Ngày 29/1/2026, tại thành phố Cebu (Philippines), Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN với chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung” đã chính thức khởi động Năm ASEAN 2026. Hội nghị do Bộ trưởng Ngoại giao Philippines Maria Theresa Lazaro chủ trì trên cương vị Chủ tịch ASEAN 2026, với sự tham dự của Bộ trưởng Ngoại giao các nước thành viên và Tổng Thư ký ASEAN. Đoàn Việt Nam do Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung dẫn đầu.
Trao đổi tại Hội nghị, các Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN đánh giá cao chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung” do Philippines đề xuất cho Năm Chủ tịch ASEAN 2026, cho rằng chủ đề này thể hiện tinh thần đoàn kết, chia sẻ trách nhiệm và đồng hành vượt qua thách thức của Cộng đồng ASEAN trong giai đoạn phát triển mới. Các Bộ trưởng hoan nghênh các ưu tiên của Philippines, tập trung vào củng cố hòa bình và an ninh, mở rộng các hành lang thịnh vượng thông qua thúc đẩy liên kết kinh tế, thương mại, đầu tư và chuyển đổi số, cũng như tăng cường trao quyền cho người dân, đặc biệt là phụ nữ, thanh niên và các nhóm dễ bị tổn thương.
Các nước khẳng định ủng hộ mạnh mẽ và phối hợp chặt chẽ với Philippines trong triển khai các trọng tâm ưu tiên, qua đó duy trì đà hợp tác, củng cố lòng tin chiến lược và tăng cường liên kết khu vực. Nhiều ý kiến nhấn mạnh việc bảo đảm tính kế thừa và bổ trợ giữa các chương trình nghị sự hằng năm với lộ trình xây dựng Cộng đồng ASEAN, đồng thời góp phần triển khai hiệu quả Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 hướng tới một ASEAN tự cường, sáng tạo, năng động và lấy người dân làm trung tâm.
Các Bộ trưởng cũng chia sẻ đánh giá về bối cảnh quốc tế và khu vực đang trải qua những biến động sâu sắc và khó lường. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn tiếp tục gia tăng, xung đột vũ trang và bất ổn tại nhiều khu vực trên thế giới kéo dài, trong khi các thách thức an ninh phi truyền thống như biến đổi khí hậu, an ninh mạng, an ninh năng lượng, an ninh lương thực và dịch bệnh nổi lên ngày càng phức tạp. Những yếu tố này tác động trực tiếp và gián tiếp đến môi trường an ninh, phát triển và không gian chiến lược của ASEAN.
Trong bối cảnh đó, các Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải củng cố đoàn kết và thống nhất nội khối, đề cao vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình, tăng cường tự cường kinh tế, nâng cao năng lực ứng phó trước các cú sốc bên ngoài và thúc đẩy tự chủ chiến lược. Đồng thời, ASEAN cần tiếp tục mở rộng và làm sâu sắc quan hệ với các đối tác, phát huy hiệu quả các cơ chế do ASEAN dẫn dắt như ARF, EAS, ADMM+, qua đó tạo thêm không gian đối thoại, xây dựng lòng tin, thúc đẩy hợp tác cùng có lợi và huy động nguồn lực phục vụ mục tiêu xây dựng Cộng đồng ASEAN vững mạnh, bao trùm và bền vững.
Trao đổi sâu rộng về các vấn đề quốc tế và khu vực, trong đó có tình hình Biển Đông, Myanmar, căng thẳng Campuchia–Thái Lan và các thách thức mới nổi, các Bộ trưởng khẳng định lập trường nhất quán của ASEAN trong thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và tuân thủ luật pháp quốc tế.
Về Biển Đông, các Bộ trưởng tái khẳng định cam kết xây dựng vùng biển hòa bình, ổn định, an ninh, an toàn và tự do hàng hải, hàng không; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc kiềm chế, không có các hành động làm phức tạp tình hình, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế, trong đó có Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982). Các nước nhất trí tiếp tục thúc đẩy đàm phán thực chất, hiệu quả nhằm sớm hoàn thiện Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với luật pháp quốc tế.
Liên quan đến Myanmar, các Bộ trưởng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc triển khai đầy đủ và hiệu quả Đồng thuận 5 điểm của ASEAN, coi đây là cơ sở định hướng cho các nỗ lực hỗ trợ Myanmar tìm giải pháp khả thi, bền vững cho tình hình hiện nay. ASEAN sẽ tiếp tục thúc đẩy đối thoại và hòa giải giữa các bên liên quan, duy trì hỗ trợ nhân đạo thông qua các cơ chế phù hợp, đồng thời phối hợp xử lý các thách thức an ninh phi truyền thống phát sinh từ tình hình tại Myanmar.
Đối với căng thẳng giữa Campuchia và Thái Lan, các Bộ trưởng hoan nghênh và ủng hộ hai nước thực hiện nghiêm túc Thỏa thuận ngừng bắn ngày 27/12/2025, coi đây là bước đi quan trọng nhằm hạ nhiệt căng thẳng và củng cố lòng tin. ASEAN khuyến khích hai bên duy trì tham vấn, đối thoại xây dựng và tìm kiếm giải pháp lâu dài phù hợp với luật pháp quốc tế và các nguyên tắc cơ bản của ASEAN, qua đó góp phần giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và đoàn kết trong khu vực.
Phát biểu tại Hội nghị, Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Hoài Trung đã chia sẻ về những kết quả quan trọng của Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam, trong đó xác định rõ định hướng phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Bộ trưởng nhấn mạnh chủ trương nhất quán của Việt Nam về tự chủ chiến lược, tự lực, tự cường; phát triển nhanh và bền vững dựa trên khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh; bảo đảm tiến bộ, công bằng xã hội và phát triển bao trùm. Những định hướng này, theo Bộ trưởng, có nhiều điểm tương đồng và bổ trợ tích cực cho các mục tiêu, ưu tiên trong Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Bộ trưởng khẳng định ASEAN tiếp tục là ưu tiên hàng đầu trong chính sách đối ngoại của Việt Nam. Việt Nam cam kết chủ động, tích cực và có trách nhiệm cùng các nước thành viên xây dựng Cộng đồng ASEAN đoàn kết, tự cường và vững mạnh, phát huy vai trò trung tâm trong cấu trúc khu vực đang định hình.
Hoan nghênh chủ đề “Cùng chèo lái tương lai chung” và các ưu tiên của Philippines trong Năm Chủ tịch ASEAN 2026, đồng thời đánh giá cao những kết quả đạt được trong Năm Chủ tịch 2025 của Malaysia, Bộ trưởng nhấn mạnh ASEAN cần tiếp tục củng cố đoàn kết nội khối và vai trò trung tâm, đề cao luật pháp quốc tế, chủ nghĩa đa phương và các nguyên tắc cơ bản của Hiến chương ASEAN. Trước những chuyển biến nhanh chóng, phức tạp và khó lường của tình hình thế giới và khu vực, Bộ trưởng cho rằng ASEAN cần “đón đầu thay đổi” với “tinh thần đoàn kết, tầm nhìn chiến lược và chung tay hành động”, qua đó nâng cao năng lực thích ứng và khả năng ứng phó trước các thách thức mới nổi.
Trên tinh thần đó, Bộ trưởng đề nghị ASEAN tiếp tục rà soát, cải tiến và nâng cao hiệu quả các cơ chế xây dựng lòng tin, ngăn ngừa và giải quyết tranh chấp; đồng thời nghiên cứu thiết lập cơ chế tham vấn giữa các cố vấn pháp lý về luật pháp quốc tế nhằm tăng cường trao đổi, chia sẻ quan điểm, qua đó củng cố nền tảng pháp lý cho hợp tác và xử lý các vấn đề chung.
Bên cạnh trụ cột chính trị – an ninh, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh hội nhập kinh tế sâu rộng gắn với đổi mới sáng tạo. ASEAN cần tập trung tăng cường kết nối hạ tầng, năng lượng và số; tận dụng các động lực tăng trưởng mới như chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo; củng cố chuỗi cung ứng khu vực theo hướng bền vững và linh hoạt. Trong đó, ưu tiên sớm hoàn tất Hiệp định Khung ASEAN về Kinh tế số (DEFA) được xem là bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy thương mại số, thu hẹp khoảng cách phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực.
Cùng với đó, ASEAN cần tiếp tục xây dựng Cộng đồng ngày càng gắn bó và hướng tới người dân thông qua củng cố bản sắc và các giá trị chung, tăng cường giao lưu nhân dân, phát huy vai trò của thanh niên và phụ nữ, đồng thời đẩy mạnh hợp tác và đầu tư cho phát triển các tiểu vùng, qua đó bảo đảm sự phát triển hài hòa và bao trùm trong toàn khối.
Về quan hệ đối ngoại, Bộ trưởng nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy hợp tác giữa ASEAN và các đối tác theo hướng thực chất, hiệu quả và cân bằng hơn, bảo đảm hài hòa giữa các ưu tiên chiến lược của ASEAN với thế mạnh, nguồn lực của từng đối tác. Theo Bộ trưởng, trong bối cảnh môi trường quốc tế biến động, việc duy trì và làm sâu sắc mạng lưới quan hệ đối tác rộng mở, đa dạng và cân bằng sẽ góp phần củng cố vai trò trung tâm của ASEAN, đồng thời tạo thêm nguồn lực phục vụ xây dựng Cộng đồng.
Trên cơ sở đó, Bộ trưởng khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục phát huy vai trò Điều phối viên quan hệ ASEAN–New Zealand và ASEAN–Vương quốc Anh giai đoạn 2024–2027, đóng góp tích cực vào việc triển khai các chương trình hợp tác ưu tiên, tăng cường kết nối kinh tế, giáo dục – đào tạo, chuyển đổi xanh và chuyển đổi số. Việt Nam cũng sẽ phối hợp chặt chẽ với các nước tổ chức các hoạt động thiết thực kỷ niệm 5 năm thiết lập quan hệ Đối tác Đối thoại ASEAN–Vương quốc Anh vào năm 2026, qua đó làm sâu sắc hơn nữa quan hệ giữa hai bên.
Trao đổi về tình hình quốc tế và khu vực, Bộ trưởng nhấn mạnh vai trò then chốt của đoàn kết và vai trò trung tâm của ASEAN trong duy trì môi trường hòa bình, ổn định, tạo nền tảng cho phát triển bền vững. Về Biển Đông, Bộ trưởng tái khẳng định cam kết xây dựng khu vực hòa bình, ổn định và hợp tác; nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tuân thủ luật pháp quốc tế, đặc biệt là UNCLOS 1982, và thúc đẩy sớm hoàn thiện Bộ Quy tắc Ứng xử ở Biển Đông (COC) hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với luật pháp quốc tế.
Đối với tình hình Myanmar và căng thẳng Campuchia–Thái Lan, Bộ trưởng tái khẳng định ủng hộ các nỗ lực chung của ASEAN trong triển khai đầy đủ, hiệu quả Đồng thuận 5 điểm (5PC), thúc đẩy đối thoại, hòa giải và hỗ trợ nhân đạo. Bộ trưởng cho biết Việt Nam sẵn sàng phối hợp chặt chẽ với các nước ASEAN nhằm hỗ trợ Campuchia và Thái Lan sớm khôi phục hòa bình, ổn định, đồng thời triển khai hỗ trợ nhân đạo kịp thời cho người dân bị ảnh hưởng, góp phần củng cố đoàn kết và ổn định khu vực.
Nhân dịp này, Bộ trưởng thông báo Việt Nam sẽ đăng cai Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ ba (AFF 2026) trong quý II/2026. Bộ trưởng cảm ơn sự ủng hộ, tham gia tích cực của các nước tại các kỳ Diễn đàn trước, đồng thời trân trọng mời các nước cử đại diện cấp cao tham dự AFF 2026, tiếp tục đóng góp ý tưởng, sáng kiến cho định hướng phát triển dài hạn của ASEAN.
Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tại Cebu đã khởi đầu Năm ASEAN 2026 với quyết tâm chung củng cố đoàn kết, phát huy vai trò trung tâm và nâng cao năng lực tự cường của Cộng đồng. Những trao đổi thẳng thắn, thực chất về các vấn đề chiến lược cùng định hướng hợp tác trong thời gian tới cho thấy cam kết mạnh mẽ của các nước thành viên trong việc “cùng chèo lái tương lai chung”, chủ động thích ứng trước biến động và tận dụng cơ hội phát triển.
Với tinh thần đó, ASEAN tiếp tục khẳng định vai trò là nhân tố quan trọng duy trì hòa bình, ổn định và thúc đẩy hợp tác ở khu vực, đồng thời hướng tới hiện thực hóa Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 vì một khu vực đoàn kết, năng động, bao trùm và bền vững.
Trước đó, ngày 29/1, bên lề Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN tại Cebu (Philippines), Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung đã có các cuộc gặp song phương với Bộ trưởng Ngoại giao Singapore Vivian Balakrishnan và Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác Timor-Leste Bendito dos Santos Freitas.
Tại cuộc gặp với Bộ trưởng Ngoại giao Singapore, hai bên bày tỏ hài lòng trước sự phát triển mạnh mẽ, thực chất và toàn diện của quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện Việt Nam – Singapore. Hai Bộ trưởng nhất trí phối hợp chặt chẽ triển khai hiệu quả Chương trình hành động giai đoạn 2025–2030, trong đó dành ưu tiên cao cho hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư. Hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc mở rộng không gian phát triển của Singapore tại Việt Nam thông qua nâng cấp mạng lưới khu công nghiệp Việt Nam – Singapore (VSIP) thế hệ thứ hai, phấn đấu đạt 30 VSIP vào năm 2026 nhân dịp kỷ niệm 30 năm VSIP hiện diện tại Việt Nam.
Bộ trưởng Lê Hoài Trung đánh giá cao những tiến triển tích cực trong các lĩnh vực tăng trưởng mới như năng lượng sạch, tín chỉ các-bon, khoa học – công nghệ và chuyển đổi số; đề nghị hai bên phối hợp hoàn thiện khung khổ pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp đẩy nhanh triển khai các dự án năng lượng tái tạo, hướng tới xuất khẩu điện sạch sang Singapore. Bộ trưởng cũng đề xuất thúc đẩy hợp tác an ninh – quốc phòng ngày càng thực chất, trở thành một trụ cột quan trọng trong khuôn khổ quan hệ đã được nâng cấp.
Nhất trí với các đề xuất của Việt Nam, Bộ trưởng Vivian Balakrishnan cho rằng trong bối cảnh địa chính trị quốc tế nhiều biến động, hai nước cần tiếp tục tăng cường phối hợp, đóng góp tích cực vào việc duy trì môi trường hòa bình, ổn định và thịnh vượng ở khu vực. Hai bên cũng nhất trí tạo sự cộng hưởng giữa các vai trò quan trọng trong năm 2027, khi Việt Nam đăng cai APEC và Singapore đảm nhiệm cương vị Chủ tịch ASEAN. Bộ trưởng Singapore vui vẻ nhận lời thăm Việt Nam năm 2026, có thể nhân dịp Diễn đàn Tương lai ASEAN, đồng thời trân trọng mời Bộ trưởng Lê Hoài Trung thăm chính thức Singapore vào thời điểm phù hợp.
Tại cuộc gặp với Bộ trưởng Ngoại giao và Hợp tác Timor-Leste Bendito dos Santos Freitas, hai bên bày tỏ vui mừng trước những bước phát triển tích cực trong quan hệ song phương thời gian qua, nhất là trong trao đổi đoàn và hợp tác tại các diễn đàn khu vực. Hai Bộ trưởng nhất trí tăng cường trao đổi, sớm nghiên cứu thiết lập các cơ chế hợp tác song phương như Ủy ban hỗn hợp về hợp tác kinh tế – thương mại hoặc Tiểu ban thương mại chung, qua đó tạo khuôn khổ điều phối hiệu quả hơn các lĩnh vực hợp tác.
Hai bên cũng nhất trí thúc đẩy đàm phán, ký kết các thỏa thuận hợp tác quan trọng, đặc biệt là Hiệp định miễn thị thực cho người mang hộ chiếu phổ thông, nhằm tạo thuận lợi cho giao lưu nhân dân và doanh nghiệp, góp phần thúc đẩy hợp tác thực chất, hướng tới đưa quan hệ song phương lên tầm cao mới trong thời gian tới.
Bộ trưởng Lê Hoài Trung thông tin về chủ trương của Việt Nam trong việc mở rộng hiện diện tại Timor-Leste, đồng thời đề nghị phía bạn tạo điều kiện thuận lợi cho việc thiết lập Đại sứ quán Việt Nam tại thủ đô Dili. Bộ trưởng cũng đề xuất Timor-Leste quan tâm, tạo môi trường thuận lợi để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng đầu tư trong các lĩnh vực tiềm năng như viễn thông, công nghệ số, năng lượng, dầu khí, thủy sản và chế biến thực phẩm, qua đó đóng góp thiết thực cho phát triển kinh tế – xã hội của Timor-Leste cũng như tăng cường kết nối kinh tế nội khối ASEAN.
Nhất trí với các đề xuất của Việt Nam, Bộ trưởng Bendito dos Santos Freitas trân trọng cảm ơn Việt Nam đã luôn dành sự ủng hộ chân thành và thiết thực cho Timor-Leste trong suốt tiến trình gia nhập ASEAN. Timor-Leste mong muốn tiếp tục nhận được sự hỗ trợ, chia sẻ kinh nghiệm của Việt Nam để sớm tham gia hiệu quả vào các cơ chế hợp tác của ASEAN, đồng thời chuẩn bị tốt cho việc đảm nhiệm vai trò Chủ tịch luân phiên ASEAN trong tương lai.
Ngày 28/1, tại thành phố Cebu, Philippines, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Đặng Hoàng Giang, Trưởng SOM ASEAN Việt Nam, đã tham dự Hội nghị Quan chức cao cấp (SOM) ASEAN nhằm rà soát, hoàn tất công tác chuẩn bị nội dung và chương trình cho Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN.
Tại Hội nghị, các Trưởng SOM đã tập trung trao đổi, thống nhất về chương trình nghị sự, các dự thảo văn kiện và những vấn đề trọng tâm sẽ được trình lên các Bộ trưởng xem xét, thảo luận. Nội dung thảo luận bao quát các ưu tiên của Năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines, định hướng triển khai Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, cũng như các vấn đề quốc tế và khu vực cùng quan tâm.
Hội nghị SOM cũng tiến hành rà soát tiến độ hợp tác trên cả ba trụ cột Cộng đồng ASEAN, công tác đối ngoại của ASEAN và các hoạt động kỷ niệm, sự kiện lớn trong năm 2026, qua đó bảo đảm sự chuẩn bị kỹ lưỡng, góp phần vào thành công của Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN và các hoạt động của Năm ASEAN 2026.
Thế Nguyễn