Ngày 02/10/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài “Học thêm theo kiểu Pháp” của nhà báo Raphaël Schmeller, phân tích làn sóng biểu tình xã hội đang lan rộng tại Pháp. Theo tác giả, diễn biến này không chỉ làm gia tăng sức ép đối với Chính phủ Pháp mà còn phản ánh những mâu thuẫn kinh tế – xã hội tích tụ sau gần một thập niên cầm quyền của Tổng thống Emmanuel Macron.
Nước Pháp đang trải qua một “mùa thu nóng”. Những gì bắt đầu cách đây khoảng 10 ngày bằng việc phong tỏa một trường trung học ở Créteil, ngoại ô Paris, đã phát triển thành phong trào biểu tình trên phạm vi toàn quốc nhằm phản đối chính sách thắt lưng buộc bụng của Chính phủ. Ngày 01/10, sinh viên đại học đã cùng học sinh phổ thông phong tỏa các cơ sở giáo dục tại nhiều thành phố. Các công đoàn cũng bày tỏ đoàn kết với phong trào và cảnh báo khả năng tiến hành thêm các cuộc đình công. Một cuộc biểu tình lớn đang được lên kế hoạch vào ngày 06/10. Trước sức ép ngày càng gia tăng, Thủ tướng Sébastien Lecornu ngày 01/10 đã triệu tập một nhóm xử lý khủng hoảng.
Những bất ổn nối dài dưới thời Macron
Theo tác giả Raphaël Schmeller, diễn biến hiện nay dường như tạo nên một điểm kết mang tính biểu tượng cho nhiệm kỳ của Tổng thống Emmanuel Macron, vốn liên tục chứng kiến các phong trào phản kháng xã hội quy mô lớn. Đó là phong trào “Áo vàng” bùng phát từ cuối năm 2018; các cuộc biểu tình và đình công trên toàn quốc phản đối cải cách lương hưu, đặc biệt trong năm 2023; hay làn sóng bạo loạn tại nhiều vùng ngoại ô sau vụ cảnh sát bắn chết thiếu niên Nahel, 17 tuổi, tại Nanterre tháng 6/2023.
Điểm đáng chú ý của làn sóng biểu tình lần này là sự tham gia mạnh mẽ của giới trẻ – thế hệ đã lớn lên trong gần một thập niên ông Macron cầm quyền. Theo bài viết, những vấn đề mà họ trực tiếp đối mặt ngày càng rõ nét: thiếu giáo viên, cơ sở trường học xuống cấp, trong khi các trường đại học chịu áp lực cắt giảm ngân sách.
Tác giả cho rằng những vấn đề trên cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn của mô hình kinh tế mà Chính quyền Tổng thống Macron theo đuổi: giảm gánh nặng đối với doanh nghiệp, kiểm soát chi tiêu xã hội và thúc đẩy đầu tư với kỳ vọng tạo thêm động lực tăng trưởng. Tuy nhiên, bài viết lập luận rằng kết quả đạt được không tương xứng với những kỳ vọng đó.
Một số số liệu chính thức cho thấy bức tranh kinh tế – xã hội của Pháp thực sự đang đối mặt với nhiều sức ép. Theo Viện Thống kê và Nghiên cứu kinh tế quốc gia Pháp (INSEE), tỷ lệ nghèo theo chuẩn 60% mức sống trung vị tăng từ 14,1% năm 2017 lên 15,4% năm 2023. Đầu năm 2025, 13,5% dân số sống trong các hộ gia đình thông thường rơi vào tình trạng thiếu thốn vật chất và xã hội; tỷ lệ này đã duy trì ở mức cao trong bốn năm liên tiếp.
Tăng trưởng kinh tế cũng chậm lại đáng kể. Nếu GDP thực của Pháp tăng 2,2% năm 2017 thì đến năm 2025 mức tăng chỉ còn 0,8%, thấp hơn mức 1,5% của năm 2024. INSEE đồng thời ghi nhận sức mua tính theo đơn vị tiêu dùng của các hộ gia đình giảm 0,7% trong năm 2025.
Đáng chú ý, nợ công – vấn đề mà tác giả mô tả là “nỗi ám ảnh” của những người theo đường lối kinh tế tân tự do – không giảm mà tăng mạnh. Năm 2017, thời điểm ông Macron bắt đầu nhiệm kỳ tổng thống đầu tiên, nợ công của Pháp ở mức khoảng 2.218 tỷ euro, tương đương gần 97% GDP. Đến cuối năm 2025, con số này đã lên 3.460,5 tỷ euro, tương đương 115,6% GDP; riêng trong năm 2025, nợ công tăng thêm 154,4 tỷ euro.
Ở chiều ngược lại, tài sản của tầng lớp giàu nhất tiếp tục gia tăng. Nhận định trong bài viết rằng tài sản của các tỷ phú Pháp đã tăng gấp đôi kể từ khi ông Macron lên nắm quyền cũng xuất hiện trong báo cáo của Oxfam France công bố đầu năm 2026. Theo tổ chức này, tài sản của các tỷ phú Pháp đã tăng hơn 220 tỷ euro kể từ năm 2017; Oxfam đồng thời cho biết 53 tỷ phú Pháp hiện sở hữu khối tài sản lớn hơn tổng tài sản của hơn 32 triệu người. Đây là số liệu và cách tính của Oxfam, không phải thống kê chính thức của Chính phủ Pháp.
Từ Pháp nhìn sang Đức
Từ những diễn biến tại Pháp, tác giả chuyển trọng tâm sang Đức và cho rằng Berlin cần quan sát kỹ kinh nghiệm của nước láng giềng. Theo Schmeller, đường hướng kinh tế mà Chính phủ của Thủ tướng Friedrich Merz thúc đẩy có những điểm tương đồng với cách tiếp cận của Chính quyền Macron: giảm gánh nặng đối với doanh nghiệp, tạo thêm ưu đãi đầu tư và qua đó kỳ vọng phục hồi tăng trưởng.
Sự liên hệ này có cơ sở từ các chính sách mà Chính phủ Đức đã triển khai. Chương trình thúc đẩy đầu tư có hiệu lực từ tháng 7/2025 cho phép doanh nghiệp áp dụng khấu hao giảm dần lên tới 30% đối với một số khoản đầu tư trong giai đoạn 2025-2027; đồng thời thuế thu nhập doanh nghiệp dự kiến được giảm từng bước từ 15% xuống 10% trong giai đoạn từ năm 2028 đến 2032. Chính phủ Đức xác định mục tiêu của chương trình là kích thích đầu tư, củng cố năng lực cạnh tranh và tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Thủ tướng Merz cũng nhiều lần nhấn mạnh rằng gánh nặng thuế đối với doanh nghiệp Đức đang ở mức quá cao và cần được giảm để đầu tư tại Đức trở nên hấp dẫn hơn. Tuy nhiên, cách tiếp cận của Berlin không hoàn toàn chỉ dựa vào giảm thuế doanh nghiệp: Chính phủ Đức đồng thời triển khai quỹ đặc biệt trị giá 500 tỷ euro trong 12 năm dành cho cơ sở hạ tầng và bảo vệ khí hậu, trong đó có đường sá, đường sắt, cầu, trường học và bệnh viện.
Từ góc nhìn của tác giả, kinh nghiệm gần một thập niên tại Pháp là lời cảnh báo đối với Đức: những vấn đề mang tính cơ cấu của các nền kinh tế phương Tây khó có thể được giải quyết chỉ bằng việc tăng ưu đãi cho doanh nghiệp trong khi thu hẹp chi tiêu dành cho các lĩnh vực xã hội. Đây cũng là cơ sở để Schmeller phản bác kỳ vọng rằng chính sách ưu đãi đầu tư tự thân có thể đưa nền kinh tế trở lại quỹ đạo tăng trưởng.
“Bài học thứ hai” từ nước Pháp
Tuy nhiên, theo tác giả, nước Pháp không chỉ mang đến cho Đức một bài học về chính sách kinh tế. “Bài học thứ hai” nằm ở cách các lực lượng xã hội tổ chức sự phản kháng.
Schmeller nhận xét học sinh, sinh viên Pháp có truyền thống xuống đường và tổ chức phản đối quyết liệt hơn so với giới trẻ tại Đức. Ngay cả các cuộc biểu tình phản đối nghĩa vụ quân sự tại Đức, theo đánh giá của tác giả, cũng mang tính thận trọng hơn đáng kể so với những gì đang diễn ra tại Pháp.
Khác biệt còn nằm ở vai trò của các tổ chức công đoàn. Trong các phong trào xã hội lớn tại Pháp, công đoàn không chỉ thể hiện sự đoàn kết mà còn sử dụng đình công như một công cụ gây sức ép, đồng thời tìm cách liên kết những yêu sách của người lao động với các phong trào xã hội khác. Chính sự kết nối giữa học sinh, sinh viên và người lao động đang làm gia tăng quy mô cũng như sức ép của làn sóng phản đối hiện nay.
Từ đó, tác giả cho rằng Liên đoàn Công đoàn Đức (DGB) có thể tham khảo kinh nghiệm của các tổ chức công đoàn Pháp, đặc biệt về khả năng liên kết các nhóm xã hội và phối hợp những cuộc đấu tranh vốn xuất phát từ các yêu cầu khác nhau.
Nhìn tổng thể, bài viết sử dụng những diễn biến đang diễn ra tại Pháp như một phép đối chiếu với nước Đức. Theo lập luận của Schmeller, gần một thập niên cầm quyền của Tổng thống Macron không chỉ cho thấy những giới hạn mà tác giả nhìn thấy trong chính sách ưu tiên thúc đẩy doanh nghiệp và kiểm soát chi tiêu xã hội, mà còn cho thấy khả năng những bất mãn kinh tế – xã hội tích tụ có thể chuyển hóa thành các phong trào phản kháng rộng lớn. Với Đức, thông điệp mà tác giả muốn nhấn mạnh gồm hai mặt: cần nhìn vào kinh nghiệm của Pháp khi lựa chọn chính sách kinh tế, đồng thời quan sát cách các lực lượng xã hội Pháp tổ chức và liên kết các phong trào phản đối.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/530836.nachhilfe-auf-franz%C3%B6sisch.html