Chương trình kỷ niệm 81 năm Ngày Nam Bộ kháng chiến và 63 năm thành lập Trung đoàn 1 – U Minh tại Cần Thơ không chỉ là dịp ôn lại truyền thống, tri ân những người có công. Cuộc gặp gỡ giữa các Mẹ Việt Nam Anh hùng, cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ với thế hệ trẻ còn nối ký ức chiến tranh với cuộc sống hôm nay, tiếp nối đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” bằng những việc làm thiết thực.
Một ngày tháng Chín đi vào lịch sử
Tối 23/9/2026, Trung tâm Văn hóa – Nghệ thuật TP Cần Thơ trở thành nơi gặp gỡ của những người từng đi qua chiến tranh và thế hệ trẻ hôm nay. Chương trình do Câu lạc bộ Trái tim Người lính Phương Nam phối hợp Ban Liên lạc Trung đoàn 1 – U Minh tổ chức, nhân kỷ niệm 81 năm Ngày Nam Bộ kháng chiến và 63 năm thành lập Trung đoàn 1 – U Minh.
Tham dự chương trình có Đại tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Phạm Văn Trà, nguyên Ủy viên Bộ Chính trị, nguyên Bộ trưởng Bộ Quốc phòng, nguyên Trung đoàn trưởng Trung đoàn 1 – U Minh; các Mẹ Việt Nam Anh hùng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân; nguyên lãnh đạo TP Cần Thơ, Quân khu 7, Quân khu 9; đại diện Câu lạc bộ Trái tim Người lính Phương Nam, Ban Liên lạc Trung đoàn 1 – U Minh cùng đông đảo cựu chiến binh, đoàn viên, thanh niên và nhân dân.
Lãnh đạo TP Cần Thơ và Quân khu 9 tham dự có Thiếu tướng Quách Văn Nhỏ, Phó Tư lệnh Quân khu 9; bà Võ Thị Mỹ Trang, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch HĐND thành phố; ông Nguyễn Văn Khởi, Thành ủy viên, Phó Chủ tịch UBND thành phố; cùng lãnh đạo Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố và đại diện các sở, ban, ngành, đoàn thể.
Sự hiện diện của những người từng trực tiếp đi qua chiến tranh bên cạnh lớp trẻ tạo nên nhịp nối giữa quá khứ và hiện tại. Lịch sử không chỉ được nhắc lại bằng những mốc thời gian, mà hiện hữu qua những Mẹ Việt Nam Anh hùng, những cựu chiến binh mái đầu đã bạc và những câu chuyện được trao truyền cho thế hệ hôm nay.
Chương trình ôn lại truyền thống Ngày Nam Bộ kháng chiến và chặng đường chiến đấu, trưởng thành của Trung đoàn 1 – U Minh; tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ, tri ân Mẹ Việt Nam Anh hùng, thương binh, bệnh binh và người có công. Các hoạt động văn hóa, văn nghệ cũng góp phần giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” cho thế hệ trẻ.
Đêm 22 rạng sáng 23/9/1945, quân Pháp tiến công nhiều cơ quan của chính quyền cách mạng tại Sài Gòn. Sáng 23/9, Xứ ủy Nam Bộ họp tại Cây Mai, quyết định phát động kháng chiến. Nhân dân Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định tổng bãi công, bãi chợ, dựng chướng ngại vật, tổ chức chiến đấu, mở đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp trở lại xâm lược Nam Bộ.
Trong điều kiện lực lượng vũ trang còn non trẻ, vũ khí thiếu thốn và tương quan lực lượng chênh lệch, quân và dân Nam Bộ vẫn kiên cường chiến đấu. Từ Sài Gòn – Chợ Lớn – Gia Định, ngọn lửa kháng chiến nhanh chóng lan ra nhiều địa phương Nam Bộ, góp phần làm thất bại ý đồ “đánh nhanh, thắng nhanh” của thực dân Pháp.
Mười tám năm sau, ngày 23/9/1963, Trung đoàn 1 – U Minh được thành lập. Trên chiến trường miền Tây Nam Bộ, đơn vị tham gia nhiều chiến dịch, trận đánh lớn và lập nhiều chiến công. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, Trung đoàn ba lần được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân cùng nhiều phần thưởng cao quý.
Trong cuộc gặp gỡ sau hơn sáu thập niên kể từ ngày Trung đoàn thành lập, sự hiện diện của Đại tướng Phạm Văn Trà mang nhiều ý nghĩa. Ông từng chiến đấu, gắn bó và đảm nhiệm cương vị Trung đoàn trưởng Trung đoàn 1 – U Minh trước khi giữ nhiều trọng trách trong Quân đội và Nhà nước.
Giữa những đồng đội năm xưa, các Mẹ Việt Nam Anh hùng và lớp thanh niên hôm nay, câu chuyện về Trung đoàn 1 – U Minh vì thế không chỉ nằm trong những trang sử. Những ký ức của một thời chiến đấu được kể lại bởi chính những người đã trải qua, để thế hệ sau hiểu hơn giá trị của hòa bình và trách nhiệm tiếp nối truyền thống.
Phát biểu tại chương trình, ông Nguyễn Công Trung, Chủ tịch Câu lạc bộ Trái tim Người lính Phương Nam, nhấn mạnh việc ôn lại truyền thống Nam Bộ kháng chiến và 63 năm thành lập Trung đoàn 1 – U Minh là dịp tưởng nhớ các anh hùng liệt sĩ, tri ân người có công và những thế hệ đã cống hiến cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Đây cũng là dịp để các cựu chiến binh gặp gỡ, thắt chặt tình đồng đội, tiếp tục phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ” và trao truyền truyền thống cho thế hệ trẻ.
Trong khán phòng tối 23/9, bên cạnh những người từng đi qua chiến tranh còn có đông đảo đoàn viên, thanh niên. Những câu chuyện, bức ảnh và ký ức của người lính năm xưa đã kéo gần khoảng cách giữa những người từng cầm súng với thế hệ sinh ra khi đất nước đã hòa bình.
Ở đó, lịch sử không chỉ hiện diện qua những mốc thời gian. Người trẻ được gặp các Mẹ Việt Nam Anh hùng, những cựu chiến binh Trung đoàn 1 – U Minh và nghe câu chuyện về những đồng đội đã nằm lại. Qua lời kể của những người trong cuộc, sự hy sinh không còn là một khái niệm xa xôi, mà gắn với từng con người, từng gia đình và những ký ức được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Tri ân để ký ức được tiếp nối
Một trong những khoảnh khắc lắng đọng tại chương trình là khi di ảnh các liệt sĩ được trao lại cho thân nhân. Dịp này, Câu lạc bộ Trái tim Người lính Phương Nam đã phục dựng di ảnh hai liệt sĩ Nguyễn Văn Khuyến và Nguyễn Chánh Tâm để trao tặng gia đình.
Với thân nhân liệt sĩ, những bức di ảnh mang ý nghĩa vượt lên giá trị của một kỷ vật. Đó là hình bóng của người cha, người anh, người thân đã đi xa từ hàng chục năm trước. Qua thời gian, nhiều tấm ảnh cũ phai màu, hư hỏng, thậm chí không còn nguyên vẹn. Việc phục dựng di ảnh vì thế không chỉ giúp gia đình lưu giữ hình bóng người đã khuất, mà còn giúp con cháu hôm nay và mai sau nhận diện rõ hơn một gương mặt trong ký ức của gia đình.
Cũng tại chương trình, Ban tổ chức trao 450 phần quà tặng người có công với cách mạng, gia đình chính sách, các Mẹ Việt Nam Anh hùng và các đối tượng được tri ân, với tổng trị giá 845 triệu đồng; đồng thời trao 7 suất học bổng, tổng trị giá 140 triệu đồng, cho học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn.
Những suất học bổng dành cho học sinh, sinh viên tạo thêm một nhịp nối cho hoạt động tri ân. Một bên là những người đã dành tuổi trẻ cho đất nước, một bên là thế hệ trẻ đang học tập, lập nghiệp và viết tiếp câu chuyện của quê hương. Khi cùng hiện diện trong một chương trình, “đền ơn đáp nghĩa” không chỉ là sự tri ân đối với quá khứ mà còn được tiếp nối bằng sự chăm lo cho tương lai.
Chăm lo người có công là chủ trương, chính sách được thực hiện thường xuyên. Cùng với nguồn lực của Nhà nước, những hoạt động từ cộng đồng góp thêm những cách làm thiết thực, tạo cơ hội để các thế hệ gặp gỡ, sẻ chia và cùng gìn giữ ký ức về những người đã cống hiến, hy sinh.
Bởi vậy, phía sau những phần quà được trao là câu chuyện lớn hơn về sự ghi nhớ. Với những người có công và thân nhân liệt sĩ, sự tri ân không thể đo đếm đầy đủ bằng giá trị vật chất. Điều còn lại sau mỗi cuộc gặp là sự trân trọng đối với những cống hiến, hy sinh của thế hệ đi trước và trách nhiệm gìn giữ, trao truyền ký ức ấy cho những thế hệ mai sau.
Vai trò của những người lính không khép lại sau ngày trở về. Nhiều năm qua, các cựu chiến binh vẫn tham gia hoạt động xã hội, tìm kiếm thông tin đồng đội, chăm lo gia đình chính sách, giáo dục truyền thống và kể lại những câu chuyện chiến trường cho thế hệ sau. Các ban liên lạc truyền thống đơn vị vì thế cũng trở thành nơi kết nối đồng đội, lưu giữ nhiều ký ức mà tài liệu thành văn khó phản ánh đầy đủ.
Với Trung đoàn 1 – U Minh, những ký ức ấy gắn với chiến trường miền Tây Nam Bộ, với đồng đội và nhiều gia đình ở Đồng bằng sông Cửu Long. Bởi vậy, cuộc trở về Cần Thơ đúng ngày thành lập đơn vị không chỉ là dịp hội ngộ, mà còn là cơ hội để câu chuyện về một thời chiến đấu được chính những người trong cuộc kể lại cho thế hệ hôm nay.
Trong dòng chảy ấy, những nhân chứng lịch sử là nguồn tư liệu đặc biệt. Bên cạnh những trang sách, tư liệu, hình ảnh và di vật, lời kể của người từng có mặt trên chiến trường đem đến những lát cắt riêng về một thời đã qua: ký ức về người đồng đội, một trận đánh, những ngày hành quân hay những mất mát còn ở lại sau chiến tranh.
Hơn tám thập niên đã trôi qua kể từ Ngày Nam Bộ kháng chiến, số nhân chứng trực tiếp của những ngày tháng 9/1945 ngày càng ít. Việc sưu tầm, lưu giữ tư liệu, hồi ký, hình ảnh, di vật và ký ức của các nhân chứng vì thế càng trở nên cần thiết, để những câu chuyện của lịch sử tiếp tục được trao truyền khi thời gian ngày một lùi xa.
Chương trình tại Cần Thơ tối 23/9 chỉ diễn ra trong vài giờ, nhưng những câu chuyện được gợi lại vượt ra ngoài khuôn khổ một buổi lễ. Đó là ký ức về những người đã hy sinh, những người trở về và những người trẻ đang lắng nghe. Một bức di ảnh được trao lại cho gia đình liệt sĩ, một cựu chiến binh gặp lại đồng đội, một người trẻ nghe câu chuyện chiến trường từ chính người lính năm xưa – mỗi khoảnh khắc là một cách để ký ức được tiếp nối.
Tri ân quá khứ không phải để níu giữ những đau thương của chiến tranh, mà để hiểu hơn giá trị của hòa bình và ghi nhớ những con người đã góp phần làm nên hòa bình ấy. Khi người có công tiếp tục được chăm lo, thân nhân liệt sĩ được sẻ chia, ký ức của những người lính được trao truyền và thế hệ trẻ hiểu hơn về những hy sinh của cha ông, lịch sử không chỉ được lưu giữ trong những trang sách, mà tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay.
Trọng Nguyễn