Ngày 12/10/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài viết “Xung đột ở Đông Âu – Trump điều động hạm đội chở dầu bí mật” của nhà báo Reinhard Lauterbach, tiết lộ thông tin Mỹ nhập khẩu hàng triệu tấn dầu diesel từ Nga, làm dấy lên phản ứng phẫn nộ từ Ukraine, trong khi Đức và nhiều quốc gia khác vẫn chủ trương duy trì các lệnh trừng phạt Moskva.
Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm thứ Sáu tuyên bố Washington sẽ nhập khẩu 300.000 tấn dầu diesel từ Nga trong tháng 10, thêm 500.000 tấn vào tháng 11 và lên tới 3 triệu tấn nữa vào mùa xuân năm sau. Quyết định này được thực hiện theo lệnh của Bộ Tài chính Mỹ, có hiệu lực đến ngày 7/4/2027, đánh dấu bước điều chỉnh đáng chú ý trong chính sách trừng phạt năng lượng của Washington đối với Moskva.
Ông Trump giải thích việc cho phép nhập khẩu dầu diesel từ Nga là nhằm hỗ trợ “những người nông dân và tài xế xe tải tuyệt vời ở Mỹ”. Tuy nhiên, động thái này cũng được nhìn nhận là một chiến thuật tranh cử trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ vào tháng 11.
Dù vậy, các chuyên gia năng lượng không dự báo thỏa thuận sẽ tạo ra tác động đáng kể đối với thị trường nhiên liệu toàn cầu hoặc giá xăng tại Mỹ, xét theo khối lượng nhập khẩu được công bố. Theo tính toán của Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), 300.000 tấn dầu diesel về mặt lý thuyết chỉ tương đương với lượng tiêu thụ của Mỹ trong khoảng 14 giờ.
Trong khi Washington mở đường nối lại nhập khẩu dầu diesel từ Nga, các nước châu Âu vẫn chủ trương duy trì các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ và các sản phẩm dầu mỏ của Moskva. Lập trường này được thể hiện qua những tuyên bố vào cuối tuần của chính phủ Đức, Anh và lãnh đạo Liên minh châu Âu (EU) tại Brussels.
Tại Berlin, người phát ngôn Chính phủ Đức Stefan Kornelius khẳng định sự ủng hộ của nước này đối với Ukraine vẫn không thay đổi. Bộ trưởng Kinh tế Đức Katherina Reiche (CDU) cho biết Berlin đã ngừng nhập khẩu dầu thô và các sản phẩm dầu mỏ từ Nga kể từ năm 2023. Theo bà, điều này cho phép Đức không còn phụ thuộc vào dầu mỏ Nga mà vẫn bảo đảm an ninh nguồn cung.
Tuy nhiên, tại Đức cũng xuất hiện những quan điểm khác biệt. Đảng BSW ở bang Sachsen-Anhalt kêu gọi chính phủ nước này cân nhắc ký kết một “thỏa thuận dầu diesel” với Nga, tương tự quyết định của Washington.
Về phía Nga, triển vọng nối lại hoạt động cung cấp nhiên liệu cho thị trường thế giới được đón nhận tích cực. Ngay sau thông báo của Mỹ, Moskva đã dỡ bỏ lệnh cấm xuất khẩu dầu diesel được áp dụng từ mùa hè. Động thái này cho thấy Nga sẵn sàng tận dụng cơ hội khôi phục hoạt động xuất khẩu nhiên liệu.
Trái ngược với phản ứng của Moskva, Ukraine bày tỏ sự phẫn nộ trước quyết định của Washington. Tổng thống Volodymyr Zelenskyy chỉ trích thỏa thuận nhập khẩu dầu diesel từ Nga, coi đây là “một khoản đầu tư để kéo dài chiến tranh”.
Những chỉ trích của Kiev lập tức vấp phải phản ứng gay gắt từ Tổng thống Trump. Hôm thứ Bảy, ông Trump công kích ông Zelenskyy bằng những lời lẽ được đánh giá là gay gắt nhất kể từ cuộc tranh luận giữa hai nhà lãnh đạo tại Nhà Trắng hồi đầu năm 2025.
Ông Trump cho rằng không phải Tổng thống Nga Vladimir Putin mà chính ông Zelenskyy mới là người cản trở các nỗ lực đạt được thỏa thuận chấm dứt xung đột. Theo nhà lãnh đạo Mỹ, Tổng thống Ukraine đã bỏ lỡ ít nhất 20 cơ hội để đạt được một “thỏa thuận”.
Căng thẳng tiếp tục leo thang khi ông Trump công khai kêu gọi ông Zelenskyy từ chức, tuyên bố đã đến lúc “Ukraine cần một vị tổng thống khác” sẵn sàng chấm dứt chiến tranh.
Tuy nhiên, liệu những tuyên bố cứng rắn của ông Trump có dẫn đến thay đổi thực chất trong chính sách của Washington đối với Kiev hay không vẫn là câu hỏi bỏ ngỏ. Cho đến nay, chưa có bằng chứng cho thấy Mỹ đã ngăn chặn hoặc hạn chế việc chia sẻ dữ liệu vệ tinh với Ukraine.
Nguồn dữ liệu này cho phép Ukraine xác định chính xác vị trí các nhà máy lọc dầu cũng như hệ thống phòng không của Nga, từ đó lựa chọn những tuyến đường ít nguy hiểm hơn cho các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV).
Trong khi căng thẳng chính trị giữa Washington và Kiev gia tăng, các hoạt động quân sự trên thực địa vẫn tiếp diễn. Cuối tuần qua, Ukraine đã tiến hành các cuộc tấn công bằng UAV nhằm vào một nhà máy lọc dầu tại Vladimir, cách Moskva khoảng 300 km về phía bắc, và một cơ sở khác ở Rostov-on-Don, miền nam nước Nga.
Máy bay không người lái của Ukraine cũng được cho là đã phá hủy một trung tâm dữ liệu thuộc nhà cung cấp dịch vụ trực tuyến Yandex gần Moskva, khiến nhiều người dùng tại Nga không thể sử dụng các dịch vụ trực tuyến như đặt taxi hoặc giao đồ ăn.
Những diễn biến trên cho thấy sự khác biệt ngày càng rõ trong cách tiếp cận của Mỹ và các đồng minh châu Âu đối với Nga. Trong khi Washington điều chỉnh chính sách trừng phạt năng lượng và gia tăng sức ép chính trị đối với Kiev, châu Âu vẫn duy trì lập trường cứng rắn với Moskva. Tuy nhiên, các tuyên bố chính trị chưa đi kèm những thay đổi rõ rệt trong hoạt động hỗ trợ quân sự của Mỹ dành cho Ukraine, trong bối cảnh xung đột trên thực địa vẫn tiếp diễn.
Trong khi đó, các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái (UAV) và tên lửa của Nga nhằm vào Ukraine ngày càng gây hậu quả nghiêm trọng, đặc biệt đối với cơ sở hạ tầng năng lượng. Theo thông tin được bài báo dẫn lại, hệ thống phòng không Ukraine gặp nhiều khó khăn trong việc đánh chặn, khiến nhiều cơ sở điện lực bị tê liệt. Tại thủ đô Kiev, toàn bộ các nhà máy điện than và khí đốt địa phương đã ngừng hoạt động, khiến thành phố phải phụ thuộc vào nguồn điện từ nhà máy điện hạt nhân tại tỉnh Rivne, miền tây Ukraine.
Những diễn biến trên cho thấy sự khác biệt trong cách tiếp cận của Mỹ và các đồng minh châu Âu đối với Nga, đặc biệt trong chính sách trừng phạt năng lượng. Trong khi Washington mở đường nhập khẩu dầu diesel từ Moskva và gia tăng sức ép chính trị đối với Kiev, châu Âu vẫn kiên trì duy trì các biện pháp trừng phạt. Tuy nhiên, những điều chỉnh chính sách và tuyên bố ngoại giao chưa tạo ra chuyển biến rõ rệt trên thực địa, khi Nga và Ukraine tiếp tục các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng của nhau, khiến thiệt hại về kinh tế và dân sự ngày càng gia tăng.
Hồ Ngọc Thắng