Trong chương trình nghệ thuật “Tổ quốc bình yên” kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân, một khoảnh khắc giản dị mà xúc động đã chạm đến trái tim khán giả. Trên sân khấu, MC Hồng Nhung trao cho Thiếu tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Xuân Hà nắm cơm lam gói trong lá rừng, một món quà gợi lại ký ức những năm tháng ông cắm bản ở Mang Yang (Gia Lai), khi chàng trai Hà Nội năm nào tình nguyện dấn thân vào vùng trọng điểm FULRO để làm nhiệm vụ an ninh.
Từ một nắm cơm lam giản dị trên sân khấu chương trình “Tổ quốc bình yên”, câu chuyện về hành trình làm công tác an ninh của Thiếu tướng, Anh hùng LLVTND Nguyễn Xuân Hà không chỉ gợi lại ký ức gian khổ giữa đại ngàn Tây Nguyên, mà còn mở ra một thông điệp sâu sắc về sức mạnh của lòng dân, yếu tố cốt lõi làm nên mọi thắng lợi bền vững, từ quá khứ đến hiện tại.
Khoảnh khắc ông gặp lại ông Yana, người từng theo FULRO, từng lầm đường lạc lối là minh chứng sống động cho sức mạnh ấy. Hai mái đầu bạc nắm chặt tay nhau, nghẹn ngào như những người bạn cũ. Ít ai biết rằng, để có cái bắt tay hôm nay là cả một chặng đường dài của những năm tháng “ăn củ mài, uống nước suối, ngủ trong rừng”, kiên trì sống giữa đồng bào, thực hành trọn vẹn tinh thần “Ba nhất”: kỷ luật nhất, trung thành nhất, gần dân nhất để cảm hóa, kéo những con người lầm lỡ trở về với cộng đồng.
Thực tiễn ấy khẳng định một chân lý giản dị mà sâu sắc: không có thứ vũ khí nào mạnh hơn sự chân thành; không có mệnh lệnh nào bền vững hơn sự đồng hành, sẻ chia; và cũng không có chiến thắng nào của lực lượng an ninh nếu thiếu đi niềm tin của Nhân dân. Triết lý ấy được Thiếu tướng Nguyễn Xuân Hà đúc kết cô đọng: “Muốn suối ngàn chảy thành sông sâu phải tụ nước từ vạn mạch ngầm nhỏ. Công tác an ninh không có chỗ cho sự xa dân; mỗi người dân phải là một cặp mắt, một đôi tai của thế trận lòng dân”.
Bài học từ những năm tháng chống FULRO vì thế không hề cũ. Trong bối cảnh hôm nay, khi không gian mạng trở thành một “cánh rừng” rộng lớn, phức tạp và nhiều tầng lớp, giá trị của “thế trận lòng dân” càng trở nên cấp thiết. Ở đó có những tiếng nói xây dựng, nhưng cũng không thiếu những luồng thông tin sai lệch; có những người phản biện trách nhiệm, nhưng cũng có những cá nhân bị tác động bởi lợi ích vật chất, bởi sự dẫn dắt lệch lạc về văn hóa, thậm chí bị lợi dụng để phục vụ cho những mục đích không lành mạnh.
Chính trong bối cảnh ấy, một tín hiệu đáng trân trọng là ngày càng nhiều người dân yêu nước đã chủ động lên tiếng, phản biện, bảo vệ sự thật và các giá trị đúng đắn. Đây không chỉ là biểu hiện của tinh thần công dân, mà còn là sự tiếp nối của “thế trận lòng dân” trong thời đại số. Tuy nhiên, bài học cốt lõi vẫn còn nguyên giá trị: phải biết phân biệt, không đánh đồng; tách quần chúng khỏi những phần tử lợi dụng; nhận diện rõ đâu là bức xúc chính đáng, đâu là sự xuyên tạc có chủ đích.
Nếu ngày trước, giữa đại ngàn Tây Nguyên, mọi người dân từng lầm lỡ đều bị nhìn bằng ánh mắt nghi ngờ, thì sẽ không bao giờ có cái bắt tay giữa Thiếu tướng Nguyễn Xuân Hà và ông Yana hôm nay. Và nếu trong hiện tại, mọi tiếng nói trên không gian mạng đều bị quy chụp, hoặc ngược lại, mọi quan điểm cực đoan đều được dung túng, thì sẽ rất khó xây dựng được một môi trường đối thoại lành mạnh và một nền tảng xã hội bền vững.
Điều đáng lo không phải là Nhân dân còn tranh luận, mà là một ngày nào đó Nhân dân không còn muốn lên tiếng. Bởi khi tiếng nói bị thay thế bằng sự im lặng, phía sau đó có thể là sự thờ ơ, là mất niềm tin, là cảm giác bị đứng ngoài những vấn đề của đất nước. Một dân tộc mạnh không phải là dân tộc không có tranh luận, mà là dân tộc mà mỗi người dân còn thấy mình có trách nhiệm với vận mệnh chung.
Dĩ nhiên, yêu nước không đồng nghĩa với việc phát ngôn tùy tiện; phản biện không đồng nghĩa với quyền xúc phạm hay quy kết. Một xã hội pháp quyền đòi hỏi sự tôn trọng quy trình, chứng cứ và khuôn khổ pháp luật. Tiếng nói của Nhân dân vì thế chỉ thực sự có sức nặng khi đi cùng sự tỉnh táo, trách nhiệm và niềm tin vào các thiết chế.
Ở chiều ngược lại, điều đó cũng đặt ra yêu cầu đối với những người làm công tác lãnh đạo, quản lý và dân vận: phải biết lắng nghe, đối thoại, giải trình và phân loại đúng các nhóm đối tượng để có cách tiếp cận phù hợp. Bởi lực lượng an ninh không thể mạnh nếu đứng xa Nhân dân, cũng như báo chí cách mạng không thể vững nếu chỉ nói mà không lắng nghe.
Hình ảnh cái nắm tay giữa Thiếu tướng Nguyễn Xuân Hà và ông Yana vì thế không chỉ là một cuộc hội ngộ cá nhân. Đó là biểu tượng của niềm tin được gây dựng, của sự cảm hóa bằng chân thành, của sự kết nối giữa công tác an ninh và công tác quần chúng. Và hơn hết, đó là lời nhắc nhở rằng sức mạnh của một quốc gia không đến từ sự im lặng, mà đến từ những tiếng nói còn đau đáu với đất nước, những tiếng nói được lắng nghe, định hướng và đồng hành đúng cách.
Phía sau mỗi vụ việc luôn là nhiều tầng nấc của pháp luật, của tổ chức, của công tác cán bộ và của trách nhiệm chính trị. Có những việc không thể giải quyết bằng sự sốt ruột, càng không thể chỉ bằng áp lực dư luận.
Một xã hội pháp quyền cần quy trình. Một nền hành chính nghiêm túc cần chứng cứ. Và một nền dân chủ trưởng thành cần những công dân biết giữ cảm xúc của mình trong khuôn khổ pháp luật. Vì thế, tiếng nói của Nhân dân sẽ càng có sức nặng khi đi cùng sự bình tĩnh, trách nhiệm và niềm tin vào các thiết chế.
Nhưng điều đó cũng đặt ra yêu cầu ngược lại đối với những người làm công tác lãnh đạo, quản lý và dân vận: phải biết lắng nghe, biết giải trình, biết đối thoại. Quan trọng hơn, phải phân biệt được đâu là tiếng nói cần vận động, đâu là tiếng nói cần thuyết phục, và đâu là đối tượng phải đấu tranh.
Lực lượng an ninh chưa bao giờ mạnh lên khi đứng xa Nhân dân. Báo chí cách mạng cũng chưa bao giờ mạnh lên nếu chỉ nói mà không lắng nghe. Mọi phong trào cách mạng của đất nước này đều bắt đầu từ lòng dân. Và mọi thắng lợi bền vững cũng đều quay trở về với lòng dân.
Có lẽ vì thế, hình ảnh Thiếu tướng Nguyễn Xuân Hà và ông Yana nắm chặt tay nhau giữa Quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục khiến nhiều người xúc động. Đó không chỉ là cái bắt tay của hai con người, mà là sự gặp gỡ giữa niềm tin và sự cảm hóa, giữa công tác an ninh và công tác quần chúng, giữa sức mạnh của pháp luật và sức mạnh của lòng người.
Bài học ấy đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị. Bởi suy cho cùng, điều làm nên sức mạnh của một quốc gia chưa bao giờ là sự im lặng của Nhân dân.
Sức mạnh ấy nằm ở chỗ: mỗi tiếng nói còn đau đáu với đất nước đều được lắng nghe, được định hướng, được đồng hành và được đặt đúng vị trí của nó. Một tiếng nói có thể còn vụng về, còn cảm tính, nhưng nếu xuất phát từ lòng yêu nước thì vẫn đáng quý hơn rất nhiều so với sự thờ ơ lạnh lùng. Bởi người dân còn lên tiếng là người dân còn tin.
Và đến một ngày, nếu người dân không còn muốn nói, không còn muốn góp ý, không còn tha thiết với việc nước… Thì đó mới là điều đáng lo nhất, không chỉ với người làm công tác an ninh, công tác dân vận, mà với bất kỳ ai mang trên mình trách nhiệm với quốc gia này.
Dẫu có những thời điểm xã hội dậy sóng bởi tranh luận, thậm chí có lúc bị dẫn dắt bởi những thông tin sai lệch hay động cơ không trong sáng, thì điều không thể phủ nhận là: hôm nay, vẫn còn rất nhiều người dân yêu nước không chọn im lặng. Họ lên tiếng, phản biện, bảo vệ những giá trị đúng đắn, không phải bằng cực đoan, mà bằng trách nhiệm công dân.
Chính những tiếng nói ấy đã góp phần tạo nên những chuyển động quan trọng trong đời sống xã hội. Nếu không có sự quan tâm và phản biện mạnh mẽ của dư luận, liệu những tranh luận quanh “Nỗi buồn chiến tranh” có được nhìn nhận lại một cách thấu đáo, công bằng hơn? Nếu không có áp lực từ những người dân còn trăn trở với đúng – sai, thật – giả, liệu câu chuyện “Chuyện với Thanh” có đi đến kết cục như hôm nay? Và chắc chắn, không chỉ dừng lại ở hai ví dụ đó.
Điều này cho thấy một thực tế: sức mạnh của xã hội không nằm ở sự đồng thuận tuyệt đối, mà nằm ở việc vẫn còn những con người dám lên tiếng vì điều họ tin là đúng. Một xã hội khỏe mạnh là xã hội còn phản biện, còn đối thoại, còn quan tâm đến vận mệnh chung.
Dĩ nhiên, phản biện phải đi cùng trách nhiệm; yêu nước không đồng nghĩa với tùy tiện trong phát ngôn. Nhưng khi những tiếng nói ấy xuất phát từ tinh thần xây dựng, từ mong muốn bảo vệ những giá trị cốt lõi của dân tộc, thì đó chính là “mạch ngầm” quý giá nuôi dưỡng niềm tin xã hội.
Bởi suy cho cùng, điều đáng lo không phải là những tranh luận còn tồn tại. Điều đáng lo là một ngày nào đó, người dân không còn muốn lên tiếng nữa. Khi ấy, sự im lặng sẽ không phải là bình yên, mà là khoảng trống của niềm tin.
Và cũng giống như bài học từ những năm tháng làm công tác an ninh giữa đại ngàn năm xưa: sức mạnh bền vững nhất không đến từ mệnh lệnh, mà đến từ lòng dân. Khi còn những con người dám quan tâm, dám phản biện, dám bảo vệ điều đúng đắn, thì dù phong ba, bão táp thế nào, nền tảng của quốc gia vẫn không dễ gì bị lay chuyển.
Thế Nguyễn – Phạm Thủy