Ngày 22/9/2026 (giờ địa phương), tại Trụ sở Liên hợp quốc ở New York (Hoa Kỳ), Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu tại Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81, khẳng định Việt Nam kiên trì cùng các quốc gia củng cố LHQ, tôn trọng luật pháp quốc tế và biến các cam kết thành lợi ích thiết thực cho người dân.
Đánh giá tình hình thế giới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhận định trật tự quốc tế đang trải qua những chuyển dịch sâu sắc, tiềm ẩn nhiều rủi ro và bất định. Kinh tế thế giới có xu hướng phân mảnh, các rào cản thương mại, đầu tư và công nghệ gia tăng; gián đoạn chuỗi cung ứng và bất ổn kinh tế thu hẹp cơ hội phát triển của nhiều quốc gia. Trong khi đó, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh và những rủi ro mới từ công nghệ tiếp tục đe dọa cuộc sống, sinh kế của người dân cũng như sự ổn định và phát triển của các quốc gia.
Để định hướng, quản trị những thay đổi, không để cạnh tranh trở thành đối đầu, khác biệt dẫn tới xung đột hay tiến bộ khoa học – công nghệ tạo ra những chia rẽ mới, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề xuất 4 định hướng lớn.
Thứ nhất, khôi phục lòng tin giữa các quốc gia trên cơ sở tôn trọng Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế là nền tảng của trật tự thế giới, cần được tôn trọng đầy đủ, nhất quán, không chọn lọc. Các quốc gia phải tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và quyền lựa chọn con đường phát triển của nhau; không can thiệp công việc nội bộ, không đe dọa sử dụng vũ lực trái với Hiến chương Liên hợp quốc.
Khôi phục lòng tin không có nghĩa xóa bỏ khác biệt mà là cùng quản trị khác biệt một cách có trách nhiệm; ngăn ngừa khủng hoảng, kiểm soát cạnh tranh, duy trì đối thoại và thực hiện đầy đủ các cam kết. Các nước lớn cần đi đầu trong tôn trọng luật pháp quốc tế, kiềm chế và giải quyết có trách nhiệm các vấn đề chung; Liên hợp quốc giữ vai trò trung tâm trong những nỗ lực này.
Trong các cuộc xung đột, dân thường phải được bảo vệ, luật nhân đạo quốc tế phải được tôn trọng và hoạt động cứu trợ nhân đạo phải được bảo đảm. Việt Nam ủng hộ quyền tự quyết của nhân dân Palestine và giải pháp hai nhà nước, với Nhà nước Palestine độc lập chung sống hòa bình bên cạnh Nhà nước Israel, phù hợp với luật pháp quốc tế và các nghị quyết liên quan của Liên hợp quốc.
Tại châu Á – Thái Bình Dương, gần 60 năm phát triển của ASEAN cho thấy các quốc gia có thể biến nghi kỵ thành lòng tin, đối đầu thành đối thoại, chia rẽ thành hợp tác và sức mạnh đơn lẻ thành sức mạnh tập thể.
Trên tinh thần đó, Việt Nam kiên trì giải quyết các tranh chấp, trong đó có vấn đề Biển Đông, bằng biện pháp hòa bình, phù hợp với luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982; kiên quyết bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán của mình. Biển và đại dương phải là không gian của hòa bình, hợp tác, kết nối và phát triển bền vững.
Vì hòa bình và quyền phát triển của các dân tộc, Việt Nam tiếp tục đoàn kết với Nhà nước và Nhân dân Cuba; kêu gọi Hoa Kỳ chấm dứt các biện pháp bao vây, cấm vận đơn phương và phong tỏa năng lượng đối với Cuba, đồng thời đưa Cuba ra khỏi danh sách các quốc gia tài trợ khủng bố.
Thứ hai, thúc đẩy phát triển công bằng, nhân văn, bao trùm và bền vững. Các cam kết quốc tế cần được chuyển thành hành động cụ thể, mang lại cuộc sống hòa bình, an toàn, văn minh và hạnh phúc cho người dân. Văn kiện Hội nghị Thượng đỉnh Tương lai và Chương trình nghị sự 2030 cần được triển khai nghiêm túc, đầy đủ.
Các cam kết về tài chính cho phát triển, trong đó có Cam kết Sevilla, cần được cụ thể hóa bằng việc mở rộng khả năng tiếp cận nguồn vốn dài hạn với chi phí phù hợp, hỗ trợ các nước chịu gánh nặng nợ và tăng tiếng nói của các nước đang phát triển trong các thể chế tài chính, tiền tệ quốc tế. Hệ thống thương mại đa phương cần được củng cố theo hướng cởi mở, công bằng, minh bạch, bảo đảm cơ hội phát triển cho mọi quốc gia.
Ứng phó biến đổi khí hậu cần được đặt ở vị trí phù hợp trong hợp tác phát triển, nhất là về tài chính cho thích ứng, chuyển giao công nghệ và chuyển đổi năng lượng công bằng. Phát triển phải lấy con người làm trung tâm, không để ai bị bỏ lại phía sau; tăng trưởng gắn với tiến bộ, công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và sinh kế, nhất là tại các quốc gia và cộng đồng dễ bị tổn thương.
Thứ ba, chủ động định hình quản trị công nghệ để tiến bộ phục vụ con người và phát triển chung. Khoa học – công nghệ, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo đang mở ra những cơ hội chưa từng có nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức. Tiến bộ công nghệ cần góp phần thu hẹp khoảng cách, mở rộng cơ hội phát triển, thay vì tạo ra những hình thức phụ thuộc hoặc nguồn xung đột mới.
Theo đó, cần xây dựng các nguyên tắc, khuôn khổ quản trị bao trùm, an toàn, minh bạch và có trách nhiệm, bảo đảm công nghệ phục vụ con người, tôn trọng chủ quyền quốc gia, chủ quyền số và quyền tự chủ phát triển. Các nước đang phát triển cần được tham gia thực chất vào quá trình xây dựng luật lệ và tiếp cận công bằng với thành quả khoa học – công nghệ.
Việc tổ chức Lễ mở ký Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng tại Hà Nội năm 2025 thể hiện mong muốn của Việt Nam đóng góp thiết thực vào hợp tác số toàn cầu. Việt Nam sẵn sàng cùng các đối tác tăng cường năng lực phòng, chống tội phạm mạng, đồng thời ủng hộ các sáng kiến quốc tế về chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và xây dựng khuôn khổ quản trị hiệu quả để khoa học – công nghệ thực sự trở thành động lực phát triển chung.
Thứ tư, củng cố chủ nghĩa đa phương và vai trò trung tâm, không thể thay thế của Liên hợp quốc. Sức mạnh của Liên hợp quốc nằm ở uy tín và khả năng xây dựng đồng thuận, chuẩn mực, phát triển luật lệ và huy động nỗ lực toàn cầu ứng phó với những thách thức chung.
Để Liên hợp quốc thích ứng với những chuyển đổi của thời đại, Việt Nam ủng hộ các nỗ lực cải tổ tổ chức, đặc biệt là Đại hội đồng, Hội đồng Bảo an và Ban Thư ký, theo hướng nâng cao hiệu quả, cải tổ cấu trúc, tinh giản bộ máy; đồng thời phát huy thế mạnh trong triển khai các chương trình nghị sự toàn cầu và bảo đảm lợi ích của các nước đang phát triển.
Về phía Việt Nam, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định Việt Nam ngày càng chủ động đóng góp vào công việc chung của Liên hợp quốc, thúc đẩy quan hệ Việt Nam – Liên hợp quốc phát triển sâu rộng, thực chất.
Truyền thống độc lập, tự cường là nền tảng để Việt Nam củng cố tự chủ chiến lược và chủ động hội nhập quốc tế. Hướng tới mục tiêu trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao vào năm 2030 và nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045, Việt Nam đang xác lập mô hình phát triển mới dựa trên năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng; lấy khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nguồn nhân lực chất lượng cao làm động lực; gắn tăng trưởng với phát triển văn hóa, tiến bộ, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định, tự chủ cũng có nghĩa là chủ động thích ứng và hợp tác bình đẳng với thế giới. Việt Nam nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, tự cường, hòa bình, hữu nghị, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ đối ngoại.
Việt Nam kiên trì bảo vệ Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, thúc đẩy đối thoại, giải quyết hòa bình các tranh chấp và tham gia sâu rộng hơn vào hoạt động gìn giữ hòa bình; đồng thời chung tay xây dựng ASEAN đoàn kết, tự cường, vững mạnh và tích cực chuẩn bị đảm nhiệm vai trò chủ nhà APEC 2027, đóng góp cho hòa bình, hợp tác và phát triển của khu vực, thế giới.
Trên cương vị thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc, Việt Nam đề cao đối thoại, hợp tác trong thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, bảo đảm người dân được hưởng thành quả phát triển; sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm giảm nghèo, phát triển nông nghiệp, thích ứng với biến đổi khí hậu và mở rộng hợp tác vì lợi ích chung.
Nhấn mạnh Việt Nam lựa chọn hòa bình, hợp tác và phát triển, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước khẳng định, với vai trò thành viên tích cực, đối tác tin cậy và quốc gia có trách nhiệm, Việt Nam sẽ cùng các nước củng cố Liên hợp quốc, tôn trọng luật pháp quốc tế, biến các cam kết thành lợi ích thiết thực cho người dân, hướng tới một thế giới hòa bình, công bằng, bao trùm và tốt đẹp hơn.
Thông điệp từ bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho thấy sự nhất quán trong đường lối đối ngoại của Việt Nam: đề cao Hiến chương Liên hợp quốc và luật pháp quốc tế, lựa chọn hòa bình, đối thoại, hợp tác và phát triển; đồng thời kiên định bảo vệ những nguyên tắc về độc lập, chủ quyền và quyền tự quyết của các dân tộc. Trên tinh thần đó, Việt Nam thẳng thắn bày tỏ đoàn kết với Nhà nước và Nhân dân Cuba, kêu gọi Hoa Kỳ chấm dứt các biện pháp bao vây, cấm vận đơn phương và phong tỏa năng lượng đối với Cuba.
Đáng chú ý, cũng tại diễn đàn đề cao luật pháp quốc tế và hợp tác đa phương này, những phát biểu và lập trường gây tranh cãi của một số quốc gia tiếp tục cho thấy khoảng cách giữa các nguyên tắc của Hiến chương Liên hợp quốc với cách hành xử, quan điểm của từng thành viên. Tổng thống Mỹ Donald Trump, chẳng hạn, công khai gia tăng sức ép với Cuba và tuyên bố chính quyền hiện tại của nước này sẽ sụp đổ. Điều đó càng đặt ra yêu cầu các quốc gia thành viên phải tôn trọng những nguyên tắc đã cam kết, bởi khi diễn đàn Liên hợp quốc trở thành nơi gia tăng đối đầu thay vì thúc đẩy đối thoại, vai trò và uy tín của chính tổ chức đa phương lớn nhất thế giới cũng đứng trước những thách thức không nhỏ.
Chính những thực tế đó cho thấy thách thức lớn của Liên hợp quốc không nằm ở sự thiếu vắng các nguyên tắc, mà ở việc các nguyên tắc ấy có được mọi quốc gia tôn trọng và thực thi nhất quán hay không. Khi luật pháp quốc tế bị áp dụng chọn lọc, đối thoại nhường chỗ cho sức ép và sức mạnh lấn át những cam kết chung, uy tín cũng như khả năng hành động của Liên hợp quốc khó tránh khỏi bị thử thách. Bởi vậy, lời kêu gọi khôi phục lòng tin, tôn trọng Hiến chương và đưa những cam kết quốc tế vào thực tiễn không chỉ là lựa chọn đối ngoại của Việt Nam, mà còn chạm tới một trong những vấn đề cốt lõi mà hệ thống đa phương đang phải đối mặt.
Thế Nguyễn