đấu tranh trên không gian mạng. Tuy nhiên, công nghệ chỉ thực sự phát huy giá trị tích cực khi được con người làm chủ, sử dụng đúng mục đích và đặt dưới sự kiểm soát chặt chẽ về chính trị, pháp luật và đạo đức xã hội.
Trong tình hình hiện nay, cần tận dụng hiệu quả thành tựu công nghệ số để phục vụ nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đồng thời kiên định thực hiện quan điểm chỉ đạo: “Kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; kiên định đường lối đổi mới của Đảng; kiên định các nguyên tắc tổ chức và hoạt động của Đảng; lấy phát triển để ổn định và ổn định để thúc đẩy phát triển bền vững, không ngừng nâng cao đời sống Nhân dân…”.
Mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần nâng cao bản lĩnh chính trị, tư duy phản biện, trình độ công nghệ và ý thức trách nhiệm trong sử dụng AI; tuyệt đối không lệ thuộc, ỷ lại hoặc phó mặc nhận thức cho máy móc. Con người phải được khẳng định bằng năng lực thật, đạo đức thật và trách nhiệm thật; đồng thời bảo đảm hài hòa giữa bảo vệ dữ liệu cá nhân với bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức và cá nhân.
Bên cạnh đó, cần chủ động xây dựng “lá chắn” tư tưởng và kỹ thuật vững chắc trên không gian mạng; kiên quyết đấu tranh cả về lý luận và công nghệ trước những âm mưu, thủ đoạn lợi dụng AI để xuyên tạc, chống phá cách mạng Việt Nam. Chỉ khi con người giữ vững vai trò trung tâm, làm chủ công nghệ và phát huy sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc thì mới có thể tận dụng hiệu quả AI phục vụ sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ vững chắc Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ mới./.
Đặng Quang Thành/Đoàn Nghi lễ Quân đội – Bộ Tổng Tham mưu