Theo bài viết “Không có sự tham gia của Mỹ” của nhà báo Jörg Kronauer, đăng trên báo Thế Giới Trẻ (Đức) ngày 21/10/2026, Liên minh châu Âu (EU) đang từng bước định hình chiến lược riêng tại Bắc Cực, với ba trọng tâm: khai thác tài nguyên khoáng sản, phát triển các tuyến thương mại và tăng cường hiện diện quân sự. Đáng chú ý, chiến lược này được thúc đẩy mà không có sự tham gia của Mỹ, đặt ra những vấn đề mới về cạnh tranh địa chính trị và cán cân ảnh hưởng tại khu vực ngày càng có vị trí chiến lược quan trọng.
EU định hình chiến lược Bắc Cực, giảm phụ thuộc vào Mỹ
Bắc Cực đang nổi lên như một không gian cạnh tranh địa chiến lược ngày càng quan trọng, nơi các lợi ích về tài nguyên, thương mại và an ninh quân sự đan xen chặt chẽ. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu đẩy nhanh quá trình tan băng, mở ra triển vọng khai thác các nguồn tài nguyên và hình thành những tuyến hàng hải mới, Liên minh châu Âu (EU) đang thúc đẩy chiến lược Bắc Cực với tham vọng gia tăng ảnh hưởng và củng cố vai trò tại khu vực. Đáng chú ý, định hướng mới của Brussels không chỉ thể hiện lập trường cạnh tranh với Nga mà còn cho thấy nỗ lực xây dựng cơ chế hợp tác khu vực ít phụ thuộc hơn vào Mỹ.
Quá trình tan băng tại Bắc Cực đang từng bước làm thay đổi vị thế địa kinh tế và địa chính trị của khu vực. Theo các dự báo được đề cập trong bài viết, Bắc Băng Dương có thể trở nên dễ tiếp cận hơn đối với hoạt động hàng hải vào mùa hè trong những năm tới. Diễn biến này không chỉ tạo thêm điều kiện khai thác các nguồn tài nguyên khoáng sản dưới đáy biển và trên đất liền, đặc biệt tại Greenland, mà còn mở ra triển vọng phát triển những hành lang vận tải biển có ý nghĩa chiến lược đối với thương mại toàn cầu.
Trong đó, Tuyến đường biển phương Bắc, nối Đông Á với châu Âu dọc bờ biển phía bắc của Nga, đã được khai thác tại một số khu vực. Trong khi đó, Tuyến đường Tây Bắc, đi qua vùng biển phía bắc Alaska và Canada, cũng được xem là một lựa chọn vận tải tiềm năng giữa châu Á và châu Âu. So với các hành lang hàng hải truyền thống, cả hai tuyến đường đều có lợi thế về khoảng cách, qua đó có thể góp phần rút ngắn thời gian vận chuyển và làm thay đổi cấu trúc kết nối thương mại Á – Âu.
Tuy nhiên, ý nghĩa chiến lược của Bắc Cực không chỉ giới hạn ở tài nguyên và thương mại. Việc băng biển thu hẹp cũng tạo điều kiện mở rộng hoạt động của các lực lượng hải quân, khiến khu vực ngày càng được chú trọng trong hoạch định quốc phòng và an ninh của các cường quốc. Theo đó, Bắc Cực đang chuyển từ một không gian có điều kiện tự nhiên đặc biệt khắc nghiệt thành địa bàn cạnh tranh đa chiều, nơi lợi ích kinh tế gắn ngày càng chặt với các tính toán quân sự.
Trong bối cảnh đó, chiến lược Bắc Cực mới của EU, được giới thiệu ngày 20/10, phản ánh rõ sự quan tâm ngày càng lớn của Brussels đối với những biến động tại khu vực. Theo các nội dung được tiết lộ trước thời điểm công bố, một trong những định hướng nổi bật là tăng cường năng lực ứng phó với Nga, quốc gia sở hữu đường bờ biển dài nhất tiếp giáp Bắc Băng Dương.
Vị trí địa lý mang lại cho Nga những lợi thế đáng kể trong tiếp cận tài nguyên, phát triển vận tải biển và triển khai lực lượng quân sự tại Bắc Cực. Tuy nhiên, đường bờ biển rộng lớn cũng đặt ra những thách thức về bảo đảm an ninh và phòng thủ. Trong những năm qua, Moscow đã chú trọng củng cố hiện diện quân sự tại khu vực, đồng thời duy trì các yêu sách về thềm lục địa có phần chồng lấn với yêu sách của Đan Mạch và Canada.
Tầm quan trọng quân sự của Bắc Cực còn xuất phát từ vị trí của khu vực trên các hướng bay chiến lược giữa Nga và Bắc Mỹ. Một số đường bay ngắn nhất của tên lửa đạn đạo liên lục địa giữa hai nước đi qua vùng cực, khiến Bắc Cực giữ vai trò đặc biệt trong các tính toán răn đe hạt nhân và phòng thủ tên lửa. Đây cũng là một trong những yếu tố thúc đẩy Mỹ quan tâm đến việc triển khai, củng cố các hệ thống cảnh báo sớm và phòng thủ tại Greenland.
Những yếu tố trên cho thấy cạnh tranh tại Bắc Cực không đơn thuần là cuộc đua giành quyền tiếp cận tài nguyên hay kiểm soát các tuyến vận tải biển. Khu vực này còn gắn trực tiếp với cấu trúc an ninh xuyên Đại Tây Dương, trong đó Nga, Mỹ và các nước châu Âu đều có những lợi ích chiến lược quan trọng.
Tuy nhiên, điểm đáng chú ý trong chiến lược mới của EU không chỉ nằm ở cách tiếp cận đối với Nga, mà còn ở việc Brussels dường như đang tìm kiếm một khuôn khổ hợp tác Bắc Cực ít phụ thuộc hơn vào Washington.
Theo những thông tin được tiết lộ, EU dự kiến thúc đẩy cơ chế hội nghị thượng đỉnh thường kỳ về khu vực “Láng giềng phía Bắc”, với sự tham gia của Na Uy, Anh và Canada. Việc lựa chọn các đối tác này cho thấy Brussels muốn tăng cường phối hợp với những quốc gia có lợi ích trực tiếp tại Bắc Cực, đồng thời từng bước hình thành một mạng lưới hợp tác khu vực có khả năng vận hành mà không nhất thiết phải đặt Mỹ ở vị trí trung tâm.
Đáng chú ý, Canada được đề cập gần hai chục lần trong dự thảo chiến lược, trong khi Mỹ chỉ xuất hiện một số lần. Sự khác biệt về tần suất đề cập chưa đủ để khẳng định EU chủ trương gạt Washington khỏi các vấn đề Bắc Cực, song phần nào phản ánh sự điều chỉnh về thứ tự ưu tiên đối tác trong cách tiếp cận của Brussels.
Vai trò ngày càng nổi bật của Canada cũng mang ý nghĩa chính trị đáng chú ý trong bối cảnh quan hệ giữa Ottawa và Washington chịu tác động từ những tuyên bố gây tranh cãi của Mỹ liên quan đến chủ quyền và lãnh thổ Canada. Với đường bờ biển Bắc Cực rộng lớn và vị trí quan trọng trên Tuyến đường Tây Bắc, Canada được xem là một đối tác có giá trị chiến lược đối với các sáng kiến hợp tác khu vực của EU.
Xu hướng này còn thể hiện trong các kế hoạch phát triển hạ tầng kết nối. Theo thông tin được công bố trước đó, EU đang xem xét xây dựng tuyến cáp ngầm xuyên Bắc Cực, trước mắt kết nối châu Âu với Greenland và về dài hạn mở rộng qua Canada tới Nhật Bản và Hàn Quốc, thay vì đi qua Mỹ.
Nếu được triển khai, dự án không chỉ có ý nghĩa về hạ tầng viễn thông mà còn góp phần đa dạng hóa các tuyến kết nối chiến lược giữa châu Âu và châu Á. Đồng thời, việc ưu tiên hành lang qua Canada cho thấy Brussels đang cân nhắc những phương án kết nối quốc tế có mức độ độc lập cao hơn với hạ tầng và lãnh thổ Mỹ.
Nhìn tổng thể, các định hướng trên cho thấy EU đang tìm cách nâng cao vai trò chủ động trong định hình trật tự hợp tác tại Bắc Cực. Dù chưa thể coi đây là sự tách rời về chiến lược khỏi Mỹ, việc Brussels ưu tiên xây dựng quan hệ đối tác, thúc đẩy hạ tầng kết nối và xác lập những cơ chế phối hợp riêng phản ánh xu hướng tăng cường tự chủ chiến lược của châu Âu.
Trong bối cảnh cạnh tranh giữa các cường quốc ngày càng gia tăng, Bắc Cực vì thế không chỉ là địa bàn thử nghiệm những chính sách mới về tài nguyên, thương mại và an ninh, mà còn có thể trở thành thước đo đối với khả năng EU từng bước khẳng định vai trò địa chính trị độc lập hơn trong quan hệ quốc tế.
Nhìn tổng thể, chiến lược Bắc Cực mới cho thấy EU đang từng bước điều chỉnh cách tiếp cận đối với khu vực có vị trí ngày càng quan trọng trong cạnh tranh địa chính trị toàn cầu. Không chỉ hướng tới khai thác tiềm năng tài nguyên, phát triển các tuyến hàng hải và tăng cường hiện diện an ninh, Brussels còn tìm cách mở rộng mạng lưới đối tác, thiết lập những cơ chế hợp tác ít phụ thuộc hơn vào Mỹ. Dù chưa đồng nghĩa với sự tách rời chiến lược khỏi Washington, những động thái này phản ánh tham vọng nâng cao quyền tự chủ và khả năng định hình các vấn đề an ninh, kinh tế của châu Âu. Trong bối cảnh cạnh tranh với Nga gia tăng và lợi ích giữa các đồng minh phương Tây có những khác biệt, Bắc Cực đang trở thành một phép thử quan trọng đối với năng lực khẳng định vai trò địa chính trị độc lập của EU.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/531912.ohne-die-usa.html
Bài viết cùng chuyên mục
Giải thích chính trị – Các cuộc biểu tình ở Pháp
Trump trước sức ép từ Phố Wall và các tập đoàn lớn
Nga – Ukraine: gần 5 năm xung đột, phương Tây đang đứng trước bước ngoặt lịch sử?
EU trước sức ép kép từ bất đồng ngân sách và nhu cầu viện trợ Ukraine
Hội nghị Thượng đỉnh EU trước những bất đồng xuyên Đại Tây Dương
Mỹ đình chỉ trừng phạt mới với Nga trước thềm bầu cử giữa kỳ