Theo CNA ngày 20/8/2026, trong cuộc phỏng vấn với Al Jazeera, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim bày tỏ ủng hộ nguyên tắc “Một Trung Quốc” của Bắc Kinh và quyền sử dụng vũ lực nếu các nỗ lực thống nhất hòa bình thất bại đã vấp phải phản ứng từ Đài Loan. Trung Quốc hoan nghênh lập trường này, cho rằng đây là quan điểm phù hợp với nguyện vọng của đông đảo người dân và cam kết quốc tế “không thể lay chuyển”.
Malaysia tái khẳng định lập trường “Một Trung Quốc”, phát biểu của Thủ tướng Anwar vấp phải phản ứng từ Đài Loan.
Trong cuộc phỏng vấn với Al Jazeera được phát sóng ngày 17/8, Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim tái khẳng định sự ủng hộ đối với nguyên tắc “Một Trung Quốc”, đồng thời bảo vệ quyền sử dụng vũ lực của Bắc Kinh trong trường hợp các nỗ lực thống nhất hòa bình giữa hai bờ eo biển Đài Loan thất bại. Những phát biểu này nhanh chóng thu hút sự chú ý và vấp phải phản ứng từ phía Đài Loan.
Nguyên tắc “Một Trung Quốc” là nền tảng trong lập trường của Bắc Kinh đối với vấn đề Đài Loan. Theo quan điểm của Trung Quốc, chỉ có một nước Trung Quốc, Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rời và Chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa là chính phủ hợp pháp duy nhất đại diện cho toàn bộ Trung Quốc. Tuy nhiên, chính quyền hiện tại ở Đài Loan bác bỏ cách diễn giải này.
Trong nhiều năm qua, Bắc Kinh luôn tuyên bố ưu tiên mục tiêu “thống nhất hòa bình”, song chưa bao giờ cam kết từ bỏ khả năng sử dụng vũ lực để đưa Đài Loan vào tầm kiểm soát. Vì vậy, việc ông Anwar công khai bảo vệ quyền sử dụng vũ lực trong trường hợp các biện pháp hòa bình không thành công được xem là động thái thể hiện rõ hơn lập trường của nhà lãnh đạo Malaysia đối với vấn đề đặc biệt nhạy cảm này.
Phát biểu của ông Anwar cũng được đưa ra trong bối cảnh quan hệ Malaysia – Trung Quốc đang duy trì mức độ hợp tác chặt chẽ. Mặc dù chính sách “Một Trung Quốc” được các nước diễn giải và áp dụng theo những cách khác nhau, Malaysia từ lâu đã thiết lập quan hệ ngoại giao với Bắc Kinh trên cơ sở công nhận Chính phủ Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa là chính phủ hợp pháp duy nhất của Trung Quốc.
Trong tuyên bố chung với Trung Quốc năm 2025, Malaysia tiếp tục khẳng định lập trường này, đồng thời mô tả Đài Loan là “lãnh thổ không thể tách rời của Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa”. Tuyên bố cũng nêu rõ Malaysia sẽ không ủng hộ bất kỳ lời kêu gọi nào liên quan đến việc Đài Loan độc lập.
Đài Loan lên án phát biểu của Thủ tướng Malaysia
Ngày 18/8, Bộ Ngoại giao Đài Loan lên tiếng phản đối mạnh mẽ phát biểu của Thủ tướng Anwar Ibrahim, cho rằng những bình luận của ông đã hạ thấp chủ quyền của Đài Loan, đồng thời ám chỉ Đài Loan như một tỉnh của Trung Quốc tìm cách ly khai và hợp lý hóa khả năng Bắc Kinh sử dụng vũ lực để thực hiện mục tiêu thống nhất.
Phía Đài Loan tái khẳng định lập trường rằng Trung Hoa Dân Quốc (Đài Loan) là một thực thể có chủ quyền và Đài Loan với Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa không trực thuộc lẫn nhau. Bộ Ngoại giao Đài Loan cho rằng việc ủng hộ những chủ trương sử dụng hoặc đe dọa sử dụng vũ lực nhằm đơn phương thay đổi hiện trạng eo biển Đài Loan có thể gây tổn hại đến hòa bình, ổn định khu vực, đồng thời ảnh hưởng đến lòng tin chính trị giữa Đài Loan và Malaysia.
Cơ quan này cũng đề cập đến những hệ quả tiềm tàng đối với quan hệ kinh tế song phương, cho rằng phát biểu của ông Anwar có thể ảnh hưởng tiêu cực đến niềm tin của các doanh nghiệp Đài Loan khi xem xét đầu tư vào Malaysia. Đài Loan tuyên bố sẽ tiếp tục bảo vệ các giá trị dân chủ, tự do và nhân quyền, đồng thời hợp tác với các đối tác có cùng quan điểm nhằm duy trì hòa bình, ổn định và thịnh vượng tại khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.
Bắc Kinh nhanh chóng hoan nghênh những bình luận mới nhất của ông Anwar.
Trong bài đăng trên mạng xã hội X ngày 19/8, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết nước này đánh giá cao phát biểu của Thủ tướng Malaysia về vấn đề Đài Loan, cũng như lập trường kiên định của ông đối với nguyên tắc “Một Trung Quốc”. “Không gì có thể ngăn cản Trung Quốc thực hiện thống nhất đất nước”, tuyên bố của phía Trung Quốc nêu rõ.
Cùng ngày, tại cuộc họp báo thường kỳ, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Lâm Kiếm tiếp tục nhấn mạnh rằng việc duy trì nguyên tắc “Một Trung Quốc” phản ánh nguyện vọng của người dân và “đứng về phía lẽ phải”. Ông tái khẳng định quan điểm của Bắc Kinh rằng trên thế giới chỉ có một Trung Quốc và Đài Loan là một phần lãnh thổ không thể tách rời của Trung Quốc.
Theo ông Lâm, việc thống nhất Trung Quốc là “xu thế lịch sử không thể ngăn cản”. Những tuyên bố này cho thấy Bắc Kinh không chỉ hoan nghênh sự ủng hộ từ Kuala Lumpur mà còn tận dụng phát biểu của ông Anwar để tái khẳng định lập trường nhất quán về vấn đề Đài Loan trên trường quốc tế.
Diễn biến lần này cho thấy tính chất đặc biệt nhạy cảm của vấn đề Đài Loan trong quan hệ quốc tế. Việc Malaysia tái khẳng định chính sách “Một Trung Quốc” về cơ bản phù hợp với lập trường ngoại giao mà Kuala Lumpur duy trì trong nhiều thập niên. Tuy nhiên, tranh cãi nảy sinh khi phát biểu của Thủ tướng Anwar Ibrahim không chỉ dừng ở việc nhắc lại chính sách này, mà còn đề cập đến tính chính đáng của việc Bắc Kinh sử dụng vũ lực trong trường hợp các nỗ lực thống nhất hòa bình thất bại.
Do đó, sẽ khó kết luận đơn giản rằng Malaysia đang “can thiệp vào công việc nội bộ” của một bên khác. Vấn đề đáng chú ý hơn nằm ở ranh giới giữa việc một quốc gia tuyên bố lập trường ngoại giao của mình và việc lãnh đạo quốc gia đó bình luận về cách thức giải quyết một vấn đề chủ quyền đang có những cách diễn giải đối lập. Với Bắc Kinh, Đài Loan là vấn đề nội bộ và thuộc lợi ích cốt lõi của Trung Quốc; trong khi phía Đài Loan bác bỏ yêu sách chủ quyền của Bắc Kinh và phản đối việc các bên thứ ba hợp lý hóa khả năng sử dụng vũ lực.
Chính sự khác biệt căn bản này khiến phát biểu của các lãnh đạo nước ngoài về tương lai chính trị của Đài Loan, đặc biệt khi liên quan đến khả năng sử dụng vũ lực, khó chỉ được xem là sự nhắc lại một nguyên tắc ngoại giao. Trong trường hợp của Malaysia, phản ứng từ Đài Loan cho thấy phát biểu của ông Anwar đã vượt ra ngoài phạm vi một tuyên bố chính sách thông thường và chạm đến câu hỏi rộng hơn: một quốc gia nên đi xa đến đâu khi thể hiện quan điểm về phương thức giải quyết một tranh chấp mà chính các bên liên quan vẫn có lập trường hoàn toàn đối lập.
Xét từ góc độ ngoại giao, việc duy trì lập trường nhất quán không đồng nghĩa với việc cần phải tán thành mọi phương thức mà một bên có thể sử dụng để đạt được mục tiêu chính trị. Trong một vấn đề có nguy cơ tác động trực tiếp đến hòa bình và ổn định khu vực, sự thận trọng trong ngôn từ của các nhà lãnh đạo vì thế không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao, mà còn có thể ảnh hưởng đến quan hệ song phương và cách một quốc gia được nhìn nhận trong các vấn đề an ninh khu vực.
Thế Nguyễn