Có những ngày cả dân tộc cùng nghiêng mình tưởng nhớ, có những con người mà tên tuổi mãi khắc sâu trong trái tim đất nước. Mỗi độ tháng Chạp về, ngày 22/12, Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam lại trở thành điểm hẹn thiêng liêng của lòng biết ơn và sự tri ân sâu sắc. Đó là dịp để tưởng nhớ những người đã anh dũng hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc; tri ân những người lính trở về từ chiến trường, mang trên mình những thương tích cùng ký ức chiến tranh không thể phai mờ; và cả những người đã hiến dâng những năm tháng thanh xuân đẹp nhất cho sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, tự do của dân tộc.
Theo quy định tại khoản 2, Điều 6, Nghị định số 343/2025/NĐ-CP ngày 28/12/2025 của Chính phủ: “Hằng năm, nhân dịp kỷ niệm Ngày thành lập Quân đội Nhân dân Việt Nam, Ngày hội Quốc phòng toàn dân hoặc dịp Tết Nguyên đán, lãnh đạo, chỉ huy các cơ quan, đơn vị, địa phương theo phân cấp tổ chức gặp mặt, tặng quà, cung cấp thông tin, thông báo tình hình cho các đối tượng quy định”. Quy định ấy không chỉ thể hiện sự quan tâm, trách nhiệm của Đảng, Nhà nước và các cấp, các ngành đối với những người đã cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, mà còn là sự tiếp nối đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, những giá trị truyền thống tốt đẹp đã trở thành một phần hồn cốt của dân tộc Việt Nam.
Ý nghĩa, nghĩa tình và trách nhiệm của những cuộc gặp mặt
Trong mạch nguồn truyền thống ấy, việc cấp ủy, chính quyền địa phương các cấp tổ chức gặp mặt sĩ quan quân đội nghỉ hưu hằng năm mang ý nghĩa chính trị, xã hội và nhân văn sâu sắc. Đây không chỉ là dịp thăm hỏi, động viên, tri ân những người đã dành phần lớn cuộc đời cho sự nghiệp cách mạng, mà còn là cuộc trở về với lịch sử, với những năm tháng chiến đấu gian khổ, hào hùng và những con người đã góp phần làm nên chiến thắng, giành độc lập, tự do, mang lại hòa bình cho đất nước.
Song, vượt lên trên ý nghĩa của một hoạt động được quy định trong văn bản, giá trị sâu lắng nhất của những cuộc gặp mặt còn nằm ở tình đồng chí, nghĩa đồng đội, ở niềm xúc động của những người lính năm xưa khi được gặp lại nhau sau bao năm tháng. Đó là khoảnh khắc những bàn tay run run nắm chặt tay nhau, những ánh mắt lặng đi vì xúc động, những câu chuyện tưởng đã lùi xa theo thời gian bỗng ùa về trong ký ức. Có những tình cảm không cần diễn tả thành lời, bởi phía sau mỗi cuộc hội ngộ là cả một thời tuổi trẻ cùng chung chiến hào, cùng vượt qua bom đạn, gian khổ, mất mát và hy sinh.
Những người lính ấy đã đi qua chiến tranh với những số phận và ký ức khác nhau. Có người trở về với thân thể lành lặn nhưng mang trong tâm khảm những vết thương tinh thần không thể xóa nhòa. Có người để lại một phần xương máu nơi chiến trường, mang thương tật suốt phần đời còn lại. Và có những đồng đội đã mãi mãi nằm lại trong lòng đất mẹ, để tên tuổi khắc trên bia đá, để nỗi nhớ và niềm tiếc thương còn mãi trong lòng những người ở lại. Dẫu thuộc những thế hệ khác nhau, họ đều được tôi luyện qua môi trường quân ngũ, hun đúc lòng trung thành với Đảng, Tổ quốc và Nhân dân; bản lĩnh kiên cường, ý chí vượt khó, tinh thần kỷ luật, ý thức trách nhiệm và tình đồng đội thủy chung, son sắt. Những phẩm chất ấy đã trở thành hành trang theo họ suốt cuộc đời, là dấu ấn của một thế hệ những người lính đã hiến dâng những năm tháng đẹp nhất của tuổi thanh xuân cho non sông, đất nước.
Từ 34 chiến sĩ trong những ngày đầu thành lập, Quân đội nhân dân Việt Nam đã không ngừng trưởng thành, lớn mạnh cùng những chặng đường lịch sử của dân tộc. Trong chiến tranh, quân đội là lực lượng nòng cốt trên tuyến đầu chiến đấu bảo vệ Tổ quốc. Giữa thiên tai, bão lũ, những người lính lại có mặt ở nơi hiểm nguy, dầm mình trong dòng nước dữ để cứu dân, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân. Khi dịch bệnh bùng phát, hình ảnh bộ đội nơi tuyến đầu phòng, chống dịch tiếp tục khẳng định tinh thần sẵn sàng nhận và hoàn thành nhiệm vụ trong mọi hoàn cảnh. Dù thời chiến hay thời bình, ở đâu có khó khăn, gian khổ, hiểm nguy, ở đó có dấu chân người lính. Quân đội không chỉ là lực lượng nòng cốt bảo vệ Tổ quốc mà còn là chỗ dựa vững chắc, tin cậy của Nhân dân trong những thời khắc cam go.
Phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, khi trở về với đời thường, nhiều sĩ quan quân đội nghỉ hưu tiếp tục đóng góp cho quê hương, đất nước trên những cương vị khác nhau. Họ trở thành những nông dân sản xuất giỏi, công nhân lành nghề, doanh nhân năng động, trí thức tâm huyết, cán bộ, đảng viên gương mẫu. Có người tiên phong phát triển kinh tế, giúp đỡ đồng đội và nhân dân vươn lên thoát nghèo; có người trở thành hạt nhân trong các phong trào thi đua yêu nước, tham gia xây dựng Đảng, chính quyền, giữ gìn an ninh, trật tự và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân. Không còn trực tiếp đứng trong đội ngũ quân ngũ, họ vẫn tiếp tục cống hiến bằng trí tuệ, kinh nghiệm, uy tín và tinh thần trách nhiệm. Những đóng góp ấy có thể bình dị, thầm lặng nhưng bền bỉ, mang giá trị xã hội và nhân văn sâu sắc, không thể chỉ đong đếm bằng những phần thưởng hay danh hiệu.
Gặp mặt để ôn lại truyền thống, kết nối các thế hệ và bồi đắp lòng yêu nước
Ngày 22/12 không chỉ là dấu mốc lịch sử đánh dấu sự ra đời của Quân đội nhân dân Việt Nam mà còn là dịp khơi dậy niềm tự hào về truyền thống đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc. Trong ý nghĩa ấy, những cuộc gặp mặt sĩ quan quân đội nghỉ hưu hằng năm là dịp ôn lại chặng đường chiến đấu, xây dựng và trưởng thành của quân đội; kết nối quá khứ với hiện tại, trao truyền những giá trị lịch sử và truyền thống cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau.
Mỗi cuộc gặp mặt là một lần những ký ức chiến trường được đánh thức, những câu chuyện về tình đồng chí, nghĩa đồng đội, về lòng dũng cảm và sự hy sinh được kể lại bằng chính trải nghiệm của người trong cuộc. Qua đó, thế hệ hôm nay hiểu sâu sắc hơn rằng hòa bình, độc lập và tự do không tự nhiên mà có, mà được đánh đổi bằng biết bao mồ hôi, xương máu và cả tuổi thanh xuân của các thế hệ cha anh. Đằng sau cuộc sống thanh bình hôm nay là những cuộc chia ly không hẹn ngày đoàn tụ, những gia đình chịu cảnh mất mát, những người mẹ tiễn con ra trận và những người lính đã mãi mãi nằm lại nơi chiến trường.
Thế hệ trẻ sinh ra và lớn lên trong hòa bình có thể chưa từng nghe tiếng bom rơi, đạn nổ, chưa trải qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt hay thấu hết nỗi đau của sự chia cắt, mất mát. Bởi vậy, những câu chuyện được kể từ ký ức của các sĩ quan quân đội nghỉ hưu càng có ý nghĩa giáo dục sâu sắc. Đó là những bài học lịch sử chân thực, sinh động, giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn giá trị của độc lập, tự do, ý nghĩa của hòa bình và trách nhiệm đối với Tổ quốc. Khi lịch sử được truyền lại bằng những số phận, những trải nghiệm và cảm xúc của người đã trực tiếp đi qua chiến tranh, các cuộc gặp mặt không chỉ dừng lại ở hoạt động tri ân mà còn góp phần bồi đắp lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm và khát vọng cống hiến. Bởi một dân tộc biết trân trọng quá khứ mới có nền tảng vững chắc để xây dựng tương lai.
Gặp mặt để lắng nghe, chăm lo và thể hiện trách nhiệm
Không chỉ mang ý nghĩa tinh thần, những cuộc gặp mặt còn là dịp để cấp ủy, chính quyền, các ban, ngành, đoàn thể trực tiếp thăm hỏi, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng, nắm bắt hoàn cảnh và những khó khăn trong cuộc sống của sĩ quan quân đội nghỉ hưu. Những vấn đề liên quan đến chế độ, chính sách, nhà ở, chăm sóc sức khỏe, đời sống vật chất và tinh thần cần được quan tâm một cách thực chất, trên tinh thần trách nhiệm, thẳng thắn và chân thành.
Giá trị của một cuộc gặp mặt không chỉ nằm ở những lời phát biểu trang trọng, những bó hoa hay phần quà tri ân, mà quan trọng hơn là sự quan tâm được thể hiện bằng hành động cụ thể. Một kiến nghị được lắng nghe, một hoàn cảnh khó khăn được chia sẻ, một vướng mắc về chính sách được xem xét, giải quyết kịp thời có thể mang lại niềm động viên lớn lao đối với những người đã dành nhiều năm tháng cống hiến cho quân đội và đất nước.
Điều đáng quý là sau mỗi cuộc gặp mặt, những sĩ quan nghỉ hưu cảm nhận được sự trân trọng của cấp ủy, chính quyền và cộng đồng đối với những đóng góp của mình; thấy rằng dù đã rời quân ngũ, họ vẫn luôn được quan tâm, ghi nhận và đồng hành. Sự hiện diện của những người có trách nhiệm, thái độ lắng nghe cầu thị và những việc làm thiết thực chính là biểu hiện sinh động của đạo lý tri ân, góp phần củng cố niềm tin, tiếp thêm động lực để các thế hệ cựu quân nhân tiếp tục sống vui, sống khỏe, sống có ích.
Gặp mặt để vun đắp nghĩa tình, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân
Sự phát triển của một xã hội không chỉ được đánh giá qua những thành tựu kinh tế, những công trình hiện đại hay mức sống vật chất ngày càng nâng cao, mà còn thể hiện ở cách xã hội trân trọng, chăm lo những người đã cống hiến, hy sinh cho đất nước. Từ góc nhìn ấy, hoạt động gặp mặt sĩ quan quân đội nghỉ hưu hằng năm mang giá trị nhân văn sâu sắc, là biểu hiện cụ thể của truyền thống nghĩa tình, lòng nhân ái và trách nhiệm cộng đồng.
Mỗi cuộc gặp mặt không chỉ gắn kết những người từng chung chiến hào, chung lý tưởng mà còn tạo sự gần gũi giữa các thế hệ quân nhân với cấp ủy, chính quyền và nhân dân địa phương. Qua những câu chuyện, những lời thăm hỏi, động viên và sẻ chia, tình đồng chí, nghĩa đồng đội tiếp tục được gìn giữ; sự đồng thuận, gắn bó trong cộng đồng được bồi đắp. Đó cũng là dịp nhắc nhở mỗi cán bộ, đảng viên và người dân về trách nhiệm gìn giữ những thành quả cách mạng, trân trọng sự hy sinh của các thế hệ đi trước và tiếp nối những giá trị tốt đẹp trong công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Tri ân những người đã khuất, chăm lo những người còn sống không chỉ là tình cảm mà còn là trách nhiệm của thế hệ hôm nay. Khi sự biết ơn được thể hiện bằng những hành động thiết thực, nghĩa tình quân dân càng thêm bền chặt, tạo nền tảng tinh thần quan trọng để củng cố khối đại đoàn kết toàn dân.
Không để mưa bão làm lỡ hẹn nghĩa tình
Tuy nhiên, thời gian qua, có địa phương không tổ chức được cuộc gặp mặt sĩ quan quân đội nghỉ hưu nhân dịp kỷ niệm Ngày thành lập Quân đội nhân dân Việt Nam 22/12 với lý do ảnh hưởng của mưa bão. Thiên tai là yếu tố khách quan, có thể gây thiệt hại, chia cắt giao thông, ảnh hưởng đến điều kiện đi lại, công tác chuẩn bị và sự an toàn của người tham dự. Việc điều chỉnh kế hoạch trong những tình huống như vậy là cần thiết, nhất là khi phần lớn sĩ quan nghỉ hưu đã cao tuổi, sức khỏe và khả năng di chuyển có những hạn chế nhất định.
Song, khó khăn khách quan không đồng nghĩa với việc có thể để hoạt động tri ân bị gián đoạn mà thiếu phương án khắc phục. Mưa bão có thể buộc phải thay đổi thời gian, địa điểm, quy mô và hình thức tổ chức, nhưng không nên trở thành lý do khiến một hoạt động giàu ý nghĩa bị lãng quên. Nếu phải tạm hoãn, cần có thông báo kịp thời, xác định phương án tổ chức thay thế, phân công trách nhiệm cụ thể và chủ động triển khai khi điều kiện cho phép. Điều cần tránh là sự chậm trễ kéo dài, thiếu thông tin, thiếu kế hoạch, khiến những người chờ đợi cuộc gặp mặt không biết đến bao giờ mới có dịp sum họp.
Đối với những người lính năm xưa, nhất là các sĩ quan đã ở tuổi xế chiều, mỗi cuộc hội ngộ đều đáng quý. Thời gian không chờ đợi ai, sức khỏe và tuổi tác cũng không cho phép mọi cuộc hẹn đều có thể dời lại vô thời hạn. Có những đồng đội năm nay còn đủ sức đến dự, nhưng năm sau chưa chắc đã có thể gặp lại. Bởi vậy, sự quan tâm đúng lúc không chỉ thể hiện trách nhiệm của cơ quan, đơn vị, địa phương mà còn mang ý nghĩa nhân văn sâu sắc. Một cuộc gặp mặt được tổ chức kịp thời, chu đáo có thể trở thành kỷ niệm đẹp trong những năm tháng cuối đời của người lính; ngược lại, sự chậm trễ không cần thiết đôi khi để lại những tiếc nuối khó bù đắp.
Điều quan trọng không phải là tổ chức bằng mọi giá, bất chấp điều kiện thời tiết hay nguy cơ mất an toàn, mà là không để khó khăn làm gián đoạn sự quan tâm và trách nhiệm. Khi chưa thể gặp mặt đông đủ, vẫn có thể duy trì sự kết nối bằng những hình thức phù hợp, để nghĩa tình được tiếp nối và sự tri ân không chỉ dừng lại ở lời hứa.
Chủ động tổ chức để nghĩa tình không bị ngắt quãng
Để hoạt động gặp mặt sĩ quan quân đội nghỉ hưu thực sự đi vào nền nếp, thiết thực và hiệu quả, các cấp, các ngành, địa phương cần chủ động đưa nội dung này vào kế hoạch công tác hằng năm; xác định rõ cơ quan chủ trì, đơn vị phối hợp, đối tượng tham dự, thời gian thực hiện, nguồn lực bảo đảm và trách nhiệm của từng cấp. Đồng thời, cần xây dựng phương án dự phòng trước những tình huống phát sinh như thiên tai, dịch bệnh hoặc các điều kiện bất khả kháng khác, bảo đảm hoạt động được triển khai phù hợp với thực tế và đúng quy định.
Trường hợp không thể tổ chức theo kế hoạch ban đầu, cơ quan có trách nhiệm cần kịp thời thông tin đến các đối tượng liên quan, chủ động lựa chọn thời điểm thay thế khi điều kiện cho phép, tránh để việc điều chỉnh trở thành sự trì hoãn kéo dài. Tùy tình hình thực tế, có thể nghiên cứu tổ chức gặp mặt theo quy mô phù hợp, chia thành các cụm địa bàn hoặc kết hợp thăm hỏi trực tiếp tại gia đình đối với những sĩ quan tuổi cao, sức yếu, đi lại khó khăn.
Một cuộc gặp mặt không nhất thiết phải có hội trường lớn, sân khấu trang trọng hay đông đủ khách mời mới thể hiện được sự tri ân. Đôi khi, một chuyến thăm tại nhà, một lời hỏi han chân thành, sự hỗ trợ sửa chữa mái nhà xuống cấp, việc quan tâm chăm sóc sức khỏe hay kịp thời tháo gỡ khó khăn trong thực hiện chế độ, chính sách lại mang đến giá trị thiết thực hơn nhiều lời phát biểu. Điều cốt lõi là sự quan tâm phải xuất phát từ trách nhiệm, được thể hiện bằng hành động cụ thể và phù hợp với nhu cầu, hoàn cảnh của từng người.
Việc tổ chức cần bảo đảm đúng phân cấp, đúng đối tượng, chế độ và quy định hiện hành; đồng thời chú trọng tính thiết thực, an toàn, tiết kiệm, tránh hình thức, phô trương. Trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền và các cơ quan liên quan không chỉ dừng ở việc xây dựng kế hoạch hay tổ chức một cuộc gặp mặt, mà còn phải được thể hiện qua kết quả chăm lo, giải quyết những kiến nghị chính đáng và duy trì mối liên hệ thường xuyên với đội ngũ sĩ quan quân đội nghỉ hưu.
Thấm nhuần đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, “ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, ý nghĩa sâu xa của hoạt động gặp mặt không chỉ nằm ở quy mô hay hình thức tổ chức, mà còn ở sự trân trọng đối với những cống hiến, hy sinh của các thế hệ người lính; ở trách nhiệm quan tâm, chăm lo những người đã hoàn thành nhiệm vụ trong quân ngũ và ý thức gìn giữ, trao truyền truyền thống nghĩa tình của dân tộc. Mỗi cuộc gặp mặt cần thực sự trở thành một cuộc hội ngộ ấm áp tình đồng chí, nghĩa đồng đội, nơi những lời tri ân được thể hiện bằng hành động thiết thực, để những người lính năm xưa luôn cảm nhận được sự quan tâm, trân trọng của Đảng, Nhà nước, quân đội và nhân dân, dù đã trở về với cuộc sống đời thường.
Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về chăm lo, tri ân những người có công, những cán bộ, chiến sĩ đã cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc không chỉ thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” mà còn đặt ra trách nhiệm cụ thể đối với các cấp, các ngành trong tổ chức thực hiện. Vì vậy, Bộ Chỉ huy quân sự các tỉnh, thành phố, các cơ quan, đơn vị liên quan cần phát huy vai trò tham mưu, chủ động phối hợp với cấp ủy, chính quyền địa phương triển khai việc gặp mặt sĩ quan quân đội nghỉ hưu hằng năm chu đáo, thiết thực, đúng quy định và phân cấp. Cấp ủy, chính quyền địa phương cần quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo, bảo đảm các điều kiện cần thiết, xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị; chủ động xây dựng phương án phù hợp khi phát sinh khó khăn, không để hoạt động tri ân bị gián đoạn hoặc rơi vào hình thức. Việc thực hiện nghiêm túc, đầy đủ và kịp thời chính sách không chỉ thể hiện trách nhiệm chính trị mà còn là thước đo của sự trân trọng đối với những đóng góp, hy sinh của các thế hệ quân nhân.
Mỗi cuộc gặp mặt cần thực sự trở thành nhịp cầu nối quá khứ với hiện tại, gắn kết tình đồng chí, nghĩa đồng đội với trách nhiệm của cộng đồng; là dịp để những người lính năm xưa cảm nhận sâu sắc sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, quân đội và nhân dân. Bởi sự tri ân chỉ thực sự có ý nghĩa khi được thể hiện bằng những việc làm cụ thể, bằng sự quan tâm chân thành và trách nhiệm được thực hiện đến nơi, đến chốn. Một dân tộc biết trân trọng quá khứ, ghi nhớ công lao của các thế hệ đi trước chính là dân tộc biết gìn giữ cội nguồn sức mạnh của mình. Và nền hòa bình hôm nay càng thêm bền vững khi những hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc luôn được khắc ghi, những cống hiến được trân trọng và đạo lý nghĩa tình tiếp tục được trao truyền qua các thế hệ.
Trung tướng Ngô Quý Đức/Nguyên Cục trưởng, Cục Cứu hộ – Cứu nạn-BQP