Sau Mệnh lệnh khởi nghĩa ngày 12/8 và Quân lệnh số 1 ngày 13/8/1945, thời cơ Tổng khởi nghĩa đã chín muồi. Trong hai ngày 14-15/8, tại Tân Trào, Hội nghị toàn quốc của Đảng, dưới sự chủ trì của Tổng Bí thư Trường Chinh và sự chỉ đạo trực tiếp của Chủ tịch Hồ Chí Minh, quyết định phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước, xác định nguyên tắc chỉ đạo “tập trung, thống nhất, kịp thời”. Từ Tân Trào, quyết định lịch sử nhanh chóng được truyền đi, mở đường cho cả dân tộc bước vào những ngày Tổng khởi nghĩa.
Tân Trào – Nơi quyết định vận mệnh dân tộc
Tháng 8/1945, Tân Trào (Sơn Dương, Tuyên Quang) trở thành trung tâm của cách mạng Việt Nam. Tại đây, Trung ương Đảng, Tổng bộ Việt Minh và Chủ tịch Hồ Chí Minh tập trung theo dõi tình hình, chỉ đạo phong trào và khẩn trương chuẩn bị Tổng khởi nghĩa. Khi phát xít Nhật đầu hàng Đồng minh, cục diện chiến tranh thay đổi nhanh chóng, tạo ra thời cơ đặc biệt để nhân dân Việt Nam giành chính quyền. Đồng thời, yêu cầu đặt ra là phải hành động kịp thời, trước khi quân Đồng minh vào Đông Dương giải giáp quân Nhật.
Trong bối cảnh đó, Hội nghị toàn quốc của Đảng được triệu tập tại Tân Trào ngày 14-15/8/1945. Hội nghị nhận định: “Cơ hội rất tốt cho ta giành quyền độc lập đã tới”, xác định điều kiện khởi nghĩa đã chín muồi và quyết định phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước. Nghị quyết đồng thời xác định mục tiêu giành độc lập hoàn toàn, thành lập chính quyền nhân dân và đề ra những chủ trương đối nội, đối ngoại phù hợp với tình hình mới.
Điểm nổi bật trong quyết định của Hội nghị là yêu cầu tập trung, thống nhất, kịp thời. “Tập trung” nhằm tập trung lực lượng vào những nhiệm vụ chủ yếu; “thống nhất” là thống nhất về quân sự, chính trị, hành động và chỉ huy; “kịp thời” là hành động nhanh chóng, không bỏ lỡ thời cơ. Đây không chỉ là những nguyên tắc chỉ đạo Tổng khởi nghĩa, mà còn là cách biến nhận định về thời cơ thành hành động cách mạng trên phạm vi cả nước.
Từ Tân Trào, thống nhất ý chí và hành động
Hội nghị toàn quốc của Đảng tại Tân Trào diễn ra dưới sự chủ trì của Chủ tịch Hồ Chí Minh; Tổng Bí thư Trường Chinh báo cáo chủ trương khởi nghĩa của Trung ương. Trong thời điểm tình hình chuyển biến nhanh chóng, yêu cầu đặt ra là thống nhất chủ trương và nhanh chóng tổ chức hành động trên phạm vi cả nước.
Quyết định phát động Tổng khởi nghĩa được đặt trong yêu cầu nắm bắt thời cơ giành chính quyền. Hội nghị không chỉ quyết định khởi nghĩa, mà còn xác định những yêu cầu để cuộc khởi nghĩa được triển khai thống nhất, nhanh chóng và phù hợp với tình hình. Từ quyết định chính trị tại Tân Trào, chủ trương Tổng khởi nghĩa được truyền đi, tạo cơ sở để các địa phương chủ động tổ chức lực lượng và hành động.
Ngay sau Hội nghị, ngày 16/8/1945, Quốc dân Đại hội họp tại Tân Trào, tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa, thông qua Mười chính sách của Việt Minh và cử Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Tân Trào vì thế tiếp tục là nơi diễn ra những quyết định chính trị quan trọng, góp phần hoàn chỉnh sự thống nhất về chủ trương trước khi cuộc Tổng khởi nghĩa lan rộng trên cả nước.
Một nội dung quan trọng của Hội nghị là xác định ba nguyên tắc chỉ đạo Tổng khởi nghĩa: tập trung, thống nhất, kịp thời. Ba yêu cầu gắn chặt với nhau: tập trung lực lượng vào nhiệm vụ chủ yếu; thống nhất về chính trị, quân sự, hành động và chỉ huy; kịp thời hành động để không bỏ lỡ thời cơ. Đây là những yêu cầu trực tiếp đối với việc tổ chức một cuộc Tổng khởi nghĩa trên phạm vi cả nước.
Tập trung trước hết là tập trung lực lượng vào nhiệm vụ giành chính quyền. Trong hoàn cảnh thời cơ xuất hiện, việc xác định đúng nhiệm vụ trung tâm giúp toàn Đảng, toàn dân hướng sức mạnh vào mục tiêu trước mắt, tránh phân tán lực lượng.
Thống nhất là bảo đảm sự đồng nhất về mục tiêu và chỉ đạo trong toàn bộ cuộc Tổng khởi nghĩa. Các địa phương có điều kiện khác nhau nhưng cùng hướng tới một nhiệm vụ chung, trên cơ sở đó chủ động vận dụng phù hợp với tình hình thực tế.
Kịp thời là yêu cầu nổi bật nhất của giờ phút quyết định. Khi thời cơ đã đến, quyết định chính trị chỉ có ý nghĩa khi nhanh chóng được chuyển thành hành động. Vì vậy, Hội nghị phải khẩn trương hoàn thành công việc để các đại biểu trở về địa phương, kịp thời tổ chức và phát động quần chúng giành chính quyền.
Ba yêu cầu tập trung – thống nhất – kịp thời vì thế tạo thành một chỉnh thể: xác định đúng nhiệm vụ, thống nhất hành động và triển khai ngay khi thời cơ xuất hiện. Từ Tân Trào, quyết định chính trị được chuyển hóa thành hành động cách mạng trên phạm vi cả nước, góp phần tạo nên thắng lợi của Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945.
Từ quyết định của Đảng đến sức mạnh của toàn dân
Một quyết định chính trị chỉ có thể trở thành thắng lợi khi được chuyển hóa thành hành động của quần chúng. Đây là điểm đặc biệt quan trọng của Hội nghị toàn quốc của Đảng tại Tân Trào. Sau khi quyết định phát động Tổng khởi nghĩa, nhiệm vụ đặt ra là nhanh chóng đưa chủ trương ấy đến các tổ chức Đảng, các đoàn thể cứu quốc, lực lượng vũ trang và đông đảo quần chúng. Quyết định của Hội nghị vì thế được đặt trên một nền tảng đã được chuẩn bị từ trước: hệ thống tổ chức Việt Minh từng bước được xây dựng, phong trào quần chúng phát triển và lực lượng cách mạng ngày càng trưởng thành.
Trong mối quan hệ ấy, sự lãnh đạo của Đảng gắn liền với sức mạnh đại đoàn kết dân tộc. Đảng lãnh đạo, tổ chức và định hướng phong trào quần chúng; Việt Minh là ngọn cờ tập hợp rộng rãi các tầng lớp nhân dân vào mục tiêu giành độc lập. Vì vậy, Tổng khởi nghĩa Tháng Tám không phải là hành động của một lực lượng riêng lẻ, mà là sự tham gia rộng lớn của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng.
Điều đó được thể hiện rõ trong diễn biến sau Hội nghị. Từ quyết định phát động Tổng khởi nghĩa, phong trào nhanh chóng lan rộng trên cả nước. Hà Nội giành chính quyền ngày 19/8, Huế ngày 23/8, Sài Gòn ngày 25/8; cùng thời gian đó, nhiều địa phương khác cũng lần lượt giành chính quyền. Mỗi nơi có điều kiện và cách thức triển khai khác nhau, nhưng đều hướng tới mục tiêu chung là giành chính quyền về tay nhân dân.
Đặc điểm nổi bật của Tổng khởi nghĩa là sự kết hợp giữa thống nhất về mục tiêu và linh hoạt trong hành động. Chủ trương chung được xác định từ Trung ương, nhưng khi về địa phương, các lực lượng cách mạng chủ động vận dụng phù hợp với tình hình cụ thể. Chính sự kết hợp đó giúp quyết định chính trị tại Tân Trào nhanh chóng trở thành phong trào hành động rộng lớn trên cả nước.
Từ Tân Trào nhìn ra cả nước, có thể thấy rõ mối liên hệ giữa quyết định của Đảng và sức mạnh của nhân dân. Tân Trào là nơi tập trung lãnh đạo, nơi đưa ra những quyết định quan trọng; còn việc biến những quyết định ấy thành thắng lợi được thực hiện bằng sức mạnh của đông đảo quần chúng. Chính sự thống nhất giữa lãnh đạo, tổ chức và hành động của nhân dân đã tạo nên sức mạnh đưa cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám năm 1945 đi đến thắng lợi.
Quyết định ở Tân Trào – Bước ngoặt trước giờ Tổng khởi nghĩa
Nếu ngày 12/8 đánh dấu Mệnh lệnh khởi nghĩa, ngày 13/8 là Quân lệnh số 1, thì Hội nghị toàn quốc của Đảng tại Tân Trào ngày 14-15/8 là bước quan trọng trong việc thống nhất chủ trương và tổ chức Tổng khởi nghĩa trên phạm vi cả nước. Các mốc thời gian nối tiếp nhau trong một hoàn cảnh đặc biệt khẩn trương: thời cơ xuất hiện, mệnh lệnh được phát đi và Trung ương nhanh chóng thống nhất những chủ trương cần thiết để đưa cách mạng vào hành động.
Tại Tân Trào, Hội nghị toàn quốc của Đảng nhận định điều kiện khởi nghĩa đã chín muồi và quyết định phát động Tổng khởi nghĩa trong cả nước. Hội nghị đồng thời xác định những nguyên tắc chỉ đạo quan trọng: tập trung, thống nhất, kịp thời. Giá trị của quyết định không chỉ nằm ở việc xác định thời điểm hành động, mà còn ở khả năng nhanh chóng chuyển nhận định về thời cơ thành chủ trương chung để các địa phương triển khai.
Trong những ngày này, Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp chỉ đạo công việc tại Tân Trào. Tình hình đòi hỏi các quyết định phải được đưa ra và triển khai trong thời gian ngắn nhất. Vì vậy, việc Hội nghị nhanh chóng hoàn thành để các đại biểu trở về địa phương có ý nghĩa đặc biệt: quyết định ở Trung ương phải sớm đến với cơ sở và quần chúng, biến chủ trương Tổng khởi nghĩa thành hành động cụ thể.
Ngày 16/8/1945, Quốc dân Đại hội họp tại Tân Trào, tán thành chủ trương Tổng khởi nghĩa, thông qua Mười chính sách của Việt Minh và cử Ủy ban Dân tộc giải phóng Việt Nam do Hồ Chí Minh làm Chủ tịch. Sự kiện này nối tiếp Hội nghị toàn quốc của Đảng, tạo thêm cơ sở chính trị để quy tụ ý chí và sức mạnh của toàn dân tộc cho cuộc giành chính quyền.
Từ Tân Trào, quyết định Tổng khởi nghĩa nhanh chóng được hiện thực hóa trên cả nước. Hà Nội giành chính quyền ngày 19/8, Huế ngày 23/8, Sài Gòn ngày 25/8; nhiều địa phương khác cũng lần lượt giành chính quyền trong những ngày tiếp theo. Trong thời gian ngắn, phong trào cách mạng phát triển thành cuộc Tổng khởi nghĩa rộng lớn.
Nhìn theo chuỗi sự kiện, có thể thấy rõ nhịp chuyển của lịch sử trong những ngày tháng 8/1945: 12/8 phát đi Mệnh lệnh khởi nghĩa; 13/8 – ban hành Quân lệnh số 1; 14-15/8, Hội nghị toàn quốc của Đảng thống nhất chủ trương Tổng khởi nghĩa; 16/8 – Quốc dân Đại hội quy tụ ý chí quốc dân. Từ nhận diện thời cơ đến quyết định, từ quyết định đến tổ chức hành động, các mốc sự kiện liên kết chặt chẽ, góp phần tạo nên thắng lợi nhanh chóng của Cách mạng Tháng Tám.
Tân Trào – Nơi quyết định chiến lược thắng lợi
Có những quyết định chỉ giải quyết một công việc trước mắt, nhưng cũng có những quyết định trở thành bước ngoặt của lịch sử. Hội nghị toàn quốc của Đảng tại Tân Trào tháng 8/1945 là một quyết định như vậy. Trong thời điểm vận mệnh dân tộc đứng trước bước ngoặt, Đảng đã đánh giá đúng tình hình, xác định thời cơ, quyết định phát động Tổng khởi nghĩa và đề ra những nguyên tắc chỉ đạo tập trung, thống nhất, kịp thời. Từ Tân Trào, quyết định ấy nhanh chóng được triển khai, góp phần đưa cuộc Tổng khởi nghĩa phát triển thành thắng lợi trên phạm vi cả nước.
Ý nghĩa của Tân Trào vì thế không chỉ nằm ở việc đây là nơi diễn ra những cuộc họp quan trọng của cách mạng. Quan trọng hơn, đây là nơi những quyết định chính trị có ý nghĩa bước ngoặt được đưa ra và nhanh chóng chuyển thành hành động. Hội nghị toàn quốc của Đảng, tiếp đó là Quốc dân Đại hội, đã góp phần thống nhất ý chí và tập hợp sức mạnh của toàn dân tộc trong thời khắc quyết định. Từ đó, sức mạnh của phong trào quần chúng được phát huy để giành chính quyền về tay nhân dân.
Nhìn lại những ngày tháng 8/1945, bài học nổi bật từ Tân Trào là khả năng nắm bắt thời cơ, quyết đoán trong hành động, thống nhất trong lãnh đạo và phát huy sức mạnh của nhân dân. Đó là những yếu tố gắn kết chặt chẽ giữa một quyết định đúng đắn và khả năng biến quyết định ấy thành thắng lợi trong thực tiễn.
Tân Trào vì thế mãi là một địa danh gắn với bước ngoặt của lịch sử dân tộc. Từ nơi đây, trong những ngày trước giờ Tổng khởi nghĩa, những quyết định quan trọng đã được đưa ra, góp phần mở đường cho thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám và sự ra đời của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Giá trị lịch sử ấy tiếp tục nhắc nhớ về một thời điểm mà thời cơ được nhận diện, quyết định được đưa ra và sức mạnh toàn dân được phát huy, tạo nên bước chuyển lớn của dân tộc Việt Nam trong mùa Thu năm 1945.
Thế Nguyễn – Minh Văn