Ngày 10/10/2026, báo Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài viết “Trung Mỹ – Như vậy chỉ còn lại bốn thành viên” của nhà báo Thorben Austen, gửi từ Quetzaltenango, phân tích những hệ lụy từ quyết định rút lui của Nicaragua khỏi Nghị viện Trung Mỹ. Không chỉ khiến cơ quan này tiếp tục thu hẹp số thành viên, động thái trên còn đặt ra những câu hỏi sâu sắc về sự gắn kết chính trị, hiệu quả của các cơ chế hợp tác khu vực và triển vọng hội nhập Trung Mỹ trong bối cảnh những khác biệt về lợi ích quốc gia ngày càng bộc lộ rõ nét.
Nicaragua tuyên bố rút lui, làm gia tăng bất ổn trong cơ chế hợp tác khu vực
Nicaragua tuyên bố chấm dứt ngay lập tức tư cách thành viên tại Nghị viện Trung Mỹ (Parlacen), với lý do cơ quan này không đáp ứng được những mục tiêu và trách nhiệm đặt ra đối với người dân trong khu vực.
Trong cuộc phỏng vấn với báo El 19 Digital, cơ quan truyền thông của đảng Mặt trận Giải phóng Quốc gia Sandinista (FSLN) cầm quyền, đồng Chủ tịch Nicaragua Rosario Murillo xác nhận Managua đã chính thức thông báo quyết định rút lui tới Đoàn Chủ tịch Parlacen.
Bà Murillo cho rằng Parlacen không thực hiện được sứ mệnh thúc đẩy lợi ích thiết thực cho các gia đình và cộng đồng Trung Mỹ, trong khi hoạt động chủ yếu dừng lại ở việc trao đổi văn bản, thay vì tạo ra những thỏa thuận có khả năng cải thiện đời sống người dân và thúc đẩy phát triển quốc gia.
Lập trường này cũng nhận được sự ủng hộ từ đoàn đại biểu Nicaragua tại Parlacen. Một tuyên bố với chữ ký của 38 nghị sĩ và đại biểu đã được trình lên chính phủ, thể hiện sự đồng thuận với quyết định rút khỏi cơ quan lập pháp khu vực.
Là một trong những quốc gia sáng lập Parlacen năm 1991, Nicaragua có 20 ghế nghị sĩ trong cơ quan này. Vì vậy, quyết định rút lui không chỉ mang ý nghĩa chấm dứt sự tham gia của một thành viên lâu năm mà còn tác động trực tiếp đến cơ cấu đại diện và khả năng duy trì vai trò của Parlacen trong hệ thống hợp tác Trung Mỹ.
Đáng chú ý, động thái của Managua diễn ra trong bối cảnh quan hệ giữa Nicaragua với các thể chế đa phương tiếp tục căng thẳng. Một số phương tiện truyền thông đặt nghi vấn về mối liên hệ giữa quyết định rút khỏi Parlacen và thông báo trước đó của Tổ chức các Quốc gia châu Mỹ (OAS) về việc thành lập nhóm công tác thảo luận tình hình mà tổ chức này gọi là sự “xói mòn dân chủ” tại Nicaragua.
Tuy nhiên, đây mới là nhận định được truyền thông đề cập, chưa phải nguyên nhân được chính quyền Managua chính thức xác nhận. Nicaragua vốn đã tuyên bố rút khỏi OAS từ năm 2021 và hoàn tất quá trình này vào năm 2023, đồng thời nhiều lần cáo buộc tổ chức có trụ sở tại Washington là công cụ để Mỹ can thiệp vào công việc nội bộ của các quốc gia trong khu vực.
Tranh cãi pháp lý và những hạn chế mang tính cơ cấu của Parlacen
Quyết định của Nicaragua tiếp tục làm nổi bật những tranh cãi liên quan đến cơ sở pháp lý của việc rút khỏi Parlacen. Theo các thông tin truyền thông được dẫn lại, văn kiện thành lập cơ quan này không quy định rõ cơ chế chấm dứt tư cách thành viên, khiến tính hợp pháp và cách thức thực thi quyết định của Managua vẫn là vấn đề chưa được giải quyết.
Trước Nicaragua, El Salvador đã tuyên bố ý định rút khỏi Parlacen vào tháng 7/2025, sau khi quốc hội nước này thông qua nghị quyết liên quan. Theo các thông tin được công bố, 20 nghị sĩ và đại biểu El Salvador sẽ không tiếp tục đảm nhiệm vị trí trong nhiệm kỳ 2026–2031, dự kiến khai mạc ngày 28/10/2026.
Nếu việc rút lui của cả hai quốc gia được thực hiện đầy đủ, Parlacen sẽ chỉ còn bốn thành viên gồm Guatemala, Honduras, Panama và Cộng hòa Dominica. Đây là sự thu hẹp đáng kể đối với một thể chế được thành lập nhằm thúc đẩy đối thoại chính trị, hợp tác nghị viện và hội nhập khu vực.
Tuy nhiên, vấn đề của Parlacen không chỉ nằm ở số lượng thành viên. Những diễn biến gần đây còn làm gia tăng sự chú ý đối với các hạn chế vốn tồn tại trong mô hình hoạt động của cơ quan này.
Theo đài truyền hình Canal Antigua của Guatemala, các chuyên gia được phỏng vấn cho rằng Parlacen có rất ít khả năng đưa ra những quyết định mang tính ràng buộc, trong khi các nghị sĩ vẫn được hưởng quyền miễn trừ và nhiều đặc quyền khác. Sự thiếu tương xứng giữa thẩm quyền thực chất và các đặc quyền dành cho thành viên từ lâu đã trở thành một trong những nội dung gây tranh cãi.
Tại Guatemala, nơi đặt trụ sở Parlacen, dư luận đặc biệt quan tâm đến quy định cho phép các cựu tổng thống và phó tổng thống tham gia cơ quan này sau khi kết thúc nhiệm kỳ. Những người chỉ trích cho rằng quyền miễn trừ nghị viện có thể tạo ra rào cản đối với việc điều tra, truy cứu trách nhiệm pháp lý liên quan đến các cáo buộc tham nhũng hoặc hành vi vi phạm pháp luật trong thời gian đương chức.
Những tranh cãi đó cho thấy thách thức căn bản của Parlacen là khoảng cách giữa mục tiêu hội nhập được xác lập trên phương diện thể chế với năng lực tác động thực tế đến các chính sách và đời sống người dân. Khi cơ quan nghị viện không có đủ công cụ bảo đảm hiệu lực thực thi các quyết định, giá trị của việc duy trì bộ máy và các đặc quyền đi kèm ngày càng bị đặt dấu hỏi.
Tương lai bất định của Parlacen và những tính toán chính trị rộng hơn
Việc Nicaragua rời Parlacen cũng cần được nhìn nhận trong xu hướng điều chỉnh quan hệ với các tổ chức quốc tế của chính quyền Managua những năm gần đây.
Sau khi chính thức rút khỏi OAS năm 2023, Nicaragua tiếp tục tuyên bố rút khỏi một số cơ chế quốc tế trong năm 2025, trong đó có Hội đồng Nhân quyền Liên Hợp Quốc, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO).
Những quyết định này phản ánh sự đối lập ngày càng rõ giữa cách tiếp cận của chính quyền Nicaragua và quan điểm của các tổ chức quốc tế đối với vấn đề chủ quyền, quản trị quốc gia và các chuẩn mực dân chủ, nhân quyền.
Giới phê bình xem việc liên tiếp rút khỏi các thể chế đa phương là dấu hiệu cho thấy chính quyền của Tổng thống Daniel Ortega và đồng Chủ tịch Rosario Murillo ngày càng hạn chế sự giám sát từ bên ngoài. Ngược lại, Managua khẳng định các bước đi này nhằm bảo vệ chủ quyền quốc gia, phản đối sự can thiệp và sức ép chính trị từ nước ngoài, đặc biệt là Mỹ.
Trong bối cảnh chính quyền Washington, với vai trò của Ngoại trưởng Marco Rubio, tiếp tục gia tăng sức ép đối với chính phủ Sandinista, việc Nicaragua thu hẹp tham gia các cơ chế quốc tế còn gắn với những tính toán về không gian đối ngoại và khả năng tự chủ chính sách.
Một khía cạnh đáng chú ý khác là sự hiện diện của các đối tác ngoài khu vực tại Parlacen. Trung Quốc được trao tư cách quan sát viên năm 2023, tiếp đó là Nga năm 2024, đều theo đề nghị của Managua. Việc Nicaragua rút lui vì vậy cũng đặt ra câu hỏi về sự tiếp nối của những định hướng hợp tác và quan hệ đối ngoại từng được nước này thúc đẩy trong khuôn khổ nghị viện.
Việc Nicaragua tuyên bố rút khỏi Nghị viện Trung Mỹ (Parlacen), tiếp sau động thái tương tự của El Salvador, không chỉ làm thu hẹp quy mô đại diện mà còn bộc lộ những hạn chế mang tính cơ cấu của thể chế này. Trong bối cảnh bất đồng chính trị gia tăng và lợi ích giữa các quốc gia thành viên ngày càng khó dung hòa, Parlacen đang đối mặt với thách thức kép: duy trì sự gắn kết khu vực và khẳng định vai trò thực chất trong tiến trình hội nhập. Nếu không có những cải cách căn bản về thẩm quyền, hiệu quả hoạt động và cơ chế trách nhiệm giải trình, cơ quan này có nguy cơ tiếp tục suy giảm ảnh hưởng, thậm chí đánh mất ý nghĩa tồn tại ban đầu. Diễn biến hiện nay vì thế không đơn thuần là sự thu hẹp về số lượng thành viên, mà còn đặt ra vấn đề sâu xa hơn về tính bền vững của các thiết chế hợp tác đa phương tại Trung Mỹ, khi những cam kết hội nhập ngày càng chịu sức ép từ các tính toán chủ quyền, lợi ích quốc gia và sự phân hóa chính trị.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/531271.zentralamerika-dann-waren-es-nur-noch-vier.html