“Cách mạng màu” là thuật ngữ thường được sử dụng trong nghiên cứu chính trị quốc tế để chỉ những phong trào phản đối chính quyền, trong đó thay đổi về chính trị hoặc quyền lực được thúc đẩy thông qua huy động quần chúng và gia tăng sức ép lên chính quyền. Những phong trào này thường xuất hiện trong bối cảnh khủng hoảng chính trị, tranh chấp bầu cử hoặc bất mãn xã hội gia tăng.
Nhận diện bản chất “Cách mạng màu”.
Một số trường hợp thường được nhắc đến khi đề cập tới “Cách mạng màu” là phong trào tại Serbia năm 2000, “Cách mạng Hoa hồng” ở Gruzia năm 2003, “Cách mạng Cam” tại Ukraine năm 2004 và “Cách mạng Hoa Tulip” tại Kyrgyzstan năm 2005. Về bản chất, “Cách mạng màu” thường được mô tả qua ba yếu tố: “ngọn cờ”, lực lượng hoặc cá nhân đóng vai trò dẫn dắt; các tổ chức phi chính phủ (NGO), lực lượng hỗ trợ, tài trợ và mạng Internet, phương tiện lan truyền thông tin, kết nối và huy động lực lượng. Theo cách tiếp cận này, ba yếu tố có thể được hình dung theo cấu trúc: “ngọn cờ” ở tầng cao nhất, NGO ở tầng trung gian và mạng Internet ở tầng cơ sở. Từ đó, một số nhận định cho rằng các cuộc “Cách mạng Gen Z” tại Bangladesh (2024), Nepal (2025) và gần đây tại Ấn Độ có những đặc điểm tương đồng với mô hình “Cách mạng màu”.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng không nên đồng nhất mọi cuộc biểu tình, phản đối, bất mãn xã hội hay hoạt động phản biện đối với chính quyền với “Cách mạng màu”. Việc nhận diện cần xem xét đồng thời ba phương diện: lực lượng tham gia, phương thức tác động và mục tiêu hướng tới, thay vì chỉ dựa trên một vụ việc hoặc một thông tin riêng lẻ.
Các cuộc biểu tình, phản đối hoặc bất mãn xã hội có thể xuất phát từ những vấn đề thực tế như khó khăn kinh tế, lạm phát, bất bình đẳng hoặc phản ứng trước một chính sách cụ thể của Nhà nước. Những hoạt động này có thể mang tính tự phát hoặc được tổ chức, với mục tiêu chủ yếu là bảo vệ, thúc đẩy hoặc đòi hỏi những quyền và lợi ích mà người tham gia cho là chính đáng.
Trong khi đó, theo cách tiếp cận nêu trên, “Cách mạng màu” được nhận diện bởi khả năng lan rộng nhanh, quy mô lớn, mức độ tổ chức bài bản, có chiến lược và sự phân công nhiệm vụ tương đối rõ ràng; đồng thời có sự hỗ trợ hoặc can thiệp từ các lực lượng, tổ chức bên ngoài, với mục tiêu tác động đến hoặc làm thay đổi chế độ chính trị hiện hành.
Biểu hiện và những dấu hiệu nhận diện “Cách mạng màu” trong các phong trào “xuống đường”, tuần hành, biểu tình.
Một là, khởi phát từ một vấn đề có thật. Trước khi hình thành phong trào, thường xuất hiện một vụ việc, mâu thuẫn, sai phạm hoặc vấn đề gây bức xúc trong xã hội. Những vấn đề có thật này có thể bị khai thác, thổi phồng hoặc xuyên tạc; từ một vụ việc cụ thể, thông tin có thể được đẩy thành vấn đề có quy mô lớn hơn, qua đó làm gia tăng tâm lý bất mãn trong xã hội.
Hai là, thông tin kích động về vụ việc gia tăng đột biến. Khi thông tin được liên tục lan truyền, cảm xúc và nhận thức của đám đông có thể bị tác động. Đáng chú ý là việc sử dụng hình ảnh, video hoặc phát ngôn bị cắt khỏi bối cảnh; các thông điệp, lời kêu gọi mang tính kích động có thể tạo ra cách nhìn phiến diện hoặc sai lệch về sự việc, từ đó làm gia tăng tâm lý bức xúc, phẫn nộ và suy giảm niềm tin.
Ba là, từ kích động chuyển sang tập hợp lực lượng. Khi tâm lý bất mãn được hình thành và lan rộng, có thể xuất hiện những lời kêu gọi tập hợp đông người, tạo hiệu ứng đám đông và thúc đẩy hành động tập thể. Cần chú ý những trường hợp lời kêu gọi được triển khai liên tục, có người điều phối, phân công hoặc hướng dẫn hành động cụ thể. Trong quá trình này, mạng xã hội có thể trở thành công cụ giúp thông tin và các lời kêu gọi được lan truyền nhanh chóng.
Bốn là, từ biểu tình, phản đối chuyển sang tổ chức và đối đầu trực tiếp với chính quyền. Khi hoạt động không còn dừng ở việc bày tỏ ý kiến, phản ánh hoặc kiến nghị mà chuyển sang tổ chức lực lượng, kích động đối đầu, gây rối và tạo sức ép nhằm tác động đến hoặc thay đổi chính quyền, nguy cơ gây mất ổn định có thể gia tăng. Đây là bước chuyển đáng chú ý từ hoạt động phản ánh, kiến nghị sang hoạt động có tổ chức nhằm tạo sức ép, đối đầu hoặc gây rối.
Năm là, xuất hiện sự liên kết, hỗ trợ từ các lực lượng bên ngoài. Một dấu hiệu được đặt ra trong nghiên cứu về “Cách mạng màu” là sự tham gia, hỗ trợ hoặc tài trợ của các lực lượng, tổ chức bên ngoài đối với phong trào trong nước. Theo nhận định nêu trên, các cuộc biểu tình và bạo loạn của Gen Z tại Nepal tháng 9/2025 được cho là có sự hỗ trợ từ một số tổ chức nước ngoài, trong khi một số cơ quan truyền thông phương Tây tích cực đưa tin về vụ việc.
Tại Việt Nam, theo nội dung được nêu, thời gian gần đây xuất hiện những dấu hiệu bị nhận định là có liên quan đến hoạt động “Cách mạng màu” xung quanh vụ tai nạn tại số 55 Nguyễn Huy Tự, phường Hai Bà Trưng, Hà Nội, ngày 30/5/2025. Một số tổ chức người Việt ở nước ngoài bị cáo buộc đã liên tục đưa ra lời kêu gọi, kích động và chỉ đạo một số đối tượng trong nước “xuống đường”, “đòi công lý”.
Giải pháp phòng ngừa, ngăn chặn “Cách mạng màu”, xây dựng sức đề kháng của toàn xã hội.
Một là, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước và chính quyền các cấp. Tiếp tục xây dựng, chỉnh đốn Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh; thực hiện tốt chính sách an sinh xã hội; kịp thời giải quyết các khiếu nại, kiến nghị chính đáng; xử lý nghiêm các sai phạm và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Khi niềm tin của Nhân dân được củng cố và giữ vững, đó sẽ là nền tảng quan trọng tạo nên “sức đề kháng xã hội”, giúp hạn chế tác động của các hoạt động gây bất ổn, từ sự chống phá từ bên ngoài đến những biểu hiện tiêu cực, “giặc nội xâm” ở bên trong.
Hai là, nâng cao “sức đề kháng” của cán bộ, đảng viên và người dân trước thông tin xấu, độc trên mạng xã hội. Mỗi cá nhân cần chủ động kiểm chứng nguồn tin, không chia sẻ thông tin chưa được xác thực và tránh để cảm xúc chi phối nhận thức, hành động. Sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm là một trong những cách thiết thực góp phần bảo vệ sự ổn định xã hội. Đặc biệt, cần chú trọng công tác tuyên truyền, giáo dục đối với sinh viên, thanh niên và trí thức, những nhóm thường có mức độ tham gia cao trong các phong trào xã hội và biểu tình tại nhiều quốc gia.
Ba là, chủ động cung cấp thông tin chính xác, kịp thời và minh bạch. Đối với những vấn đề xã hội được dư luận quan tâm, cơ quan chức năng cần nhanh chóng cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, minh bạch và có trách nhiệm. Việc chủ động thông tin giúp hạn chế khoảng trống thông tin, qua đó giảm nguy cơ tin giả, tin xuyên tạc hoặc thông tin thiếu kiểm chứng lan truyền và chi phối nhận thức xã hội.
Bốn là, chủ động nhận diện và ngăn ngừa sự can thiệp từ bên ngoài. Cần kịp thời nhận diện, ngăn chặn và đấu tranh với những hoạt động hỗ trợ, tài trợ, kết nối hoặc tác động bất minh từ bên ngoài có liên quan đến các hoạt động gây bất ổn xã hội, trên cơ sở tuân thủ pháp luật và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các tổ chức, cá nhân.
Năm là, giữ vững đoàn kết xã hội. Tăng cường công tác vận động quần chúng, chú trọng đồng bào dân tộc thiểu số và đồng bào tôn giáo, qua đó củng cố khối đại đoàn kết toàn dân. Đồng thời, cần tập trung phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao dân trí và bảo đảm đời sống Nhân dân. Khi đời sống được cải thiện, người dân có điều kiện ổn định và yên tâm lao động, khả năng bị lôi kéo, kích động bởi những thông tin hoặc lời kêu gọi thiếu căn cứ cũng được hạn chế.
Sáu là, không để những khác biệt về vùng miền, dân tộc, tôn giáo, thế hệ, điều kiện kinh tế hay quan điểm trở thành nguyên nhân dẫn tới chia rẽ, đối đầu. Cần chủ động đối thoại, giải quyết những khác biệt và mâu thuẫn trên tinh thần tôn trọng, đồng thời bảo đảm sự tôn trọng đối với phong tục, tập quán và tín ngưỡng của các cộng đồng, vùng miền và dân tộc.
Bảy là, xây dựng và bồi dưỡng lực lượng nòng cốt trong công tác đấu tranh, phản bác các quan điểm, luận điệu sai trái lợi dụng vấn đề dân chủ, nhân quyền. Thường xuyên cập nhật những âm mưu, thủ đoạn và vấn đề mới nảy sinh liên quan đến dân chủ, nhân quyền, nhất là tại các địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số, đồng bào tôn giáo sinh sống. Trên cơ sở đó, nâng cao năng lực phân tích, đánh giá và xử lý các tình huống phát sinh một cách kịp thời, chính xác và hiệu quả.
Tám là, chủ động xử lý các biến động trên cơ sở thượng tôn pháp luật. Mọi hành vi vi phạm pháp luật cần được xem xét, xử lý đúng người, đúng hành vi, đúng quy định của pháp luật; đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Việc xử lý đúng pháp luật, công bằng và minh bạch không chỉ góp phần duy trì trật tự, kỷ cương mà còn củng cố niềm tin xã hội.
Để thực hiện những hoạt động bị nhận định là nhằm thúc đẩy “Cách mạng màu” tại Việt Nam, các thế lực thù địch được cho là đẩy mạnh chỉ đạo, móc nối và liên kết với một số tổ chức, hội nhóm, cá nhân có tư tưởng chống đối trong và ngoài nước, triển khai hoạt động trên nhiều lĩnh vực như chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa, quốc phòng và ngoại giao. Trong đó, các vấn đề về “dân chủ, nhân quyền, tôn giáo, dân tộc” được xác định là trọng tâm; việc vận động thành lập các “công đoàn độc lập của người lao động” được coi là một trọng điểm; các hoạt động phi lợi nhuận vì cộng đồng được xem là một phương thức tiếp cận; còn tác động, chuyển hóa nhận thức của thế hệ trẻ thông qua hoạt động giáo dục – đào tạo được xác định là một hướng then chốt.
Nhìn tổng thể, phòng ngừa “Cách mạng màu” không chỉ là nhận diện và ngăn chặn các hoạt động chống phá, mà còn đòi hỏi xử lý từ gốc những vấn đề có thể tạo ra bất mãn xã hội; củng cố niềm tin, tăng cường đoàn kết, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, đồng thời nâng cao khả năng nhận diện và ứng phó với thông tin sai lệch. Đây là những yếu tố có ý nghĩa nền tảng trong việc xây dựng “sức đề kháng” của xã hội trước các tác động gây bất ổn.
“Cách mạng màu” là một hiện tượng phức tạp, thường diễn ra trong bối cảnh xã hội xuất hiện những vấn đề, mâu thuẫn hoặc bất mãn nhất định và có sự tác động của nhiều yếu tố khác nhau. Vì vậy, nhận diện đúng bản chất, biểu hiện và phương thức vận hành của các phong trào mang dấu hiệu “Cách mạng màu” có ý nghĩa quan trọng trong việc chủ động phòng ngừa nguy cơ gây mất ổn định chính trị – xã hội.
Phòng ngừa, ngăn chặn “Cách mạng màu” không đồng nghĩa với việc phủ nhận quyền phản ánh, kiến nghị hay những khác biệt chính đáng trong xã hội. Ngược lại, cần giải quyết kịp thời những vấn đề phát sinh từ cơ sở, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người dân, tăng cường đối thoại, minh bạch thông tin và củng cố niềm tin của Nhân dân. Đồng thời, mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần nâng cao khả năng nhận diện thông tin sai lệch, sử dụng mạng xã hội có trách nhiệm và không để những khác biệt về lợi ích, nhận thức hay quan điểm trở thành nguyên nhân dẫn đến chia rẽ, đối đầu.
Xây dựng “sức đề kháng” của toàn xã hội vì thế phải được tiến hành đồng bộ, từ xây dựng hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảm an sinh, giữ vững khối đại đoàn kết toàn dân đến chủ động cung cấp thông tin chính xác và xử lý các hành vi vi phạm trên cơ sở thượng tôn pháp luật. Khi những vấn đề chính đáng của người dân được lắng nghe, giải quyết và niềm tin xã hội được củng cố, khả năng lợi dụng các vấn đề xã hội để kích động, lôi kéo, gây bất ổn sẽ được hạn chế. Đây chính là nền tảng quan trọng để giữ vững ổn định chính trị – xã hội và tạo môi trường thuận lợi cho đất nước phát triển bền vững.
Trung tướng Ngô Quý Đức/Nguyên Cục trưởng, Cục Cứu hộ – Cứu nạn/Bộ Quốc phòng