Trong bài viết đăng ngày 09/06/2026 trên báo Thế Giới Trẻ (Đức), nhà báo Philip Tassev cho rằng “Bản giám định về hòa bình” của bốn viện nghiên cứu không đơn thuần là một báo cáo học thuật, mà đã phác họa một định hướng chính sách mang màu sắc đế quốc chủ nghĩa của Đức, phản ánh một chương trình chính trị được xây dựng nhằm phục vụ tham vọng quyền lực của Đức dưới danh nghĩa nhân văn và hòa bình.
Bốn viện nghiên cứu được xem là hàng đầu của Đức trong lĩnh vực hòa bình và xung đột đã công bố Báo cáo Hòa bình thường niên. Các đơn vị tham gia gồm Trung tâm Nghiên cứu Xung đột Quốc tế Bonn (BICC), Viện Nghiên cứu Hòa bình và Xung đột Leibniz (PRIF), Viện Phát triển và Hòa bình (INEF) và Viện Nghiên cứu Hòa bình và Chính sách An ninh thuộc Đại học Hamburg (IFSH).
Theo bài viết, do phụ thuộc đáng kể vào nguồn tài trợ nhà nước, các viện nghiên cứu này khó có thể đưa ra những phê phán sâu sắc đối với chính sách của phương Tây nói chung và Đức nói riêng. Vì vậy, báo cáo được đánh giá chủ yếu là tập hợp các khuyến nghị chính sách dành cho Chính phủ Liên bang Đức, với nhiều nội dung bị cho là phản ánh một chương trình thúc đẩy lợi ích và ảnh hưởng của Đức dưới danh nghĩa hòa bình và nhân văn.
Tác giả cũng chỉ trích cách tiếp cận của báo cáo ngay từ tiêu đề “Những lãnh chúa mới”, cho rằng đây là biểu hiện của sự hạn chế trong khoa học xã hội tư sản khi không xem xét đầy đủ các vấn đề giai cấp, đấu tranh giai cấp và chủ nghĩa đế quốc. Báo cáo mở đầu bằng nhận định “trật tự thế giới đang tan rã” và “chiến tranh đã trở lại chương trình nghị sự của chính trị quốc tế”, song không lý giải bản chất của trật tự thế giới hiện hành cũng như tính liên tục của các cuộc chiến tranh trong nhiều thập niên qua.
Đáng chú ý, các tác giả báo cáo cho rằng đã xuất hiện một dạng “tác nhân bạo lực” mới là các “lãnh chúa nhà nước” – những chính quyền sử dụng hoặc đe dọa sử dụng bạo lực nhằm củng cố quyền lực và lợi ích kinh tế. Theo báo cáo, các chủ thể này, chủ yếu là những chế độ độc tài hoặc các quốc gia đang suy giảm dân chủ, đang lợi dụng sự suy yếu của các quy tắc và thể chế quốc tế hiện có. Vì vậy, cần phải kiềm chế họ để ngăn chặn nguy cơ sụp đổ của trật tự thế giới.
Theo bài viết, các tác giả của “Báo cáo Hòa bình” không xem Đức là một trong những cường quốc đế quốc chủ nghĩa chủ chốt hiện nay. Thay vào đó, họ khuyến nghị Chính phủ Đức, cùng với Liên minh châu Âu (EU) và Anh, thúc đẩy việc hình thành các “liên minh mới” nhằm đối phó với cái mà báo cáo gọi là “quyền lãnh chúa mới” của các cường quốc lớn và tầm trung. Trong số những đối tác tiềm năng được nêu có Ấn Độ, Brazil, Nam Phi, Canada và Australia.
Báo cáo cũng bày tỏ lo ngại về vị thế và uy tín quốc tế của Đức. Theo các tác giả, những khó khăn gần đây trong nỗ lực giành ghế ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cho thấy hình ảnh của Berlin đang đối mặt với nhiều thách thức. Vì vậy, Chính phủ Liên bang Đức được khuyến nghị tăng cường hỗ trợ hệ thống Liên hợp quốc, đặc biệt trong các lĩnh vực phòng ngừa xung đột, hòa giải, gìn giữ hòa bình và kiểm soát vũ khí; đồng thời củng cố các cơ chế điều phối nhân đạo và nâng cao vai trò của Đại hội đồng Liên hợp quốc.
Đáng chú ý, báo cáo cho rằng Đức cần có lập trường nhất quán hơn trong việc bảo vệ luật pháp quốc tế. Các tác giả nhận định Berlin sẽ đánh mất uy tín nếu chỉ lên án có chọn lọc các hành vi vi phạm luật pháp quốc tế, trong khi sử dụng những cách diễn đạt né tránh đối với các hành động của các đồng minh như Mỹ và Israel.
Đối với cuộc xung đột tại Ukraine, báo cáo kêu gọi Chính phủ Đức không công nhận bất kỳ sự thay đổi lãnh thổ nào đạt được thông qua việc sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực. Các cuộc trưng cầu dân ý tại Crimea và vùng Donbas liên quan đến việc sáp nhập vào Nga bị báo cáo đánh giá là không hợp pháp. Báo cáo cũng nhắc đến những cáo buộc về hành động can thiệp của Nga tại Ukraine từ năm 2014. Tuy nhiên, theo tác giả bài viết, báo cáo chưa làm rõ cách tiếp cận này có thể góp phần chấm dứt cuộc xung đột hiện nay như thế nào.
Bài viết cho rằng việc báo cáo đặt song song vấn đề lãnh thổ của Nga tại Ukraine với các hoạt động chiếm đóng của Israel tại Palestine phản ánh cách tiếp cận có chọn lọc đối với các cuộc xung đột quốc tế. Theo tác giả, mặc dù báo cáo đề cập đến các khu định cư của người Do Thái tại Bờ Tây và những kế hoạch liên quan đến Gaza, nhưng lại chưa đi sâu vào bản chất của toàn bộ hệ thống chiếm đóng và phân biệt đối xử mà Palestine phải đối mặt. Tương tự, các đề xuất về công nhận Nhà nước Palestine hay chống tình trạng bài Hồi giáo được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ nhân đạo, mà còn gắn với nhu cầu cải thiện hình ảnh và vị thế quốc tế của Đức.
Từ những lập luận được trình bày, tác giả cho rằng “Báo cáo Hòa bình” không đơn thuần là một công trình nghiên cứu học thuật về hòa bình và xung đột, mà còn phản ánh định hướng chiến lược của giới hoạch định chính sách Đức trong giai đoạn chuyển biến của cục diện thế giới. Dưới lớp vỏ ngôn ngữ của hòa bình, nhân quyền và luật pháp quốc tế, báo cáo được nhìn nhận như một bản thiết kế nhằm củng cố vị thế của Đức trong các cấu trúc quyền lực toàn cầu, mở rộng ảnh hưởng thông qua các liên minh chính trị, kinh tế và thể chế quốc tế. Theo đó, tham vọng định hình trật tự thế giới mới của Berlin đang ngày càng được thể hiện rõ nét hơn, không phải bằng sức mạnh quân sự trực tiếp mà thông qua các công cụ ngoại giao, thể chế và diễn ngôn về hòa bình.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/523921.friedensgutachten-sorge-um-deutschlands-ansehen.html