Ngày 06/9/2026, cuộc bầu cử nghị viện bang Sachsen-Anhalt đã ghi nhận sự thay đổi mạnh trong tương quan chính trị tại bang miền Đông nước Đức. Theo truyền thông Đức, AfD vươn lên thành lực lượng mạnh nhất với 43,8% số phiếu, bỏ xa CDU ở vị trí thứ hai với 17,2%. Tuy nhiên, AfD vẫn không đạt đa số tuyệt đối, khiến bài toán liên minh và khả năng thành lập chính quyền bang trở thành tâm điểm sau bầu cử.
Như vậy, đảng AfD đã tăng gấp đôi kết quả so với cuộc bầu cử cấp bang trước đó (20,8% năm 2021). Đây cũng là kết quả tốt nhất mà đảng này từng đạt được trong một cuộc bầu cử cấp bang. Kết quả tốt nhất trước đó của đảng là 32,8% tại bang Thüringen năm 2024.
Ở nhóm các đảng còn lại, kết quả bầu cử cho thấy những biến động đáng chú ý. Đảng Cánh tả (Die Linke) giảm nhẹ từ 11% xuống 8,6%, trong khi SPD cải thiện kết quả, từ 8,4% lên 9,3%. Đảng Xanh cũng ghi nhận mức tăng tương đối rõ, đạt 8,9%, so với 5,9% ở cuộc bầu cử trước.
Trái lại, FDP chịu thất bại đáng kể khi tỷ lệ ủng hộ giảm từ 6,4% xuống còn 2,6%, khiến đảng này mất quyền đại diện tại nghị viện bang Sachsen-Anhalt. Dù vậy, FDP vẫn hiện diện tại 6 trong tổng số 16 nghị viện bang trên toàn nước Đức. Trong khi đó, BSW giành 5,3% số phiếu, vừa đủ vượt ngưỡng để có ghế trong nghị viện bang.
Một điểm nổi bật khác của cuộc bầu cử là mức độ tham gia của cử tri tăng mạnh. Tỷ lệ đi bầu đạt 77,8%, cao hơn đáng kể so với 60,3% năm 2021 và là mức cao nhất tại Sachsen-Anhalt kể từ khi nước Đức thống nhất. Gần 1,7 triệu cử tri đủ điều kiện tham gia bỏ phiếu.
AfD là một đảng như thế nào?
AfD là tên viết tắt của Alternative für Deutschland, thường được truyền thông Việt Nam gọi là “Sự lựa chọn khác cho nước Đức” hoặc “Con đường khác cho nước Đức”. Đây là một chính đảng cánh hữu của Đức, có lập trường hoài nghi đối với Liên minh châu Âu (EU), đặc biệt nhấn mạnh các vấn đề nhập cư, chủ quyền quốc gia và chính sách an ninh.
Một câu hỏi thường được đặt ra là: Ai đang bỏ phiếu cho AfD? Theo một khảo sát của Viện Kinh tế Đức (Institut der deutschen Wirtschaft – IW), những người ủng hộ AfD không đơn thuần thuộc nhóm bị gạt ra bên lề xã hội. Một bộ phận đáng kể nằm trong tầng lớp trung lưu và có thu nhập trên mức trung bình. Về trình độ học vấn, khoảng 50% có bằng Mittlere Reife (trình độ trung học), khoảng 25% có trình độ cao hơn và 20% thấp hơn.
Điểm khác biệt đáng chú ý nằm ở tâm lý và cách nhìn về tương lai. Nhóm cử tri ủng hộ AfD có xu hướng bi quan và lo ngại về tương lai nhiều hơn so với các bộ phận khác của tầng lớp trung lưu. Trong khảo sát nói trên, nhập cư là mối quan tâm nổi bật nhất, được 82% người ủng hộ AfD đề cập, trong khi tỷ lệ này ở toàn bộ số người được hỏi là 32%. Tiếp đó là những lo ngại về tình hình tội phạm và sự gắn kết xã hội.
Nhập cư, Nga – Ukraine và năng lượng
Một trong những trọng tâm trong đường lối của AfD là siết chặt chính sách nhập cư, đặc biệt phản đối nhập cư bất hợp pháp và chủ trương tăng cường kiểm soát biên giới cũng như việc tiếp nhận người nhập cư.
Trong chính sách đối ngoại, AfD chủ trương cải thiện quan hệ với Liên bang Nga và phản đối việc Đức tiếp tục cung cấp vũ khí cho Ukraine. Đảng này cho rằng cuộc xung đột Nga – Ukraine cần được giải quyết bằng con đường đàm phán.
AfD cũng phản đối mạnh chính sách chuyển đổi năng lượng mà Đức theo đuổi trong những năm qua, trong đó có việc chấm dứt sử dụng điện hạt nhân và mở rộng điện gió, điện mặt trời. Đảng chủ trương xem xét lại chính sách năng lượng với mục tiêu bảo đảm nguồn cung ổn định và giảm chi phí năng lượng.
Quan điểm về kinh tế và tài chính
Về kinh tế, AfD theo đuổi đường lối thiên về thị trường, muốn hạn chế sự can thiệp của nhà nước và tăng vai trò của khu vực tư nhân cũng như cơ chế thị trường. Đảng nhấn mạnh kỷ luật ngân sách, ủng hộ duy trì “phanh nợ” (Schuldenbremse) và chủ trương hạn chế gia tăng nợ công.
Bên cạnh đó, AfD ủng hộ phát triển công nghệ số và tăng cường năng lực công nghệ của Đức. Một trong những lĩnh vực được đảng đề cập là thúc đẩy nghiên cứu và phát triển trí tuệ nhân tạo (AI) trong nước.
Tranh luận xung quanh việc đánh giá AfD
AfD là một trong những chính đảng gây tranh luận mạnh nhất trong đời sống chính trị Đức. Những người ủng hộ cho rằng lập trường của đảng về nhập cư không đồng nghĩa với chống người nước ngoài, mà chủ yếu nhằm phản đối nhập cư bất hợp pháp và chỉ trích chính phủ Đức vì không kiểm soát hiệu quả dòng người nhập cư.
Ngược lại, các lực lượng chỉ trích AfD cho rằng một số quan điểm, phát ngôn và khuynh hướng bên trong đảng đã vượt khỏi phạm vi bảo thủ truyền thống và mang tính cực hữu. Vì vậy, việc xác định bản chất chính trị của AfD hiện vẫn là chủ đề gây tranh luận gay gắt trong xã hội Đức.
Nhìn AfD từ chính sách thay vì những nhãn định danh
Theo ASEAN News, sự trỗi dậy của AfD cần được nhìn nhận trước hết trong bối cảnh những bất mãn ngày càng gia tăng của một bộ phận cử tri Đức đối với chính sách nhập cư. Từ góc nhìn này, không nên đơn giản đồng nhất lập trường phản đối nhập cư bất hợp pháp và yêu cầu siết chặt kiểm soát biên giới của AfD với thái độ chống người nước ngoài. Điều mà AfD khai thác thành công về mặt chính trị chính là cảm giác của một bộ phận cử tri rằng các chính phủ Đức trong nhiều năm đã không kiểm soát hiệu quả dòng người nhập cư cũng như những hệ quả xã hội đi kèm.
Lập trường này đồng thời đặt AfD vào một vị trí đặc biệt trong quan hệ quốc tế. Chính quyền Tổng thống Donald Trump đã công khai bày tỏ sự ủng hộ đối với AfD và một số lực lượng chính trị có quan điểm tương đồng tại châu Âu. Ở một hướng khác, Nga cũng nhiều lần thể hiện thái độ thiện cảm đối với AfD, trong bối cảnh đảng này phản đối cung cấp vũ khí cho Ukraine, chủ trương giải quyết xung đột Nga – Ukraine thông qua đàm phán và mong muốn cải thiện quan hệ giữa Berlin và Moskva.
Chính vì vậy, AfD ngày nay không chỉ là câu chuyện của riêng chính trường Đức. Sự lớn mạnh của đảng phản ánh những xung đột sâu hơn đang diễn ra trong xã hội Đức và châu Âu: giữa chính sách nhập cư cởi mở và yêu cầu kiểm soát biên giới; giữa hội nhập châu Âu và chủ quyền quốc gia; giữa tiếp tục hỗ trợ Ukraine và tìm kiếm một giải pháp đàm phán; cũng như giữa các đảng truyền thống và một bộ phận cử tri ngày càng bất mãn với trật tự chính trị hiện hữu.
Theo ASEAN News, vì thế, việc sử dụng những nhãn định danh nặng nề như “phát xít” để mô tả toàn bộ AfD có nguy cơ đơn giản hóa một hiện tượng chính trị phức tạp. Những phát ngôn hoặc khuynh hướng cực đoan, nếu có, cần được xem xét và đánh giá trên cơ sở từng trường hợp và bằng chứng cụ thể. Nhưng để lý giải vì sao AfD có thể thu hút một tỷ lệ cử tri lớn, điều quan trọng hơn là phân tích những vấn đề mà cử tri của đảng cho rằng các lực lượng chính trị truyền thống chưa giải quyết được.
Cuối cùng, lá phiếu dành cho AfD không chỉ nói lên AfD là đảng như thế nào; nó còn đặt ra câu hỏi lớn hơn về nước Đức: Vì sao ngày càng nhiều cử tri tìm kiếm một lựa chọn bên ngoài các chính đảng từng giữ vai trò trung tâm trong nền chính trị nước này? Câu trả lời cho câu hỏi đó có lẽ quan trọng hơn bất kỳ nhãn định danh chính trị nào dành cho AfD.
Hồ Ngọc Thắng