Từ Nghị quyết số 59-NQ/TW của Bộ Chính trị đến Kế hoạch số 51/KH-UBND, thành phố Cần Thơ đang từng bước cụ thể hóa mục tiêu xây dựng trung tâm y tế chuyên sâu bằng các chương trình, dự án và tiêu chuẩn quản lý. Việc mở rộng kỹ thuật tại các bệnh viện thành phố, cùng yêu cầu tăng cường kiểm soát môi trường, cho thấy y tế không chỉ được xác định là lĩnh vực an sinh mà đang trở thành một động lực phát triển mới của Đồng bằng sông Cửu Long.
Kỹ thuật cao được dựng từ nền nhân lực
Đầu năm 2026, Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ thực hiện ca ghép thận đầu tiên sau thời gian chuẩn bị nhân lực, trang thiết bị, hồi sức và kiểm soát nhiễm khuẩn. Bệnh viện cũng tiếp tục tiếp nhận chuyển giao kỹ thuật mổ tim, ghép gan và củng cố đội ngũ chuyên môn. Năng lực ghép tạng tại Cần Thơ vì thế không còn phát triển đơn lẻ ở từng cơ sở mà đang từng bước hình thành một mạng lưới chuyên môn có khả năng hỗ trợ lẫn nhau.
Ghép thận là kỹ thuật đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chuyên khoa, từ đánh giá người cho, người nhận, chuẩn bị miễn dịch, phẫu thuật, hồi sức sau ghép đến theo dõi lâu dài. Trước khi thực hiện ca đầu tiên, Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ đã chuẩn bị đội ngũ, hoàn thiện quy trình và tăng cường phối hợp với các cơ sở tuyến trên.
Việc triển khai kỹ thuật này cũng cần được đặt trong bức tranh chung của hệ thống y tế thành phố. Trước đó, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ đã thực hiện ghép thận. Vì vậy, đây là ca ghép thận đầu tiên của Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ, cơ sở trực thuộc thành phố, đánh dấu bước nâng năng lực điều trị chuyên sâu của y tế địa phương.
Nền tảng cho bước đi này đã được chuẩn bị từ trước. Cuối năm 2025, bệnh viện được Bộ Y tế công nhận đủ điều kiện thực hiện ghép thận từ người hiến sống và người hiến chết não. Ca ghép đầu tiên vì vậy không chỉ là một dấu mốc chuyên môn, mà còn là kết quả của quá trình đầu tư nhân lực, tổ chức quy trình và tiếp nhận kỹ thuật cao.
Tại Bệnh viện Ung bướu TP Cần Thơ, hệ thống xạ trị gia tốc tuyến tính Halcyon trị giá khoảng 105 tỷ đồng đã được tiếp nhận, cho phép triển khai các kỹ thuật như xạ trị điều biến liều, xạ trị cung thể tích và xạ trị dưới hướng dẫn hình ảnh. Hệ thống góp phần nâng độ chính xác, rút ngắn thời gian điều trị và tăng năng lực điều trị ung thư tại chỗ.
Tại Bệnh viện Nhi đồng Cần Thơ, kỹ thuật thông tim can thiệp đã được triển khai, trong khi trước đây mỗi năm có hơn 300 ca tim bẩm sinh phải chuyển tuyến. Bệnh viện cũng vận hành hệ thống CT 64 dãy – 128 lát cắt, hỗ trợ chẩn đoán nhanh, chính xác và giảm liều tia xạ cho trẻ.
Việc làm chủ thêm các kỹ thuật chuyên sâu giúp giảm chuyển tuyến, qua đó giảm chi phí đi lại, lưu trú và thời gian chăm sóc của gia đình người bệnh. Quan trọng hơn, năng lực điều trị tại chỗ kéo theo nhu cầu về dược phẩm, vật tư, thiết bị và các dịch vụ hỗ trợ, từng bước mở rộng hệ sinh thái kinh tế – kỹ thuật xoay quanh ngành y tế.
Từ đó, y tế chuyên sâu có thể được nhìn nhận không chỉ với vai trò an sinh mà còn như một lĩnh vực dịch vụ có giá trị gia tăng cao. Phía sau mỗi kỹ thuật phức tạp là nhu cầu về đào tạo, nghiên cứu, công nghệ, thiết bị, dữ liệu và hậu cần. Phát triển năng lực điều trị tại chỗ không chỉ giúp giữ người bệnh ở lại vùng mà còn góp phần giữ chân nhân lực, tạo thêm việc làm chuyên môn cao và tăng sức hút đối với chuyên gia, doanh nghiệp công nghệ y tế.
Định hướng này đã được đặt trong hệ thống chính sách. Nghị quyết số 59-NQ/TW xác định mục tiêu xây dựng Cần Thơ trở thành trung tâm y tế chuyên sâu của Đồng bằng sông Cửu Long. Quyết định số 201/QĐ-TTg về Quy hoạch mạng lưới cơ sở y tế tiếp tục xác lập vai trò của mạng lưới cơ sở y tế thực hiện chức năng vùng, tạo căn cứ cho việc tổ chức và phát triển các bệnh viện chuyên khoa tại Cần Thơ.
Kế hoạch số 51/KH-UBND cụ thể hóa định hướng này thành 12 nhóm nhiệm vụ, bao trùm từ y tế cơ sở, khám chữa bệnh, nhân lực, khoa học – công nghệ, thuốc và thiết bị đến tài chính, chuyển đổi số và quản lý nhà nước. Nhiệm vụ được phân công cho nhiều sở, ngành, gồm Sở Y tế, Sở Tài chính, Sở Khoa học và Công nghệ, Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng cùng các cơ quan liên quan.
Cách tổ chức này cho thấy xây dựng y tế chuyên sâu không còn là câu chuyện riêng của từng bệnh viện hay của ngành y tế. Để trở thành một trung tâm y tế của vùng, Cần Thơ cần đồng thời giải bài toán nhân lực, công nghệ, hạ tầng, tài chính, môi trường và quản trị. Những ca bệnh và kỹ thuật cao đang được triển khai tại các bệnh viện chính là phần kết quả có thể nhìn thấy của quá trình xây dựng nền tảng đó.
Quản lý nhà nước giữ nhịp cho động lực mới
Sau sáp nhập, Cần Thơ đạt 14,8 bác sĩ và 43,9 giường bệnh trên một vạn dân; tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 96,11%, vượt chỉ tiêu 95% thành phố đề ra. Toàn bộ cơ sở y tế có giường bệnh đã triển khai bệnh án điện tử. Thành phố cũng đẩy mạnh kết nối dữ liệu y tế, triển khai sổ sức khỏe điện tử và từng bước ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn trong quản lý, sàng lọc và chăm sóc sức khỏe.
Những chỉ số này cho thấy y tế Cần Thơ đang có thêm nền tảng để phát triển kỹ thuật chuyên sâu. Tuy nhiên, kỹ thuật cao chỉ có thể trở thành động lực phát triển khi được điều hành trong một quy hoạch thống nhất, với nguồn lực được phân bổ hợp lý và quá trình vận hành được kiểm soát chặt chẽ.
Từ quản lý từng cơ sở đến quản lý sức khỏe người dân.
Tại hội nghị sơ kết công tác y tế 6 tháng đầu năm 2026, bà Nguyễn Thị Ngọc Điệp, Phó Chủ tịch UBND TP Cần Thơ, yêu cầu ngành Y tế tăng cường giám sát y tế dự phòng, chủ động phòng chống dịch, nâng chất lượng khám chữa bệnh, triển khai khám sức khỏe gắn với sổ sức khỏe điện tử, bảo đảm an toàn thực phẩm và tháo gỡ khó khăn về tài chính. Sở Y tế được yêu cầu phối hợp các sở, ngành đẩy nhanh quyết toán, hoàn thành các dự án đầu tư, triển khai chính sách mới của Trung ương, thúc đẩy các đề án trọng điểm và phát triển nhân lực y tế chất lượng cao.
Kế hoạch chuyển đổi số ngành y tế giai đoạn 2026-2030 xác định hướng chuyển từ quản lý theo từng cơ sở sang quản lý sức khỏe theo từng người dân. Khi đó, dữ liệu không chỉ phục vụ thủ tục hành chính mà phải trở thành công cụ cho điều trị, dự báo mô hình bệnh tật, phân bổ nhân lực và lựa chọn lĩnh vực đầu tư.
Đây cũng là nền tảng để quản lý sự phát triển của y tế chuyên sâu. Nếu mỗi bệnh viện tự phát triển chuyên khoa, mua sắm thiết bị và tìm kiếm nhân lực, nguy cơ đầu tư trùng lặp sẽ tăng. Một thiết bị đắt tiền nhưng thiếu bác sĩ, vật tư hoặc kinh phí bảo trì khó phát huy hiệu quả; ngược lại, nơi có nhân lực nhưng thiếu phương tiện vẫn phải chuyển người bệnh lên tuyến trên.
Hoạch định để tránh đầu tư dàn trải.
Vai trò đầu tiên của quản lý nhà nước là hoạch định. Cần Thơ đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt 19 bác sĩ và trên 44 giường bệnh trên một vạn dân, tiến tới bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân và tổ chức khám sức khỏe định kỳ hằng năm.
Tuy nhiên, các chỉ tiêu không thể chỉ dừng ở số lượng bác sĩ, giường bệnh hay danh mục thiết bị. Quy hoạch phải gắn với cơ cấu chuyên khoa, phân bố dân cư và mô hình bệnh tật, từ đó xác định lĩnh vực cần đầu tư, cơ sở đóng vai trò hạt nhân và những dịch vụ cần liên kết trong toàn vùng.
Vai trò thứ hai là phân bổ nguồn lực. Năm 2026, ngành y tế tập trung tái khởi động dự án Bệnh viện Ung bướu quy mô 500 giường, mua sắm hai hệ thống xạ trị và chuẩn bị các hạng mục xử lý chất thải cho nhiều đơn vị. Đầu tư công không chỉ nâng năng lực khám chữa bệnh mà còn tạo nhu cầu đối với xây dựng, thiết bị và công nghệ.
Nhưng hiệu quả đầu tư phụ thuộc vào khả năng chuẩn bị đồng bộ. Công trình, nhân lực, thiết bị, vật tư và hạ tầng vận hành phải được tính toán trong cùng một kế hoạch. Một bệnh viện hiện đại không thể hoạt động hiệu quả nếu chỉ hoàn thành phần xây dựng mà thiếu đội ngũ vận hành hoặc hệ thống hỗ trợ kỹ thuật.
Nhân lực phải đi trước thiết bị.
Trong chuỗi đầu tư đó, nhân lực là điều kiện quyết định. Trên địa bàn Cần Thơ, Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ là cơ sở trực thuộc Bộ Y tế và giữ vai trò bệnh viện tuyến cuối của Bộ tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
Quá trình triển khai ghép thận tại bệnh viện cho thấy kỹ thuật phức tạp không thể được tạo ra chỉ bằng đầu tư máy móc. Từ năm 2021 đến ca ghép đầu tiên là quá trình đào tạo nhân lực, xây dựng quy trình, kết nối chuyên gia và tổ chức phối hợp đa chuyên khoa.
Cách làm này tạo nền tảng để tiếp tục phát triển các lĩnh vực ghép gan, ghép tim, ung bướu, tim mạch và hồi sức chuyên sâu, đồng thời hỗ trợ nâng năng lực chuyên môn cho mạng lưới y tế trong vùng. Đây cũng là bài toán đặt ra cho các dự án đầu tư mới: thiết bị có thể mua trong một giai đoạn, nhưng đội ngũ làm chủ kỹ thuật cần được chuẩn bị từ sớm và đào tạo liên tục.
Phát triển phải đi cùng kiểm soát.
Vai trò thứ ba của quản lý nhà nước là kiểm soát và giám sát. Thường trực HĐND TP Cần Thơ đã khảo sát việc thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải tại ba cơ sở y tế, ghi nhận khoảng 177 tấn chất thải nguy hại mỗi năm cùng gần 8.700 m³ chất thải thông thường. Qua khảo sát, cơ quan dân cử yêu cầu khắc phục các hệ thống xuống cấp, bảo đảm hoạt động xử lý liên tục và đạt quy chuẩn.
Một bệnh viện tư nhân trên địa bàn cũng bị xử phạt 2,09 tỷ đồng do nhiều vi phạm về bảo vệ môi trường, trong đó có hành vi xả nước thải vượt quy chuẩn kỹ thuật từ 10 lần trở lên. Vụ việc cho thấy quy mô đầu tư hay số lượng kỹ thuật triển khai không thể thay thế yêu cầu tuân thủ pháp luật. Y tế chuyên sâu chỉ có ý nghĩa khi cơ sở vận hành an toàn đối với người bệnh, nhân viên y tế và cộng đồng.
Nước thải bệnh viện có thể chứa mầm bệnh, dư lượng kháng sinh và hóa chất xét nghiệm. Trong điều kiện mạng lưới sông rạch dày đặc, nền đất thấp và chịu tác động thường xuyên của thủy triều, một điểm xả không đạt chuẩn có thể làm tăng nguy cơ phát tán ô nhiễm. Bảo vệ nguồn nước vì vậy không chỉ là yêu cầu môi trường mà còn là điều kiện bảo vệ sức khỏe cộng đồng và duy trì các ngành kinh tế phụ thuộc vào môi trường nước.
Vì thế, hạ tầng xử lý chất thải phải được tính toán ngay từ khâu quy hoạch, trên cơ sở số giường bệnh, lượng người bệnh thực tế và loại kỹ thuật triển khai. Hệ thống xử lý cần được đầu tư và hoàn thành đồng thời với khối điều trị. Giấy phép môi trường, quy chuẩn nước thải và quan trắc phải trở thành điều kiện vận hành, thay vì là thủ tục hoàn thiện sau khi công trình đi vào sử dụng.
Về dài hạn, thành phố cần tính đến cơ sở xử lý chất thải nguy hại và chất thải y tế quy mô vùng, tăng cường quan trắc nước thải tự động và truyền dữ liệu trực tuyến về cơ quan quản lý. Khi dữ liệu chuyên môn được số hóa để phục vụ điều hành y tế, dữ liệu môi trường cũng cần được tích hợp vào hệ thống giám sát để phát hiện sớm nguy cơ và xác định trách nhiệm.
Nếu kỹ thuật cao là phần nổi của năng lực y tế, thì quy hoạch, nhân lực, dữ liệu và kiểm soát môi trường là phần nền giữ cho năng lực đó vận hành bền vững. Chính vai trò điều phối, phân bổ nguồn lực và giám sát của quản lý nhà nước sẽ quyết định y tế chuyên sâu của Cần Thơ có trở thành một động lực phát triển mới của vùng hay chỉ dừng lại ở những dự án và thiết bị đơn lẻ.
Đầu tư cho y tế chính là đầu tư cho vốn con người. Tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế đạt 96,11% cùng mục tiêu mở rộng khám sức khỏe định kỳ tạo điều kiện phát hiện bệnh sớm, giảm gánh nặng chi phí điều trị và hạn chế những tổn thất về sức khỏe, thu nhập và năng suất lao động. Một hệ thống y tế đủ năng lực không chỉ cứu chữa khi người dân mắc bệnh, mà còn góp phần duy trì một lực lượng lao động khỏe mạnh và khả năng chống chịu của mỗi gia đình trước các rủi ro về sức khỏe.
Đồng bằng sông Cửu Long đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những thay đổi về dân số và các vấn đề xã hội, kéo theo nhu cầu ngày càng lớn đối với các lĩnh vực lão khoa, tim mạch, ung bướu, phục hồi chức năng và nhiều dịch vụ điều trị chuyên sâu khác. Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là tăng số lượng bệnh viện hay thiết bị, mà là xây dựng một hệ thống có đủ nhân lực, công nghệ, năng lực quản trị và khả năng liên kết để đáp ứng nhu cầu của cả vùng.
Cần Thơ đang từng bước tạo dựng nền tảng cho vai trò đó. Thành công của ca ghép thận đầu tiên tại Bệnh viện Đa khoa TP Cần Thơ là một dấu mốc, nhưng giá trị lớn hơn nằm ở quá trình phía sau: đào tạo nhân lực, hoàn thiện quy trình, tiếp nhận kỹ thuật và tổ chức phối hợp đa chuyên khoa. Đây cũng là con đường thành phố cần tiếp tục theo đuổi để phát triển các kỹ thuật chuyên sâu, kết nối chuyên gia và nâng cao năng lực của mạng lưới y tế trong khu vực.
Khi năng lực điều trị được nâng lên, người bệnh có thêm cơ hội được chăm sóc ngay trong vùng; áp lực chuyển tuyến, chi phí đi lại và gánh nặng đối với gia đình từng bước được giảm bớt. Đồng thời, sự phát triển của y tế chuyên sâu cũng mở ra nhu cầu mới về nhân lực, công nghệ, dược phẩm, thiết bị, nghiên cứu và các dịch vụ hỗ trợ.
Vì vậy, xây dựng Cần Thơ thành trung tâm y tế chuyên sâu của Đồng bằng sông Cửu Long không nên được nhìn như mục tiêu riêng của ngành y tế. Đó là một quá trình đầu tư đồng bộ vào con người, hạ tầng, khoa học – công nghệ và năng lực quản trị; trong đó, kỹ thuật cao phải đi cùng quy hoạch, nhân lực phải đi trước thiết bị, đầu tư phải gắn với hiệu quả vận hành và phát triển phải đi cùng trách nhiệm môi trường.
Khi những điều kiện đó được kết nối thành một hệ thống, y tế không chỉ thực hiện chức năng chăm sóc sức khỏe. Y tế có thể trở thành một động lực phát triển mới: giữ người bệnh ở lại vùng, giữ chân và thu hút nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy công nghệ và dịch vụ, đồng thời nâng cao chất lượng sống và sức cạnh tranh dài hạn của cả Đồng bằng sông Cửu Long.
Trọng Nguyễn