Ngày 29/8/2026, hãng thông tấn nhà nước Trung Quốc Xinhua công bố video do một du khách vô tình ghi lại, được cho là khoảnh khắc sông băng sụp đổ, gây ra trận lũ quét thảm khốc tại Nepal hai ngày trước đó. Đoạn video cho thấy núi tuyết ở huyện Cát Long, khu tự trị Tây Tạng, trước khi một đám mây bụi khổng lồ cuồn cuộn bốc lên.
“Một du khách đã vô tình ghi lại cảnh sông băng sụp đổ ở Nepal, dẫn tới trận lở đất và lũ quét tại huyện Cát Long”, hãng thông tấn Trung Quốc cho hay.
Kang Shichang, Giám đốc Viện Thảm họa và Môi trường Miền núi thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, cho rằng vị trí đám mây bụi trong video trùng khớp với khu vực được xác định là nơi phát sinh thảm họa hôm 26/8.
Lúc 8g37 ngày 26/8, các trạm địa chấn ghi nhận rung chấn mạnh 5,2 độ tại khu vực biên giới giữa Nepal và vùng Tây Tạng của Trung Quốc. Tuy nhiên, chấn động này không phải do động đất mà bắt nguồn từ một khối băng khổng lồ, có diện tích khoảng 20 ha, tương đương 28 sân bóng đá, tách khỏi đỉnh Langtang Lirung thuộc dãy Himalaya và rơi xuống thung lũng bên dưới.
Ảnh vệ tinh cho thấy khối băng dài khoảng 930 m, tách ra từ sông băng trên sườn núi ở độ cao khoảng 5.200 m của Langtang Lirung, ngọn núi cao thứ 99 trên thế giới. Vụ sụp đổ lập tức kích hoạt chuỗi thảm họa liên hoàn với sức tàn phá dữ dội.
“Về cơ bản, phần dưới của lưỡi sông băng đã tách rời do đá bên dưới bị sụp đổ. Vì vậy, sông băng không còn điểm tựa. Khối băng và đá rơi tự do 1.200 m, tạo thành một con đập chắn ngang dòng sông. Khi con đập vỡ, lượng nước tích tụ tràn xuống, tạo thành lũ quét”, Jakob Steiner, nhà địa chất học tại Đại học Graz (Áo), cho biết.
Dòng lũ lao xuống thung lũng dốc đứng với tốc độ hơn 160 km/h, cuốn theo sỏi đá, đá hộc và những thân cây lớn, tạo ra các sóng lũ cao tới 21 m. Trận lũ diễn ra với tốc độ đặc biệt nhanh và sức tàn phá lớn. Chỉ 13 phút sau khi khối băng sụp đổ, trạm theo dõi mực nước tại Syabrubesi, Rasuwa, đã bị phá hủy và ngừng truyền dữ liệu.
Đến 9g05 cùng ngày, cơ quan chức năng nhận được thông tin về một trận lũ lớn trên sông Bhotekoshi, bắt nguồn từ Tây Tạng. Chỉ trong 30 phút, mực nước sông dâng tới 9 m, dòng bùn đá và nước lẫn băng cuốn phăng mọi thứ trên đường đi. Lũ quét đã san phẳng nhiều thị trấn tại khu vực biên giới, cuốn trôi cầu đường và gây hư hại cho các nhà máy thủy điện lớn.
Ngày 29/8, giới chức Nepal thông báo trận lũ quét đã khiến 669 người thiệt mạng và 2.426 người mất tích tại nước này. Trung Quốc cũng ghi nhận 7 người thiệt mạng và 554 người mất tích trong thảm họa.
Thảm họa cho thấy những biến động môi trường tại Himalaya đang làm gia tăng nguy cơ thiên tai ở vùng núi cao. Nhiệt độ gia tăng khiến sông băng tan chảy, suy yếu và dễ tổn thương hơn; trong khi địa hình dốc và sự bất ổn của lớp đá làm tăng nguy cơ sụp đổ. Khi băng và đá đổ xuống thung lũng, dòng chảy có thể bị chặn, tích tụ nước và nhanh chóng hình thành lũ quét với sức tàn phá lớn. Những diễn biến khó dự báo này có thể tạo ra các thảm họa liên hoàn, đe dọa nghiêm trọng đến cộng đồng ở hạ lưu. Vì vậy, cần tăng cường theo dõi sông băng, cảnh báo sớm và chuẩn bị phương án ứng phó, đồng thời giảm các tác động làm gia tăng biến đổi khí hậu.
Hoàng Hạnh