Ngày 6/6/2026, báo Thế Giới Trẻ (Đức) đăng tải bài viết “Venezuela – Bước đi trên dây” của nhà báo Julieta Daza từ Caracas, phác họa bức tranh đầy nghịch lý của quốc gia Nam Mỹ này sau những biến động chính trị do Mỹ hậu thuẫn. Theo bài viết, trong bối cảnh đối mặt với sức ép kinh tế và địa chính trị, mục tiêu hàng đầu của Venezuela vẫn là bảo vệ chủ quyền quốc gia. Tuy nhiên, để duy trì sự ổn định và tồn tại, chính quyền nước này cũng phải chấp nhận những nhượng bộ đáng kể trước giới tư bản trong nước và sức ép từ Washington.
Đường hướng kinh tế và chính trị mới của Chính phủ Bolivar, được định hình từ sau khi Hoa Kỳ gia tăng các hành động gây sức ép đối với Venezuela vào ngày 3/1, vẫn đang được duy trì. Thực tế, từ khoảng năm 2020, tức trước vụ bắt cóc cặp vợ chồng tổng thống, chính quyền Venezuela đã từng bước nới lỏng một số quy định đối với doanh nghiệp trong nước và quốc tế nhằm ứng phó với các biện pháp phong tỏa kinh tế do Hoa Kỳ áp đặt. Ngày càng nhiều lĩnh vực được mở cửa cho vốn đầu tư nước ngoài, đi kèm với những nhượng bộ đáng kể trước sức ép từ Washington.
Hôm thứ Tư, Quyền Tổng thống Delcy Rodríguez, người đảm nhiệm cương vị lãnh đạo từ tháng 1/2026, đã dẫn đầu một phái đoàn gồm nhiều bộ trưởng tới thăm Ấn Độ. Trong khuôn khổ chuyến công tác, bà đã hội kiến Thủ tướng Narendra Modi, Bộ trưởng Dầu khí Hardeep Singh Puri, Bộ trưởng Ngoại giao Subrahmanyam Jaishankar cùng đại diện các tập đoàn năng lượng hàng đầu của quốc gia Nam Á này. Theo Văn phòng Tổng thống Venezuela, chuyến thăm nằm trong khuôn khổ “chương trình nghị sự chiến lược nhằm tăng cường quan hệ hợp tác ngoại giao, kinh tế và song phương”.
Nhiều ý kiến coi đây là một bước đi quan trọng của Venezuela trong nỗ lực củng cố quan hệ với một cường quốc thuộc Nam bán cầu và là thành viên của khối BRICS, qua đó tạo thêm dư địa để đối trọng với ảnh hưởng và sự giám sát mà Hoa Kỳ muốn áp đặt đối với quốc gia Nam Mỹ này. Theo nhà ngoại giao Ấn Độ Rudrendra Tandon, trong tháng qua Venezuela đã vươn lên trở thành nhà cung cấp dầu thô lớn thứ ba cho Ấn Độ.
Tuy nhiên, vấn đề đặt ra là liệu Cộng hòa Bolivar Venezuela có thực sự còn khả năng tự quyết đối với các nguồn lực chiến lược của mình trong bối cảnh hiện nay hay không. Đầu tuần này, xuất hiện thông tin cho biết chính phủ Venezuela đã thông báo tới các hãng hàng không quốc tế và các doanh nghiệp vận tải hoạt động trong nước rằng các khoản thanh toán bằng ngoại tệ để mua nhiên liệu từ Công ty Dầu khí Quốc gia Venezuela (PDVSA) phải được chuyển trực tiếp vào một tài khoản do Bộ Tài chính Hoa Kỳ chỉ định.
Thông báo của Bộ Tài chính Hoa Kỳ được đính kèm trong văn bản do Bộ Dầu khí Venezuela và PDVSA gửi tới các doanh nghiệp ngày 28/5. Văn bản này cung cấp đầy đủ thông tin ngân hàng phục vụ việc chuyển tiền thông qua hệ thống thanh toán điện tử Fedwire của Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ. Các công ty cũng được yêu cầu ghi rõ mục đích chuyển khoản; trong đó, “dầu mỏ, vàng và khoáng sản” được nêu làm ví dụ.
Đáng chú ý, thông báo mô tả đây là một “tài khoản ủy thác cho Venezuela”. Tuy nhiên, việc các khoản thanh toán liên quan đến tài nguyên quốc gia của Venezuela phải được chuyển trực tiếp vào hệ thống tài chính do Hoa Kỳ kiểm soát đã làm dấy lên nhiều tranh luận về mức độ chủ quyền kinh tế thực tế của Caracas. Đối với không ít nhà quan sát, cơ chế này mang dáng dấp của một hình thức giám hộ tài chính kiểu mới, trong đó quyền kiểm soát các nguồn thu chiến lược của Venezuela ngày càng bị ràng buộc bởi các thiết chế bên ngoài.
Trong khi đó, tại lần thảo luận đầu tiên trong hai vòng thảo luận bắt buộc, Quốc hội Venezuela đã thông qua dự luật sửa đổi khung pháp lý điều chỉnh hệ thống sản xuất và cung cấp điện quốc gia. Tương tự các sửa đổi đối với luật khai thác mỏ và hydrocarbon được thông qua trong những tháng gần đây, dự luật do chính quyền lâm thời trình lên hướng tới việc mở rộng sự tham gia của vốn tư nhân vào lĩnh vực năng lượng.
Một số nội dung của dự luật có thể mang lại lợi ích nhất định cho người tiêu dùng, chẳng hạn như cơ chế bồi thường tài chính trong trường hợp mất điện hoặc chất lượng dịch vụ không bảo đảm gây thiệt hại. Tuy nhiên, những thay đổi này cũng có thể kéo theo việc tăng giá điện. Theo nghị sĩ Orlando Miranda của Đảng Xã hội Chủ nghĩa Thống nhất Venezuela (PSUV), tính khả thi của mô hình mới dựa trên cơ chế giá phản ánh đầy đủ chi phí vận hành thực tế, đồng thời bảo đảm mức lợi nhuận được coi là “phù hợp” đối với các nhà đầu tư.
Không thể phủ nhận rằng hệ thống điện của Venezuela đang tồn tại nhiều bất cập, đặc biệt tại các khu vực nằm xa thủ đô Caracas. Tình trạng này phần lớn được cho là hệ quả của các lệnh trừng phạt kinh tế do Hoa Kỳ áp đặt trong nhiều năm qua. Tuy nhiên, đối với những người chỉ trích, cuộc cải cách hiện nay đồng nghĩa với việc nhà nước đang từng bước từ bỏ quyền kiểm soát đối với một lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược đặc biệt quan trọng. Tháng 4 vừa qua, bà Delcy Rodríguez cũng đã công bố các cuộc đàm phán với hai tập đoàn công nghiệp lớn là Siemens và General Electric nhằm thu hút đầu tư vào ngành điện.
Những nhượng bộ của chính quyền Venezuela không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế. Hôm thứ Tư, Tướng Không quân Hoa Kỳ John Daniel Caine, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Hoa Kỳ từ tháng 4/2025, đã tới Caracas trong điều kiện an ninh được thắt chặt nghiêm ngặt. Đại sứ quán Hoa Kỳ tại Venezuela đã ca ngợi chuyến thăm trên nền tảng X, coi đây là chuyến công du chính thức đầu tiên của vị tướng từng có thời gian phục vụ trong các cơ quan tình báo và an ninh của Mỹ.
Theo thông báo của Đại sứ quán, ông Caine đã tham gia các cuộc trao đổi song phương với các quan chức cấp cao của chính phủ lâm thời Venezuela, đồng thời gặp gỡ các nhân viên và đại diện ngoại giao Hoa Kỳ tại Caracas. Ông cũng đến thăm Đơn vị Tăng cường An ninh Hàng hải trực thuộc Đại sứ quán, nơi ông bày tỏ sự đánh giá cao đối với các binh sĩ Thủy quân lục chiến Mỹ vì những đóng góp của họ trong công tác bảo vệ cơ sở ngoại giao.
Câu chuyện của Venezuela cho thấy những thách thức phức tạp mà các quốc gia đang phát triển phải đối mặt trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt. Giữa sức ép từ bên ngoài và những khó khăn nội tại, việc bảo vệ chủ quyền quốc gia không chỉ là vấn đề chính trị mà còn là bài toán về phát triển kinh tế, ổn định xã hội và khả năng tự chủ chiến lược. “Bước đi trên dây” vì thế không chỉ là hình ảnh mô tả thực trạng của Venezuela hôm nay, mà còn phản ánh lựa chọn đầy khó khăn của nhiều quốc gia đang tìm cách cân bằng giữa độc lập dân tộc và những áp lực từ trật tự thế giới đương đại.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/523747.venezuela-auf-dem-drahtseil.html