Trong bối cảnh bùng nổ thông tin, hệ thống báo chí, tạp chí ở Việt Nam phát triển mạnh mẽ nhưng cũng trở thành mục tiêu chống phá của các thế lực thù địch, phản động núp bóng khoa học, học thuật để phát tán quan điểm sai trái . Điều này khiến một bộ phận người làm báo dễ dao động trước các luồng thông tin phức tạp, đồng thời làm giảm số lượng các bài viết chuyên sâu khẳng định giá trị thời đại của tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng trên các chuyên trang, chuyên mục.
Thực trạng phân hóa bản lĩnh trong hệ thống báo chí
Một thực tế đáng quan ngại hiện nay là rất ít các cơ quan báo chí có các bài viết có chiều sâu, lập luận sắc bén và sức thuyết phục cao nhằm kịp thời định hướng dư luận xã hội trước những vấn đề nhạy cảm, phức tạp. Khi đối diện với các sự kiện có nguy cơ tác động đến tư tưởng xã hội, một số cơ quan báo chí vẫn lựa chọn cách tiếp cận thận trọng quá mức, phản ánh hời hợt hoặc thiếu định hướng rõ ràng. Điều này không chỉ làm giảm vai trò dẫn dắt của báo chí mà còn tạo ra khoảng trống thông tin, khiến các luận điệu xuyên tạc, sai trái có cơ hội len lỏi và tác động đến nhận thức của một bộ phận công chúng. Trên mặt trận tư tưởng, mọi khoảng trống nếu không được lấp đầy bằng những luận cứ khoa học, chính xác và có sức thuyết phục sẽ rất dễ bị chiếm lĩnh bởi các nguồn thông tin độc hại từ bên ngoài.
Thực trạng trên cho thấy, một số cơ quan báo chí vẫn kiên định thực hiện tốt vai trò xung kích, chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch thì không ít đơn vị còn bộc lộ tâm lý e ngại, né tránh hoặc thiếu chủ động trước những vấn đề phức tạp. Điều này khiến trọng trách bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng chủ yếu đặt lên vai một số ít cơ quan báo chí có bản lĩnh, vô hình trung làm giảm sức mạnh tổng hợp của toàn hệ thống báo chí cách mạng. Đồng thời, những cơ quan báo chí còn hạn chế về bản lĩnh cũng trở thành mắt xích dễ bị tác động, lôi kéo hoặc lợi dụng trong môi trường thông tin ngày càng phức tạp. Nếu không được nhận diện và chấn chỉnh kịp thời, tình trạng này sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, cũng như vai trò định hướng dư luận của báo chí trong giai đoạn hiện nay.
Thủ đoạn tinh vi của các thế lực thù địch nhằm chống phá báo chí cách mạng
Các thế lực thù địch, phản động và các đối tượng cơ hội chính trị luôn coi báo chí cách mạng Việt Nam là một trong những mục tiêu trọng điểm trong chiến lược chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng. Chúng lợi dụng không gian mạng, các diễn đàn học thuật và truyền thông để phát tán những quan điểm sai trái, xuyên tạc đường lối, chủ trương của Đảng, hạ thấp vai trò của báo chí cách mạng và phủ nhận những giá trị lịch sử của cách mạng Việt Nam. Đáng chú ý, một số cá nhân suy thoái về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, núp dưới danh nghĩa nghiên cứu khoa học hoặc phản biện xã hội đã đưa ra những lập luận mang tính ngụy biện, từng bước phủ nhận thành tựu cách mạng và xuyên tạc giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh.
Một thủ đoạn thường được sử dụng là cắt xén, bóp méo phát ngôn hoặc nội dung các văn bản, bài viết của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và cơ quan báo chí để tạo dựng những cách hiểu sai lệch, từ đó suy diễn thành mâu thuẫn nội bộ hoặc phủ nhận tính khách quan của báo chí chính thống. Các thông tin sai lệch này sau đó được khuếch tán trên mạng xã hội, các nền tảng truyền thông xuyên biên giới và nhiều kênh trực tuyến nhằm tạo dư luận tiêu cực, gieo rắc tâm lý hoài nghi, làm giảm niềm tin của một bộ phận công chúng đối với báo chí cách mạng và sự lãnh đạo của Đảng.
Không chỉ tập trung vào mặt trận thông tin, các thế lực thù địch còn tìm cách tác động đến đội ngũ những người làm báo thông qua nhiều hình thức tinh vi như các chương trình đào tạo, hội thảo, hợp tác học thuật hoặc tài trợ quốc tế. Lợi dụng các hoạt động giao lưu nghề nghiệp, chúng lồng ghép, truyền bá những quan điểm sai lệch về tự do báo chí, từng bước tác động đến nhận thức chính trị của một bộ phận người làm báo, nhất là những người trẻ còn hạn chế về kinh nghiệm và bản lĩnh nghề nghiệp. Nếu thiếu bản lĩnh chính trị và khả năng nhận diện các quan điểm sai trái, người làm báo rất dễ bị chi phối về nhận thức, ảnh hưởng đến chất lượng và định hướng của các sản phẩm báo chí.
Song song với đó, các cuộc tấn công mạng nhằm vào hệ thống kỹ thuật của các cơ quan báo chí cũng có xu hướng gia tăng với phương thức ngày càng tinh vi. Mục tiêu của các cuộc tấn công không chỉ là đánh cắp hoặc phá hoại dữ liệu mà còn gây gián đoạn hoạt động xuất bản, phát tán mã độc, cài cắm thông tin giả hoặc làm suy giảm uy tín của cơ quan báo chí. Sự kết hợp giữa chống phá trên mặt trận tư tưởng và tấn công vào hạ tầng công nghệ cho thấy tính chất phức tạp của các hoạt động chống phá hiện nay, đòi hỏi các cơ quan báo chí phải đồng thời nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực nghiệp vụ và khả năng bảo đảm an toàn, an ninh thông tin để giữ vững vai trò trên mặt trận tư tưởng của Đảng.
Xây dựng bản lĩnh ứng phó và nâng cao hiệu quả đấu tranh trên mặt trận tư tưởng
Bản lĩnh của cơ quan báo chí được thể hiện rõ nhất khi đối diện với các chiến dịch xuyên tạc, công kích có chủ đích. Trước áp lực từ dư luận bị dẫn dắt hoặc các chiến dịch tấn công trên không gian mạng, việc xử lý thông tin cần được cân nhắc trên cơ sở pháp luật, nghiệp vụ và những căn cứ khoa học, lịch sử đã được kiểm chứng. Thực tế cho thấy, nếu vội vàng chỉnh sửa hoặc gỡ bỏ những bài viết đúng định hướng chỉ vì sức ép dư luận, cơ quan báo chí không chỉ làm suy giảm tính thuyết phục của mình mà còn có thể tạo điều kiện để các thông tin sai lệch tiếp tục bị khai thác, xuyên tạc.
Trong đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, nguyên tắc đặt ra là kiên định lập trường trên cơ sở sự thật khách quan, tính chính xác và các căn cứ khoa học. Việc điều chỉnh hoặc gỡ bỏ nội dung báo chí cần tuân thủ quy định của pháp luật, quy trình nghiệp vụ và sự chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền, tránh những quyết định mang tính cảm tính trước áp lực từ bên ngoài. Đối với những bài viết có cơ sở vững chắc nhưng bị các đối tượng xấu xuyên tạc, thay vì né tránh, các cơ quan báo chí cần chủ động cung cấp thêm thông tin, tăng cường các bài viết phân tích, phản bác để định hướng dư luận, góp phần củng cố niềm tin của công chúng.
Để nâng cao hiệu quả ứng phó, mỗi cơ quan báo chí cần xây dựng cơ chế xử lý khủng hoảng truyền thông đồng bộ, chủ động và chuyên nghiệp. Khi xuất hiện các vụ việc phức tạp hoặc có dấu hiệu bị lợi dụng để chống phá, ban biên tập cần kịp thời tổ chức đánh giá, phân tích bản chất vấn đề, thống nhất phương án xử lý và tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý, cơ quan chức năng nhằm bảo đảm tính chính xác, khách quan và cơ sở pháp lý trong hoạt động thông tin.
Bên cạnh đó, việc nâng cao bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp và năng lực nhận diện các thủ đoạn chống phá cần được coi là yêu cầu thường xuyên đối với đội ngũ phóng viên, biên tập viên. Các cơ quan báo chí cần xây dựng môi trường nghề nghiệp vững mạnh, bảo vệ đội ngũ người làm báo trước các hành vi vu khống, bôi nhọ và gây sức ép trái pháp luật, tạo điều kiện để họ yên tâm thực hiện nhiệm vụ. Chỉ khi kết hợp chặt chẽ giữa bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn, quy trình xử lý truyền thông chuyên nghiệp và sự phối hợp hiệu quả với các cơ quan chức năng, báo chí mới có thể phát huy tốt vai trò định hướng dư luận và giữ vững vị trí là lực lượng nòng cốt trên mặt trận tư tưởng trong bối cảnh hiện nay.
Đổi mới phương thức tác nghiệp của người làm báo trên không gian số
Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ số và truyền thông đa nền tảng đang đặt ra những yêu cầu mới đối với hoạt động báo chí. Trong bối cảnh đó, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ đòi hỏi bản lĩnh chính trị vững vàng mà còn yêu cầu người làm báo không ngừng đổi mới tư duy, phương thức tác nghiệp và cách thức truyền tải thông tin. Các vấn đề lý luận cần được thể hiện bằng ngôn ngữ báo chí hiện đại, dễ tiếp cận, kết hợp chặt chẽ giữa tính khoa học, tính thuyết phục và khả năng lan tỏa đến đông đảo công chúng. Đồng thời, việc đầu tư công phu về tư liệu, dữ liệu thực tiễn và tính xác thực của thông tin tiếp tục là nền tảng để nâng cao chất lượng cũng như sức thuyết phục của các tác phẩm chính luận.
Cùng với đổi mới nội dung, người làm báo cần chủ động làm chủ các công nghệ truyền thông hiện đại, khai thác hiệu quả các hình thức thể hiện như đồ họa thông tin (infographic), video ngắn, podcast, dữ liệu đa phương tiện và các nền tảng số nhằm mở rộng khả năng tiếp cận công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ. Không gian mạng không chỉ là kênh phân phối thông tin mà còn là mặt trận quan trọng của công tác truyền thông, nơi báo chí chính thống cần phát huy vai trò dẫn dắt, cung cấp thông tin chính xác, kịp thời và góp phần thu hẹp không gian tồn tại của các thông tin sai lệch, xuyên tạc.
Bên cạnh đó, cần tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan báo chí và đội ngũ người làm báo trong việc chia sẻ thông tin, kinh nghiệm và chuyên môn. Đối với những vấn đề phức tạp, nhạy cảm hoặc dễ bị các đối tượng xấu lợi dụng, việc chủ động kết nối, thống nhất định hướng thông tin và triển khai các tuyến bài chuyên sâu sẽ góp phần nâng cao hiệu quả định hướng dư luận, tạo sức mạnh tổng hợp của báo chí cách mạng trên mặt trận tư tưởng.
Một yêu cầu quan trọng khác là xây dựng mạng lưới hợp tác chặt chẽ giữa cơ quan báo chí với đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học và các nhà nghiên cứu có uy tín. Những phân tích, luận cứ khoa học từ giới chuyên môn không chỉ nâng cao chất lượng các tác phẩm báo chí mà còn tăng tính khách quan, chiều sâu và sức thuyết phục trong đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch. Song song với đó, mỗi người làm báo cần thường xuyên cập nhật kiến thức, nâng cao trình độ chuyên môn, năng lực công nghệ và kỹ năng truyền thông số để thích ứng với môi trường báo chí hiện đại. Đổi mới tư duy, phương thức tác nghiệp và ứng dụng hiệu quả công nghệ số sẽ là yếu tố quan trọng giúp báo chí phát huy vai trò định hướng dư luận, giữ vững vị thế trên mặt trận tư tưởng trong giai đoạn hiện nay.
Nâng cao đạo đức nghề nghiệp và trách nhiệm của người làm báo
Trong bối cảnh môi trường truyền thông ngày càng phức tạp, việc rèn luyện đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị và trách nhiệm xã hội của người làm báo là yếu tố có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng hoạt động báo chí. Mỗi phóng viên, biên tập viên cần nhận thức rõ vai trò, sứ mệnh của báo chí cách mạng, luôn đặt lợi ích của quốc gia, dân tộc và lợi ích của Nhân dân lên trên hết. Đồng thời, cần bám sát thực tiễn đời sống, phản ánh khách quan những thành tựu của công cuộc đổi mới, phát hiện và lan tỏa các nhân tố tích cực, mô hình hiệu quả, góp phần củng cố niềm tin xã hội và tạo sức lan tỏa những giá trị tốt đẹp.
Cùng với đạo đức nghề nghiệp, người làm báo cần không ngừng nâng cao năng lực chuyên môn, tư duy phản biện và kỹ năng nhận diện các thông tin sai lệch, xuyên tạc trong môi trường số. Trước những vấn đề phức tạp, nhạy cảm, phóng viên cần chủ động kiểm chứng thông tin, bảo đảm tính chính xác, khách quan và kịp thời trong quá trình tác nghiệp; đồng thời kiên quyết không chạy theo xu hướng giật gân, câu khách hoặc những nội dung làm ảnh hưởng đến lợi ích cộng đồng và uy tín của báo chí. Uy tín của mỗi nhà báo, phóng viên được xây dựng từ sự trung thực, trách nhiệm và chuẩn mực trong từng tác phẩm báo chí.
Bên cạnh nỗ lực tự rèn luyện, các cơ quan báo chí cần xây dựng môi trường làm việc đoàn kết, chuyên nghiệp, đề cao trách nhiệm tập thể và văn hóa nghề nghiệp. Việc tuân thủ quy định về phát ngôn, ứng xử trên không gian mạng, hỗ trợ đồng nghiệp trong quá trình tác nghiệp và chia sẻ kinh nghiệm xử lý các vấn đề nhạy cảm sẽ góp phần xây dựng đội ngũ người làm báo có bản lĩnh, kỷ luật và trách nhiệm. Đây cũng là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng thông tin và tăng cường sức mạnh của báo chí trên mặt trận tư tưởng.
Đồng thời, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh cần được thực hiện thường xuyên, gắn với yêu cầu đổi mới hoạt động báo chí trong giai đoạn hiện nay. Phong cách làm báo của Chủ tịch Hồ Chí Minh với tinh thần ngắn gọn, chính xác, dễ hiểu, bám sát thực tiễn và luôn hướng tới lợi ích của Nhân dân vẫn là những giá trị có ý nghĩa định hướng đối với người làm báo hôm nay. Sự kết hợp giữa đạo đức nghề nghiệp, bản lĩnh chính trị, trình độ chuyên môn và trách nhiệm xã hội sẽ tạo nên nền tảng vững chắc để đội ngũ người làm báo hoàn thành tốt sứ mệnh định hướng dư luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đáp ứng yêu cầu phát triển của nền báo chí cách mạng trong thời kỳ mới.
Hoàn thiện cơ chế pháp lý và quy trình phòng ngừa từ thực tiễn
Từ thực tiễn hoạt động báo chí, việc xây dựng cơ chế phòng ngừa rủi ro pháp lý cần được xem là một yêu cầu thường xuyên đối với mỗi cơ quan báo chí. Ban biên tập cần chủ động thiết lập cơ chế phối hợp với các chuyên gia pháp lý, nhà khoa học và cơ quan quản lý nhằm tư vấn, thẩm định đối với những tác phẩm có nội dung chuyên sâu hoặc liên quan đến các vấn đề nhạy cảm. Sự hỗ trợ kịp thời từ đội ngũ chuyên gia không chỉ góp phần bảo đảm tính chính xác, chặt chẽ về pháp lý mà còn giúp nâng cao chất lượng và sức thuyết phục của các tác phẩm báo chí.
Khi xuất hiện các hành vi xuyên tạc, vu khống hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan báo chí và người làm báo, việc xử lý cần được thực hiện trên cơ sở quy định của pháp luật. Bên cạnh hoạt động thông tin, phản bác và định hướng dư luận, các cơ quan báo chí cần chủ động thu thập chứng cứ, phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước và cơ quan chức năng để xem xét, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật, góp phần xây dựng môi trường truyền thông an toàn, lành mạnh và thượng tôn pháp luật.
Đồng thời, mỗi cơ quan báo chí cần xây dựng quy trình ứng phó với khủng hoảng truyền thông theo hướng chủ động, thống nhất và chuyên nghiệp. Quy trình này cần quy định rõ trách nhiệm của từng bộ phận trong việc xác minh thông tin, đánh giá mức độ tác động, lựa chọn phương án truyền thông phù hợp và phối hợp với các cơ quan chức năng khi cần thiết. Mọi quyết định điều chỉnh hoặc gỡ bỏ nội dung báo chí phải được cân nhắc thận trọng trên cơ sở quy định pháp luật, quy trình nghiệp vụ và kết luận của cơ quan có thẩm quyền, bảo đảm tính khách quan và uy tín của cơ quan báo chí.
Về lâu dài, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động báo chí, an ninh mạng và bảo vệ người làm báo trong môi trường số; đồng thời tăng cường cơ chế phối hợp giữa cơ quan quản lý, cơ quan bảo vệ pháp luật và các cơ quan báo chí trong phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi lợi dụng không gian mạng để phát tán thông tin sai sự thật, vu khống hoặc xuyên tạc. Sự kết hợp đồng bộ giữa bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp, năng lực chuyên môn, quy trình tác nghiệp hiện đại và hành lang pháp lý vững chắc sẽ tạo nền tảng quan trọng để báo chí tiếp tục phát huy vai trò định hướng dư luận, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng và đáp ứng yêu cầu phát triển trong kỷ nguyên số.
Thế Nguyễn – Minh Văn