Theo Reuters ngày 11/10/2026, giới chức tài chính toàn cầu sẽ nhóm họp tại Bangkok trong tuần này, giữa lúc xung đột Trung Đông leo thang, cú sốc nguồn cung năng lượng nghiêm trọng chưa từng có và lãi suất tăng cao đang đe dọa triển vọng tăng trưởng vốn mong manh của kinh tế thế giới.
Cuộc xung đột giữa liên minh Mỹ-Israel và Iran, hiện bước sang tháng thứ tám, cùng những hệ lụy lạm phát, dự kiến sẽ trở thành tâm điểm trong chương trình nghị sự và các cuộc thảo luận bên lề hội nghị thường niên của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB). Đây là lần đầu tiên sau ba năm sự kiện này được tổ chức bên ngoài Washington.
Trao đổi với Reuters tối Chủ nhật khi tham quan Trung tâm Hội nghị Quốc gia Queen Sirikit rộng 300.000 m², Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva cho biết khoảng 18.000 đại biểu đã đăng ký tham dự, tăng 4.000 người so với kỳ hội nghị gần nhất tổ chức bên ngoài Washington, diễn ra tại Morocco vào tháng 10/2023.
Một số bộ trưởng tài chính vắng mặt
Đáng chú ý, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent sẽ không tham dự hội nghị. Theo một quan chức Mỹ, ông Bessent đã cử hai quan chức cấp cao tham dự thay do phải giải quyết một số công việc trong nước. Trong khi đó, Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Kevin Warsh dự kiến có mặt và tham gia một sự kiện công khai cùng Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva vào ngày 16/10.
Bà Georgieva cho biết một số bộ trưởng tài chính khác cũng không thể tham dự do vướng lịch trình liên quan đến công tác ngân sách và bầu cử tại nước mình. Tuy nhiên, phần lớn thống đốc ngân hàng trung ương vẫn sẽ có mặt.
Việc ông Bessent vắng mặt tại hội nghị thường niên IMF-WB cũng như cuộc họp của Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20), do Mỹ giữ chức chủ tịch luân phiên trong năm nay, có thể khiến các đối tác thất vọng. Động thái này diễn ra trong bối cảnh căng thẳng quốc tế gia tăng liên quan đến cuộc chiến giữa Mỹ-Israel và Iran, xung đột Nga-Ukraine và nỗ lực của Washington nhằm áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC).
Trong khi đó, Chủ tịch Ngân hàng Thế giới (WB) Ajay Banga nhận định với Reuters rằng, dù tăng trưởng kinh tế toàn cầu vẫn duy trì khả quan hơn dự báo sau khi Iran đóng cửa eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu mỏ thế giới, những sức ép mới đang ngày càng gia tăng.
Theo ông Banga, giá dầu diesel và phân bón leo thang, cùng nguy cơ xuất hiện hiện tượng thời tiết “siêu El Niño”, đang tạo thêm nhiều thách thức đối với kinh tế toàn cầu. Các chuyên gia cảnh báo hiện tượng thời tiết cực đoan này có thể dẫn đến khoảng 450.000 ca tử vong liên quan đến nắng nóng.
Xả kho dự trữ
Các nước thuộc Nhóm 7 nền công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) đã nhất trí giải phóng 100 triệu thùng dầu thô và dầu diesel từ kho dự trữ khẩn cấp, trong bối cảnh chịu sức ép từ Tổng thống Mỹ Donald Trump. Nhà lãnh đạo Mỹ muốn hạ giá nhiên liệu trước cuộc bầu cử Quốc hội vào tháng 11, khi đảng Cộng hòa đứng trước nguy cơ mất quyền kiểm soát Quốc hội.
Hôm thứ Sáu, ông Trump công bố thỏa thuận với Nga nhằm bổ sung nguồn cung dầu diesel cho thị trường toàn cầu, đồng thời tạm thời nới lỏng các biện pháp trừng phạt của Mỹ vốn nhằm hạn chế nguồn thu của Moscow phục vụ cuộc chiến tại Ukraine. Động thái này đã vấp phải sự chỉ trích gay gắt từ Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskiy.
Kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28/2, hơn 1 tỷ thùng dầu đã được đưa ra thị trường, chủ yếu từ các kho dự trữ thương mại trên đất liền. Tuy nhiên, giới lãnh đạo ngành năng lượng cảnh báo lượng dầu dự trữ có thể huy động đang dần cạn kiệt, khiến thị trường toàn cầu dễ bị tổn thương hơn trước các cú sốc nguồn cung và gia tăng áp lực lên giá năng lượng.
Chủ tịch WB Ajay Banga cho biết tổ chức này chưa điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu, song vẫn theo dõi chặt chẽ những diễn biến mới.
“Vấn đề không chỉ nằm ở hiện tượng El Niño, mà còn ở sự cộng hưởng của nhiều yếu tố, từ giá phân bón, chi phí năng lượng đến gánh nặng nợ nần. Chính sự kết hợp này tạo ra những thách thức đặc biệt”, ông Banga nhận định.
Theo ông, những rủi ro đan xen đòi hỏi các quốc gia và tổ chức quốc tế phải thận trọng hơn trong việc chuẩn bị ứng phó với những biến động có thể xảy ra trong các tháng tới.
Nợ nần gia tăng
Tuần trước, trong bài phát biểu định hướng trước thềm hội nghị thường niên, Tổng giám đốc IMF Kristalina Georgieva cũng đưa ra cảnh báo về những rủi ro đang bao trùm kinh tế toàn cầu, với thông điệp ngắn gọn: “Mùa đông đang đến gần”.
Theo IMF, dự báo tăng trưởng kinh tế toàn cầu năm 2026 ở mức 3% nhiều khả năng sẽ không thay đổi đáng kể, trong khi triển vọng năm 2027 có thể được điều chỉnh tăng nhẹ. Tuy nhiên, tổ chức này dự kiến hạ dự báo tăng trưởng đối với một số nền kinh tế, trong đó có Ukraine, quốc gia đang bước sang năm thứ năm của cuộc xung đột với Nga, cùng các nước vùng Vịnh chịu tác động từ những cuộc tấn công của Iran và sự sụt giảm mạnh trong xuất khẩu năng lượng.
Nghiên cứu được IMF công bố hôm thứ Ba cho thấy các đợt tăng giá đột biến của lương thực và năng lượng ngày càng trở thành tác nhân phổ biến gây ra khủng hoảng kinh tế. Những cú sốc này không chỉ khiến kỳ vọng lạm phát duy trì ở mức cao trong thời gian dài, mà còn làm trầm trọng thêm tình trạng nghèo đói và đe dọa ổn định kinh tế vĩ mô.
Một thách thức lớn khác đối với các nhà hoạch định chính sách là gánh nặng nợ công ngày càng gia tăng, vừa kìm hãm tăng trưởng, vừa tạo thêm áp lực lạm phát. Theo IMF, nợ công toàn cầu hiện ở mức cao nhất kể từ Chiến tranh Thế giới thứ hai và dự kiến vượt 100% GDP trước năm 2030.
Mặc dù các nền kinh tế phát triển, đứng đầu là Mỹ, có tỷ lệ nợ công trên GDP cao nhất, các thị trường mới nổi và quốc gia thu nhập thấp lại dễ bị tổn thương hơn trước hàng loạt sức ép đan xen.
Những thách thức này bao gồm nguy cơ dòng vốn rút khỏi các nền kinh tế đang phát triển để tìm kiếm lợi suất cao hơn tại Mỹ, tác động từ hiện tượng El Niño và khoảng cách đầu tư vào trí tuệ nhân tạo (AI). Trong khi đó, công nghệ AI đã góp phần giúp Mỹ và các nền kinh tế phát triển khác giảm thiểu tác động tiêu cực từ các cú sốc nguồn cung, qua đó làm gia tăng nguy cơ phân hóa về khả năng chống chịu giữa các nhóm quốc gia.
Những lo ngại về thị trường mới nổi
Các nước đang phát triển đặc biệt dễ bị tổn thương trước gánh nặng nợ công ngày càng lớn, trong bối cảnh nhiều quốc gia phải tái đàm phán các khoản vay với lãi suất cao hơn. Dự kiến trong năm 2026, nhóm nước này phải thanh toán tổng cộng 400 tỷ USD nợ cho các chủ nợ nước ngoài, trong khi chi phí trả lãi đã vượt 10% tổng thu ngân sách.
Trong giai đoạn đầu đại dịch COVID-19, các nhà lãnh đạo G20 từng nhất trí tạm hoãn nghĩa vụ trả nợ cho những quốc gia nghèo nhất. Tuy nhiên, theo các nhà ngoại giao G20, khả năng triển khai một sáng kiến tương tự hiện không nhận được nhiều sự ủng hộ, do gánh nặng nợ gia tăng cùng những sức ép chính trị ngày càng lớn.
Bên cạnh đó, nhiều quốc gia thu nhập thấp bày tỏ lo ngại trước những đề xuất điều chỉnh chính sách cho vay của IMF. Theo đó, tổ chức này có thể giảm số lượng điều kiện cải cách nhưng yêu cầu các biện pháp cải cách phải sâu rộng hơn để được phê duyệt khoản vay. Giới quan sát lo ngại thay đổi này có thể dẫn đến các chính sách thắt lưng buộc bụng khắc nghiệt, gây thêm áp lực lên đời sống người dân.
“Các quốc gia đang phải cắt giảm chi tiêu do chi phí trả nợ gia tăng và những điều kiện ràng buộc trong các chương trình cho vay của IMF”, bà Iolanda Fresnillo, chuyên gia về công bằng nợ tại Mạng lưới châu Âu về nợ và phát triển (Eurodad), nhận định. “Chúng tôi lo ngại việc rà soát lại chính sách điều kiện cho vay sẽ chỉ khiến tình hình trở nên tồi tệ hơn”.
Theo bà Fresnillo, Kenya đã tránh được việc phải tái cơ cấu nợ thông qua cắt giảm chi tiêu công và nỗ lực tăng thuế. Tuy nhiên, những biện pháp này đã làm bùng phát làn sóng biểu tình quy mô lớn, đặc biệt trong giới trẻ.
Chuyên gia Eurodad cảnh báo IMF có nguy cơ đánh mất uy tín nếu không nhìn nhận đầy đủ mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng nợ mà nhiều quốc gia đang phát triển phải đối mặt.
“Chừng nào IMF còn duy trì cơ cấu quản trị hiện nay, vai trò của tổ chức này sẽ ngày càng trở nên mờ nhạt”, bà Fresnillo nhận định.
An ninh và Tài chính
Các tuyến bay đến Bangkok thường đi qua khu vực Trung Đông, làm gia tăng những lo ngại về an ninh đối với hàng nghìn đại biểu quốc tế tới thủ đô khoảng 9 triệu dân của Thái Lan, nhất là sau các vụ tấn công gần đây nhằm vào sân bay tại Saudi Arabia.
Hội nghị thường niên gần nhất của IMF và WB được tổ chức bên ngoài Washington diễn ra tại Morocco vào tháng 10/2023, chỉ ít ngày sau cuộc tấn công do Hamas dẫn đầu khiến khoảng 1.200 người thiệt mạng tại Israel. Tiếp đó, chiến dịch quân sự của Israel tại Dải Gaza đã khiến hơn 74.000 người thiệt mạng và tàn phá nghiêm trọng nhiều đô thị trên lãnh thổ Palestine.
Ba năm sau, mối liên hệ giữa an ninh quốc gia và ổn định tài chính quốc tế ngày càng trở nên rõ nét. Điều này trái ngược với thời điểm năm 2023, khi một số quan chức tài chính từng xem cuộc tấn công của Hamas là vấn đề an ninh, không trực tiếp thuộc phạm vi kinh tế.
Trong bối cảnh xung đột địa chính trị leo thang, giá năng lượng biến động, lạm phát dai dẳng và gánh nặng nợ công gia tăng, hội nghị thường niên IMF-WB tại Bangkok diễn ra vào thời điểm kinh tế toàn cầu đối mặt với nhiều rủi ro đan xen. Dù triển vọng tăng trưởng vẫn tương đối ổn định, những cú sốc từ chiến tranh, biến đổi khí hậu và bất ổn tài chính đang đặt ra thách thức lớn, đặc biệt đối với các nền kinh tế đang phát triển. Hội nghị được kỳ vọng sẽ thúc đẩy hợp tác quốc tế và tìm kiếm giải pháp ứng phó, trong bối cảnh dư địa chính sách ngày càng thu hẹp và khả năng chống chịu của nhiều quốc gia đang bị thử thách.
Minh Anh