Nội Bài – cái tên vừa mới, vừa quen. Mới bởi đây là đơn vị hành chính cấp xã được thành lập từ việc sáp nhập nhiều xã của huyện Sóc Sơn, chính thức vận hành từ ngày 1/7/2025. Quen bởi đây vẫn là cửa ngõ phía Bắc Thủ đô, vùng đất giàu truyền thống lịch sử và đang vươn mình trở thành cực tăng trưởng năng động. Trên nền tảng ấy, Nội Bài mở ra một chặng đường phát triển mới, khẳng định vị thế trên bản đồ hành chính và kinh tế của Thủ đô.
Từ truyền thuyết “bài trận” của Thánh Gióng đến “lá chắn thép” của trận địa lòng dân
Tương truyền, dưới triều Vua Hùng thứ VI, trước khi nhổ tre ngà đánh tan giặc Ân, Thánh Gióng đã dừng chân tại vùng đất này để tập hợp quân sĩ, bài binh bố trận. Từ điển tích ấy, tên gọi Nội Bài được lưu truyền như dấu ấn của một vùng đất gắn với sứ mệnh giữ nước ngay từ buổi đầu dựng nước. Dẫu chỉ là huyền tích, câu chuyện vẫn được nhiều thế hệ người dân trân trọng gìn giữ như một phần ký ức văn hóa, hun đúc tinh thần yêu nước và ý chí bảo vệ non sông.
Nếu truyền thuyết là lớp trầm tích của lịch sử, thì thế kỷ XX đã chứng kiến vùng đất Nội Bài tiếp tục gánh vác một sứ mệnh mới trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc. Theo cuốn Chuyện thư thời chiến Sóc Sơn do Ban Tuyên giáo Huyện ủy Sóc Sơn biên soạn năm 2020, đầu những năm 1960, Nhà nước quyết định xây dựng sân bay quân sự Đa Phúc tại huyện Kim Anh (nay thuộc địa bàn xã Nội Bài). Phần lớn diện tích công trình khi đó là đất ở và đất canh tác của người dân các xã Quang Tiến, Mai Đình, Phú Minh và Phú Cường.
Để phục vụ công trình trọng điểm quốc gia, hàng trăm hộ dân các thôn Quảng Hội, Điền Xá, Đông Bài, Nội Bài và Phú Ninh đã tự nguyện rời quê cũ, nhường toàn bộ nhà cửa, ruộng đất cho Nhà nước. Đặc biệt, họ chấp nhận di dời với tinh thần “ba không”: không nhận tiền đền bù, không có phương tiện vận chuyển và không có kinh phí tái định cư. Quyết định ấy không chỉ là sự hy sinh về vật chất, mà còn là minh chứng sinh động cho sức mạnh của thế trận lòng dân – nền tảng quan trọng góp phần xây dựng một căn cứ quân sự chiến lược bảo vệ bầu trời miền Bắc trong những năm kháng chiến chống Mỹ.
Tinh thần ấy được lưu lại qua nhiều trang hồi ký. Trong Tình người Kim Anh với sân bay quân sự Đa Phúc, ông Hồ Ngọc Thu (1920–2005), nguyên Chủ tịch tỉnh Vĩnh Phúc, kể rằng năm 1961, những nhát cuốc đầu tiên mở đầu việc xây dựng sân bay đã vang lên trên vùng đất Nội Bài. Sau hơn hai năm thi công, công trình cơ bản hoàn thành. Để tri ân địa phương đã dành trọn nguồn lực cho công trình, Ban quản lý sân bay tổ chức chuyến bay thử dành cho cán bộ tỉnh. Trên chiếc máy bay Li-2, nhiều người lần đầu tiên được cất cánh, mang theo cảm xúc vừa hồi hộp, vừa tự hào khi chứng kiến thành quả được tạo nên từ sự đồng lòng, hy sinh của chính nhân dân quê hương mình.
Từ huyền tích Thánh Gióng “bài trận dàn quân” đến những năm tháng nhân dân sẵn sàng nhường đất dựng sân bay quân sự, Nội Bài luôn gắn với những dấu mốc của sự nghiệp giữ nước. Đó không chỉ là sự tiếp nối của truyền thống yêu nước, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của “lá chắn thép” được dựng nên từ lòng dân – giá trị đã trở thành nền tảng để vùng đất này bước vào chặng đường phát triển mới hôm nay.
Chỉ một ngày sau sự kiện Vịnh Bắc Bộ (5/8/1964), bầu trời Kim Anh – Đa Phúc đã bước vào những ngày tháng chiến tranh khốc liệt. Sáng 6/8, khi người dân đang lao động ngoài đồng, tiếng động cơ phản lực bất ngờ xé toạc không gian. Tưởng máy bay Mỹ đánh phá, mọi người vội vã chạy xuống hầm trú ẩn. Ít ngày sau, bà con mới vỡ lẽ: đó là những chiếc MiG-17 đầu tiên do phi công Việt Nam tự lái từ nước ngoài trở về tiếp quản sân bay quân sự Đa Phúc. Khoảnh khắc lo âu ban đầu nhanh chóng nhường chỗ cho niềm tự hào khi quê hương trở thành một trong những căn cứ không quân trọng yếu của đất nước.
Tháng 4/1966, các chuyên gia quân sự Liên Xô đến Đa Phúc huấn luyện kỹ thuật hàng không và đào tạo phi công Việt Nam. Họ sinh hoạt ngay tại đình, chùa thôn Phù Xá Đoài (xã Phú Minh, nay thuộc xã Nội Bài), cùng quân và dân địa phương chia sẻ những năm tháng chiến tranh ác liệt.
Khi ấy, tuyến phòng thủ sân bay chủ yếu dựa vào các đơn vị pháo cao xạ, chưa có trận địa tên lửa, khiến Đa Phúc trở thành mục tiêu đánh phá thường xuyên của không quân Mỹ. Bom đạn dội xuống nhằm phá hủy đường băng, ngăn chặn hoạt động của lực lượng không quân ta. Nhiều chuyến bay huấn luyện diễn ra trong điều kiện vô cùng nguy hiểm. Có lần, máy bay huấn luyện chở chuyên gia Liên Xô và học viên Việt Nam bị tiêm kích F-4H của Mỹ truy đuổi quyết liệt, buộc phải hạ cánh khẩn cấp giữa đêm tối trong tình trạng mất liên lạc vô tuyến.
Chính trong mưa bom, bão đạn ấy, sân bay quân sự Đa Phúc không chỉ là nơi cất cánh của những “cánh én bạc”, mà còn trở thành lá chắn thép bảo vệ bầu trời Thủ đô, được xây dựng từ bản lĩnh của người lính, sự hỗ trợ của bạn bè quốc tế và trên hết là sự chở che, đùm bọc của nhân dân địa phương.
Từ “lá chắn thép” của lòng dân đến cửa ngõ hàng không của Thủ đô
Trước những đợt đánh phá ác liệt của không quân Mỹ, Bộ Quốc phòng khẩn trương sơ tán các máy bay MiG cùng hệ thống khí tài khỏi sân bay Đa Phúc, đưa về cất giấu tại các làng ven sân bay và khu vực đồi hồ Đồng Quan, dưới chân núi Sóc. Hưởng ứng chủ trương đó, người dân các xã quanh sân bay không quản ngày đêm chặt cây, mở đường, san gạt địa hình, tạo điều kiện để vận chuyển và ngụy trang máy bay trong các công sự dã chiến.
Không chỉ nhường đất, góp sức, người dân còn trực tiếp tham gia bảo vệ căn cứ. Các đơn vị bộ đội được bố trí ở xen trong từng nếp nhà dân; phụ lão, thanh niên và dân quân hằng ngày lên rừng lấy lá ngụy trang trận địa, dựng các chốt canh, kiểm soát chặt người ra vào khu vực cất giấu máy bay và khí tài. Chính từ sự đồng lòng ấy đã hình thành một “lá chắn thép” của trận địa lòng dân, góp phần giữ bí mật, bảo toàn lực lượng không quân trong những năm tháng chiến tranh ác liệt.
Mỗi khi sân bay bị bom đạn cày xới, quân và dân lại cùng nhau san lấp hố bom, sửa chữa đường băng để máy bay có thể cất cánh trong thời gian ngắn nhất. Sự kiên cường ấy đã tạo nên hậu phương vững chắc cho lực lượng Không quân nhân dân Việt Nam, góp phần bảo vệ bầu trời miền Bắc và làm nên những chiến công vang dội trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Chiến thắng trong cuộc đối đầu trên bầu trời miền Bắc, đỉnh cao là chiến thắng “Hà Nội – Điện Biên Phủ trên không” tháng 12/1972, buộc Mỹ phải chấm dứt chiến dịch ném bom, trở lại bàn đàm phán và ký Hiệp định Paris ngày 27/1/1973. Từ đó, bầu trời miền Bắc bước sang một thời kỳ hòa bình, mở ra sứ mệnh mới cho vùng đất Đa Phúc – Nội Bài.
Đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong thời bình, ngày 28/2/1977, Tổng cục Hàng không dân dụng Việt Nam quyết định đổi tên Sân bay quân sự Đa Phúc thành Sân bay Quốc tế Nội Bài. Chưa đầy một năm sau, ngày 2/1/1978, sân bay đón chuyến bay thương mại đầu tiên, đánh dấu bước chuyển từ căn cứ quân sự trọng yếu trở thành cửa ngõ hàng không của Thủ đô và cả nước.
Cùng với sự chuyển mình của sân bay, vùng đất này cũng trải qua nhiều lần điều chỉnh địa giới hành chính. Năm 1977, huyện Kim Anh sáp nhập với huyện Đa Phúc thành huyện Sóc Sơn; cuối năm 1978, Sóc Sơn chính thức trở thành một phần của Thủ đô Hà Nội. Đến ngày 1/7/2025, thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính, xã Nội Bài chính thức được thành lập, mở ra một chặng đường phát triển mới trên nền tảng truyền thống lịch sử, tinh thần đoàn kết và những giá trị được bồi đắp qua các thời kỳ dựng nước, giữ nước.
Nội Bài “hóa thân” để vươn mình, cất cánh
Từ vùng đất gắn với truyền thuyết giữ nước, căn cứ không quân chiến lược trong kháng chiến đến cửa ngõ hàng không quốc tế của Thủ đô, Nội Bài hôm nay đang tiếp tục một hành trình mới: chuyển mình trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp và hướng tới mục tiêu trở thành cực tăng trưởng năng động phía Bắc Hà Nội.
Một năm sau khi chính thức vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, dù phải đối mặt với không ít khó khăn do địa bàn quản lý mở rộng và khối lượng công việc tăng lên, xã Nội Bài đã nhanh chóng kiện toàn tổ chức bộ máy, ổn định hoạt động, từng bước nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước. Tinh thần đoàn kết của cả hệ thống chính trị cùng sự đồng thuận của nhân dân đã tạo nền tảng để địa phương hoàn thành các mục tiêu trọng tâm ngay trong năm đầu tiên.
Theo ông Nguyễn Nam Hà, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nội Bài, cải cách hành chính và chuyển đổi số là một trong những dấu ấn nổi bật. Từ ngày 1/7/2025 đến hết tháng 4/2026, xã tiếp nhận hơn 20.000 hồ sơ thủ tục hành chính; gần 11.800 hồ sơ được thực hiện trực tuyến, đạt gần 59%, cùng hơn 9.300 giao dịch thanh toán trực tuyến. Việc đẩy mạnh dịch vụ công trực tuyến, định danh điện tử và ứng dụng công nghệ thông tin đã góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp, đồng thời từng bước xây dựng nền hành chính hiện đại, minh bạch và hiệu quả.
Cùng với chuyển đổi số, kinh tế địa phương tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định. Thu nhập bình quân đạt 80,7 triệu đồng/người/năm; toàn xã hiện có 754 doanh nghiệp, 29 hợp tác xã, 65 tổ hợp tác và khoảng 2.000 hộ kinh doanh. Năm 2025, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn đạt hơn 471 tỷ đồng, vượt dự toán được giao. Các lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế và an sinh xã hội tiếp tục được quan tâm; quốc phòng, an ninh và trật tự an toàn xã hội luôn được giữ vững.
Không chỉ đạt kết quả tích cực trong năm đầu vận hành mô hình mới, Nội Bài còn là một trong những địa phương sớm hoàn thành Đề án phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn 2026-2030 của thành phố Hà Nội. Đặc biệt, phương án sắp xếp thôn, khu dân cư được xây dựng trên cơ sở nghiên cứu kỹ điều kiện địa lý, đặc điểm dân cư và bản sắc văn hóa từng địa bàn, nhận được sự đồng thuận cao của nhân dân. Những kết quả đó đã giúp Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Nội Bài được Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội tặng Bằng khen vì thành tích xuất sắc trong triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Trong giai đoạn tới, Nội Bài xác định hai khâu đột phá chiến lược: tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ gắn với cải cách hành chính, chuyển đổi số; đồng thời khai thác hiệu quả lợi thế quy hoạch, hạ tầng và vị trí cửa ngõ hàng không quốc tế để phát triển dịch vụ chất lượng cao, logistics và thương mại.
Đến năm 2030, xã đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân 10,5-11%/năm; thu nhập bình quân đạt 8,5-9,5 triệu đồng/người/tháng; thu ngân sách tăng 10-11% mỗi năm. Địa phương phấn đấu 100% hộ dân được sử dụng nước sạch, 100% người dân có hồ sơ sức khỏe điện tử, đạt chuẩn quốc gia về y tế và hoàn thành các tiêu chí nông thôn mới thông minh. Mỗi năm giải quyết việc làm cho khoảng 1.000-1.500 lao động, duy trì tỷ lệ lao động có việc làm đạt 98,5%; trên 90% trường học đạt chuẩn quốc gia.
Từ vùng đất “bài trận” trong truyền thuyết, căn cứ không quân bảo vệ bầu trời Tổ quốc đến cửa ngõ giao thương quốc tế của Thủ đô, Nội Bài hôm nay đang “hóa thân” mạnh mẽ trong một diện mạo mới. Đó không chỉ là sự thay đổi về địa giới hành chính hay mô hình quản trị, mà còn là bước chuyển về tư duy phát triển, để vùng đất giàu truyền thống tiếp tục vươn mình, cất cánh cùng Hà Nội trong kỷ nguyên mới.
Nhân dịp này, xã Nội Bài đã tổng kết và trao giải Cuộc thi chính luận “Bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng” lần thứ VI năm 2026; biểu dương, khen thưởng các tập thể, cá nhân có thành tích xuất sắc trong thực hiện nhiệm vụ và tham gia cuộc thi.
Từ vùng đất gắn với truyền thuyết Thánh Gióng “bài binh bố trận”, đến căn cứ không quân kiên cường trong những năm tháng bảo vệ bầu trời Tổ quốc, rồi trở thành cửa ngõ hàng không quốc tế của Thủ đô, mỗi chặng đường phát triển của Nội Bài đều được hun đúc bởi tinh thần đoàn kết, ý chí vượt khó và khát vọng vươn lên. Hôm nay, trên nền tảng ấy, việc hình thành đơn vị hành chính mới không chỉ là sự thay đổi về địa giới hay mô hình quản trị, mà còn mở ra một không gian phát triển mới với tầm nhìn dài hạn.
Phía trước vẫn còn nhiều thời cơ và thách thức. Nhưng với truyền thống của một vùng đất từng “bài trận” để giữ nước, từng dựng nên “lá chắn thép” của thế trận lòng dân và hôm nay đang tiên phong đổi mới quản trị, chuyển đổi số, Nội Bài có đầy đủ điều kiện để trở thành cực tăng trưởng năng động ở cửa ngõ phía Bắc Thủ đô. Đó không chỉ là khát vọng của một địa phương mới, mà còn là sự tiếp nối mạch nguồn lịch sử – nơi giá trị của quá khứ được chuyển hóa thành động lực phát triển, để Nội Bài tiếp tục vươn mình, cất cánh cùng Hà Nội trong kỷ nguyên phát triển mới.
Ngô Văn Học/ Xã Nội Bài