Bài viết “Diễn đàn Kinh tế – Cuba không bị cô lập” của nhà báo Volker Hermsdorf, đăng trên Thế Giới Trẻ (Đức) ngày 8/6/2026, cho thấy Nga tiếp tục khẳng định cam kết đồng hành và hỗ trợ Cuba trước sức ép và các biện pháp đe dọa từ Washington. Hai nước đang thúc đẩy nhiều chương trình hợp tác chiến lược, trong đó có kế hoạch phối hợp nghiên cứu, phát triển và sản xuất vắc-xin, góp phần tăng cường năng lực tự chủ của Cuba trong lĩnh vực y tế và kinh tế.
Trong bối cảnh nhiều doanh nghiệp phương Tây từng hiện diện lâu năm tại Cuba đang thu hẹp hoặc chấm dứt hoạt động vì lo ngại các biện pháp trừng phạt từ chính quyền Trump, Nga lại gia tăng hiện diện kinh tế bằng hàng loạt đề xuất hợp tác mới. Điều này cho thấy Moscow không chỉ dừng lại ở việc cung cấp nhiên liệu, viện trợ nhân đạo hay bày tỏ sự đoàn kết chính trị như trước đây, mà đang thúc đẩy một chiến lược hợp tác toàn diện và dài hạn với Havana.
Tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế Saint Petersburg tuần trước, đại diện hai nước đã công bố nhiều sáng kiến hợp tác đáng chú ý. Theo bản ghi nhớ được ký ngày 5/6, các công ty dược phẩm Cuba và Nga sẽ phối hợp nghiên cứu, phát triển vắc-xin điều trị ung thư. Phó Thủ tướng Nga Dmitry Chernyshenko khẳng định, bất chấp sức ép từ bên ngoài, các doanh nghiệp Nga vẫn sẵn sàng đầu tư lâu dài vào Cuba.
Ông cho biết khoảng 90 doanh nghiệp Nga đang quan tâm đến việc xuất khẩu các sản phẩm thịt, sữa và thủy sản sang Cuba. Moscow cũng cam kết hỗ trợ hiện đại hóa lĩnh vực vận tải của đảo quốc Caribe thông qua việc cung cấp phương tiện từ các hãng sản xuất Nga như GAZ, UAZ, KamAZ và Lada. Trước đó, Nga đã bàn giao 50 xe Moskvich cho đội taxi tại Havana.
Ngoài ra, Nga còn đề xuất mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực y tế từ xa, công nghệ thông tin, an ninh mạng và tự động hóa hoạt động kinh doanh. Về tài chính, Bộ trưởng Ngoại thương Cuba Óscar Pérez-Oliva Fraga cho biết hệ thống thanh toán Mir của Nga đang trở thành một giải pháp thay thế quan trọng sau khi các dịch vụ Visa và Mastercard bị gián đoạn do các lệnh trừng phạt của Mỹ.
“Các hoạt động tài chính của chúng tôi vẫn được duy trì thông qua việc sử dụng Mir và các loại thẻ thanh toán khác, qua đó bảo đảm hoạt động kinh tế không bị gián đoạn”, ông Fraga nhấn mạnh.
Bên lề diễn đàn, Bộ trưởng Ngoại thương Cuba Óscar Pérez-Oliva Fraga đã có cuộc làm việc với Bộ trưởng Y tế Nga Mikhail Muraschko nhằm thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực dược phẩm, đào tạo nhân lực y tế và tăng cường năng lực hệ thống y tế công cộng của hai nước. Trọng tâm của các cuộc trao đổi là mở rộng phối hợp trong nghiên cứu và điều trị ung thư – lĩnh vực mà cả Cuba và Nga đều sở hữu nền tảng khoa học đáng kể.
Hai bên đang hướng tới việc phát triển các loại vắc-xin điều trị ung thư thế hệ mới, đồng thời kết hợp thế mạnh nghiên cứu của mỗi nước để đẩy nhanh quá trình ứng dụng vào thực tiễn. Tại diễn đàn, người đứng đầu Cơ quan Y tế – Sinh học Liên bang Nga, Veronika Skvortsova, đã giới thiệu những tiến triển mới trong công nghệ vắc-xin điều trị ung thư của Nga, được thiết kế để nhận diện và tiêu diệt có chọn lọc các tế bào ác tính. Theo bà, các thử nghiệm lâm sàng đối với chế phẩm Oncopept đã ghi nhận kết quả khả quan, trong đó nhiều bệnh nhân xuất hiện dấu hiệu thu nhỏ khối u.
Về phía Cuba, quốc đảo Caribe từ lâu được đánh giá là một trong những quốc gia tiên phong trong lĩnh vực công nghệ sinh học và miễn dịch học. Havana đã đưa vào sử dụng các loại vắc-xin điều trị ung thư phổi như CimaVax-EGF và Vaxira, đồng thời gần đây tiếp tục giới thiệu HEBERSaVax – một ứng viên vắc-xin được kỳ vọng có khả năng hỗ trợ điều trị nhiều dạng khối u khác nhau.
Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực vắc-xin, các nhà khoa học Cuba và Nga còn đang phối hợp nghiên cứu một loại thuốc sinh học tương tự (biosimilar) của pembrolizumab, loại thuốc điều trị ung thư nằm trong nhóm bán chạy nhất thế giới hiện nay. Nếu thành công, dự án này không chỉ giúp giảm đáng kể chi phí điều trị mà còn góp phần tăng cường khả năng tự chủ về dược phẩm của hai nước, giảm sự phụ thuộc vào các loại thuốc bản quyền có giá thành cao do các tập đoàn dược phẩm phương Tây nắm giữ.
Những bước tiến trong hợp tác y sinh cho thấy quan hệ Nga – Cuba đang được mở rộng từ các lĩnh vực truyền thống sang những ngành công nghệ cao có giá trị gia tăng lớn, đồng thời phản ánh nỗ lực của hai nước trong việc xây dựng năng lực khoa học – công nghệ độc lập trước những sức ép từ môi trường địa chính trị và kinh tế quốc tế.
Tuy nhiên, những thông điệp được đưa ra tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế Saint Petersburg không chỉ giới hạn trong lĩnh vực kinh tế hay dược phẩm. Các quan chức Nga và Cuba đã tận dụng sự kiện này để khẳng định chiều sâu chiến lược của quan hệ song phương trong bối cảnh cục diện quốc tế đang có nhiều biến động.
Đại diện Bộ Ngoại giao Nga, Alexander Shchetinin, tái khẳng định với Havana cam kết về “sự ủng hộ vững chắc trên phương diện chính trị và các lĩnh vực khác”, cho thấy Moscow tiếp tục xem Cuba là một đối tác quan trọng tại khu vực Mỹ Latinh. Trong khi đó, Phó Thủ tướng Dmitry Chernyshenko nhấn mạnh rằng quan hệ đối tác Nga – Cuba không chỉ phục vụ lợi ích song phương mà còn có thể trở thành “hình mẫu cho một cấu trúc hợp tác kinh tế quốc tế mới trong thế giới đa cực”.
Tuyên bố này phản ánh quan điểm ngày càng được Moscow thúc đẩy về việc xây dựng các cơ chế hợp tác và phát triển nằm ngoài sự chi phối của các trung tâm quyền lực kinh tế truyền thống. Theo cách tiếp cận đó, Cuba được xem là một đối tác có vị trí đặc biệt trong chiến lược mở rộng quan hệ của Nga với các nước đang phát triển và các nền kinh tế mới nổi.
Về phía Cuba, Bộ trưởng Ngoại thương Óscar Pérez-Oliva Fraga khẳng định quyết tâm tiếp tục làm sâu sắc hơn quan hệ với Nga cũng như các đối tác chiến lược khác. Ông đồng thời sử dụng diễn đàn quốc tế này để lên án lệnh cấm vận kéo dài nhiều thập kỷ của Mỹ, coi đây là “trở ngại lớn nhất đối với sự phát triển của Cuba”.
Theo Havana, các biện pháp trừng phạt và phong tỏa kinh tế không chỉ hạn chế khả năng tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và thị trường quốc tế mà còn tác động trực tiếp đến đời sống kinh tế – xã hội của người dân. Trong bối cảnh đó, việc mở rộng hợp tác với Nga và các đối tác ngoài phương Tây được Cuba xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm giảm thiểu tác động của các biện pháp cấm vận, đồng thời tạo thêm dư địa cho phát triển kinh tế và hiện đại hóa đất nước.
Những cam kết được đưa ra tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế Saint Petersburg cho thấy quan hệ Nga – Cuba đang bước sang một giai đoạn hợp tác sâu rộng hơn, không chỉ trong các lĩnh vực thương mại, đầu tư, khoa học – công nghệ mà còn mang ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh trật tự kinh tế và chính trị thế giới đang có nhiều chuyển biến.
Ý nghĩa của các thỏa thuận này càng trở nên nổi bật khi Cuba đang phải đối mặt với sức ép ngày càng gia tăng từ các biện pháp trừng phạt của Mỹ. Kể từ đầu năm 2026, nhiều doanh nghiệp quốc tế đã thu hẹp hoặc chấm dứt hoạt động tại đảo quốc Caribe. Một số hãng hàng không phải tạm ngừng các chuyến bay do khó khăn về nguồn cung nhiên liệu, trong khi các tập đoàn khách sạn lớn như Iberostar, Meliá và Royalton đã lần lượt rút khỏi thị trường Cuba. Nhiều doanh nghiệp vận tải quốc tế, trong đó có Hapag-Lloyd, cũng đình chỉ hoạt động, làm gia tăng những thách thức đối với nền kinh tế nước này.
Trong bối cảnh đó, những kết quả đạt được tại Saint Petersburg phát đi thông điệp rằng Cuba không bị cô lập bất chấp các sức ép từ bên ngoài. Các dự án hợp tác mới trong lĩnh vực y sinh, công nghệ, tài chính, giao thông vận tải và thương mại cho thấy Havana vẫn đang mở rộng mạng lưới đối tác quốc tế và tìm kiếm các nguồn lực phục vụ phát triển lâu dài. Đồng thời, những sáng kiến được công bố cũng phản ánh nỗ lực của Cuba trong việc tăng cường khả năng tự chủ về kinh tế, khoa học và công nghệ, tạo thêm dư địa để vượt qua các khó khăn trước mắt và theo đuổi các mục tiêu phát triển bền vững trong dài hạn.
Từ góc độ rộng hơn, diễn đàn không chỉ là nơi công bố các dự án hợp tác song phương mà còn phản ánh xu hướng dịch chuyển trong quan hệ quốc tế hiện nay, khi nhiều quốc gia đang tìm cách đa dạng hóa đối tác và giảm sự phụ thuộc vào các trung tâm quyền lực truyền thống. Trong bối cảnh đó, việc Nga và Cuba tăng cường hợp tác cho thấy các biện pháp bao vây, cô lập và gây sức ép kinh tế không thể ngăn cản hoàn toàn nhu cầu liên kết, hợp tác và phát triển của các quốc gia có chung lợi ích. Đây cũng là minh chứng cho thấy Cuba vẫn duy trì được vị thế và khả năng thu hút các đối tác chiến lược, đồng thời tiếp tục tìm kiếm những con đường phát triển phù hợp trong một thế giới ngày càng đa cực và liên kết chặt chẽ hơn.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/523807.wirtschaftsforum-kuba-nicht-isoliert.html