Ngày 24/10/2026, bên lề Diễn đàn Đầu tư Thế giới lần thứ 9 (WIF) tại Doha, cuộc gặp giữa Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn và Trợ lý Tổng Thư ký Hội đồng Quy hoạch Quốc gia Qatar Abdulaziz Ahmed Al-Fehani không chỉ phản ánh xu hướng tăng cường kết nối Đông Nam Á – Trung Đông, mà còn cho thấy những tính toán chiến lược nhằm đa dạng hóa quan hệ đối tác, củng cố tự chủ và nâng cao vị thế của các nền kinh tế khu vực trong bối cảnh trật tự quốc tế đang chuyển dịch.
Từ đối thoại kinh tế đến những tính toán chiến lược
Tại cuộc gặp, hai bên trao đổi về triển vọng kinh tế toàn cầu và khả năng hợp tác trong các lĩnh vực hoạch định kinh tế chiến lược, phát triển bền vững và kinh tế số.
Cuộc tiếp xúc diễn ra trong bối cảnh cạnh tranh giữa các nước lớn, phân mảnh thương mại và tái cấu trúc chuỗi cung ứng đang thúc đẩy các quốc gia đa dạng hóa đối tác, giảm thiểu rủi ro phụ thuộc.
Đối với ASEAN, tăng cường kết nối với Qatar mở ra cơ hội tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và thị trường, đồng thời góp phần củng cố tự chủ chiến lược. Trong khi đó, Qatar đang đẩy mạnh chuyển đổi cơ cấu kinh tế, giảm phụ thuộc vào nguồn thu từ dầu khí và phát triển các ngành có giá trị gia tăng cao. Với quy mô thị trường lớn, năng lực sản xuất ngày càng mở rộng và nhu cầu đầu tư hạ tầng đáng kể, Đông Nam Á trở thành đối tác tiềm năng trong tiến trình này.
Sự tương đồng về lợi ích phát triển tạo nền tảng để ASEAN và Qatar mở rộng hợp tác kinh tế, dù chưa đủ cơ sở để khẳng định sự hình thành một khuôn khổ hợp tác chiến lược mới.
Sự hội tụ lợi ích giữa Đông Nam Á và Trung Đông
Trong cấu trúc kinh tế quốc tế, ASEAN và các quốc gia Vùng Vịnh có những lợi thế mang tính bổ trợ. ASEAN giữ vị trí quan trọng trong mạng lưới sản xuất, thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong khi đó, Qatar sở hữu tiềm lực tài chính, vai trò nổi bật trên thị trường khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và năng lực đầu tư quốc tế.
Sự bổ trợ này mở ra khả năng chuyển dịch quan hệ từ hợp tác năng lượng và thương mại truyền thống sang những lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị chiến lược cao hơn. Đáng chú ý, ba lĩnh vực được đề cập tại Doha đều gắn trực tiếp với những ưu tiên phát triển dài hạn.
Hoạch định kinh tế chiến lược tạo điều kiện trao đổi kinh nghiệm xây dựng chính sách, quản trị nguồn lực và nâng cao khả năng ứng phó trước biến động toàn cầu. Định hướng này có sự tương đồng nhất định giữa Tầm nhìn Quốc gia Qatar 2030 và Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045, dù hai bên có cấu trúc thể chế và điều kiện phát triển khác biệt.
Phát triển bền vững phản ánh nhu cầu cân bằng giữa tăng trưởng, an ninh năng lượng và chuyển đổi xanh. Qatar có lợi thế về nguồn lực năng lượng và tài chính, trong khi ASEAN đang đối mặt với áp lực gia tăng nhu cầu năng lượng, yêu cầu giảm phát thải và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Kinh tế số có thể trở thành động lực hợp tác mới, đặc biệt trong hạ tầng dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, công nghệ tài chính và phát triển nguồn nhân lực. Đây là những lĩnh vực phù hợp với nhu cầu chuyển đổi cơ cấu kinh tế của cả hai bên.
Tuy nhiên, khả năng hiện thực hóa các cơ hội này phụ thuộc vào môi trường đầu tư, tính tương thích của chính sách, cơ chế chia sẻ rủi ro và hiệu quả kết nối giữa các cơ quan quản lý với khu vực doanh nghiệp.
Tự chủ chiến lược trong bối cảnh cạnh tranh nước lớn
Trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược Mỹ – Trung tác động sâu rộng đến thương mại, công nghệ và chuỗi cung ứng, ASEAN đứng trước yêu cầu duy trì quan hệ cân bằng với các đối tác chủ chốt, đồng thời mở rộng không gian hợp tác để tránh phụ thuộc quá mức vào một trung tâm quyền lực.
Tăng cường kết nối với Trung Đông, trong đó có Qatar, là một hướng đi giúp ASEAN đa dạng hóa thị trường, nguồn vốn và đối tác công nghệ, qua đó củng cố dư địa tự chủ chiến lược. Về phía Qatar, mở rộng quan hệ với các trung tâm tăng trưởng châu Á cũng phù hợp với mục tiêu đa dạng hóa kinh tế và nâng cao vị thế quốc tế.
Tuy nhiên, đa dạng hóa đối tác không đồng nghĩa với tái định hướng liên minh. Cuộc gặp tại Doha chưa cho thấy sự điều chỉnh trong chính sách chính trị, an ninh của ASEAN hay ý định hình thành cấu trúc đối trọng với các cường quốc. Thay vào đó, sự kiện phản ánh cách tiếp cận hợp tác linh hoạt, rộng mở và bao trùm, phù hợp với nỗ lực duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực.
Triển vọng hình thành mạng lưới kết nối địa kinh tế mớiCuộc gặp ASEAN – Qatar cũng cần được nhìn nhận trong xu hướng gia tăng kết nối giữa Đông Nam Á và Trung Đông, hai khu vực có tiềm năng bổ trợ về nguồn vốn, thị trường, năng lượng và hạ tầng.
Trong khi các nền kinh tế Vùng Vịnh đẩy mạnh đầu tư ra nước ngoài, ASEAN tiếp tục mở rộng năng lực sản xuất và nhu cầu phát triển hạ tầng. Sự tương đồng về lợi ích có thể thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực logistics, tài chính, công nghệ và công nghiệp xanh, từng bước mở rộng mạng lưới liên kết địa kinh tế giữa hai khu vực.
Về dài hạn, những kết nối này có thể góp phần thúc đẩy cấu trúc hợp tác kinh tế đa trung tâm, tạo điều kiện để các nền kinh tế khu vực chủ động hơn trong việc tham gia các dòng vốn, thương mại và công nghệ quốc tế.
Tuy nhiên, thông tin hiện có chưa ghi nhận thỏa thuận đầu tư, cơ chế hợp tác mới hay cam kết chính sách cụ thể từ cuộc gặp. Vì vậy, triển vọng hợp tác cần được đánh giá qua những bước triển khai tiếp theo, nhất là việc thiết lập đối thoại chuyên môn, xác định lĩnh vực ưu tiên và phát triển các dự án khả thi.
Việt Nam – Qatar: Cơ hội hợp tác chiến lược và thu hút dòng vốn cho chuyển đổi mô hình tăng trưởng
Đối với Việt Nam, xu hướng tăng cường kết nối ASEAN – Qatar không chỉ mở ra cơ hội thu hút nguồn vốn từ Trung Đông mà còn tạo thêm dư địa đa dạng hóa quan hệ kinh tế đối ngoại, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn và quá trình tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Với nhu cầu vốn lớn cho phát triển hạ tầng, chuyển đổi năng lượng và kinh tế số, Việt Nam có cơ sở để tìm kiếm sự bổ trợ từ các quỹ đầu tư và doanh nghiệp Qatar, đồng thời giảm sự phụ thuộc vào những nguồn vốn và thị trường truyền thống.
Nền tảng hợp tác song phương đã có những bước phát triển đáng chú ý. Trong chuyến thăm chính thức Qatar của Thủ tướng Phạm Minh Chính vào tháng 10–11/2024, hai nước nhất trí thúc đẩy đầu tư vào các dự án chiến lược, mở rộng hợp tác về khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), năng lượng sạch, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây và kinh tế xanh. Đáng chú ý, Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) và Cơ quan Đầu tư Qatar (QIA) đã ký biên bản ghi nhớ về hợp tác đầu tư, tạo thêm cơ sở để kết nối nguồn vốn Qatar với các dự án tại Việt Nam.
Tuy nhiên, tiềm năng hợp tác vẫn chưa được phản ánh tương xứng trong kết quả đầu tư trực tiếp. Theo Bộ Ngoại giao Việt Nam, kim ngạch thương mại song phương năm 2025 đạt 423,44 triệu USD, trong khi Qatar mới có một dự án đầu tư trực tiếp tại Việt Nam với vốn đăng ký 3,23 triệu USD. Khoảng cách giữa tiềm năng và kết quả thực tế cho thấy yêu cầu chuyển trọng tâm từ thúc đẩy quan hệ và ký kết thỏa thuận sang xây dựng danh mục dự án có tính khả thi, đáp ứng tiêu chí đầu tư dài hạn của các định chế tài chính Qatar.
Trong lĩnh vực năng lượng, Qatar có thế mạnh về LNG, trong khi Việt Nam cần đa dạng hóa nguồn cung phục vụ phát triển điện và bảo đảm an ninh năng lượng. Hợp tác giữa hai nước có thể mở rộng từ thương mại khí sang đầu tư hạ tầng nhập khẩu, lưu trữ và phát điện, đồng thời tìm kiếm cơ hội trong năng lượng tái tạo và công nghệ giảm phát thải. Ở lĩnh vực số, các dự án trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây và hạ tầng công nghệ có thể trở thành hướng hợp tác tiềm năng nếu gắn với nhu cầu thực tế của nền kinh tế và yêu cầu phát triển năng lực công nghệ trong nước.
Ở bình diện khu vực, Tuyên bố chung về hợp tác kinh tế ASEAN – Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) tháng 5/2025 đã xác định các ưu tiên về đầu tư, chuyển đổi số, năng lượng sạch, kết nối hạ tầng và hợp tác giữa các quỹ đầu tư. Khuôn khổ này tạo điều kiện để Việt Nam kết hợp các sáng kiến song phương với cơ chế hợp tác liên khu vực, qua đó mở rộng khả năng tham gia các mạng lưới vốn, công nghệ và thương mại giữa Đông Nam Á và Trung Đông.
Cuộc gặp giữa Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn và đại diện Hội đồng Quy hoạch Quốc gia Qatar tại Doha cho thấy triển vọng mở rộng hợp tác kinh tế giữa Đông Nam Á và Trung Đông, nhất là trong các lĩnh vực hoạch định phát triển, kinh tế số và tăng trưởng bền vững.
Dù chưa ghi nhận cam kết đầu tư hay cơ chế hợp tác mới, cuộc tiếp xúc phản ánh xu hướng đa dạng hóa đối tác, tăng cường khả năng chống chịu và củng cố tự chủ phát triển trong bối cảnh kinh tế quốc tế ngày càng phân mảnh.
Ý nghĩa chiến lược của sự kiện không nằm ở việc hình thành một liên kết quyền lực mới, mà ở tiềm năng mở rộng mạng lưới hợp tác địa kinh tế, tạo thêm dư địa phát triển cho cả ASEAN và Qatar. Tuy nhiên, chiều sâu của mối quan hệ này sẽ phụ thuộc vào khả năng chuyển những lợi ích tương đồng thành cơ chế hợp tác và kết quả cụ thể trong thời gian tới.
Minh Anh
Bài viết cùng chuyên mục
Thúc đẩy hợp tác thương mại, đầu tư và phát triển bền vững giữa ASEAN và UNCTAD
Các bộ trưởng tài chính APEC cảnh báo tình trạng mất cân bằng toàn cầu kéo dài gây rủi ro cho tăng trưởng và sự ổn định
ASEAN đẩy mạnh phối hợp ứng phó với các thách thức tội phạm xuyên quốc gia
Philippines triệu tập đại sứ Trung Quốc vì những phát ngôn mang tính “đe dọa”
ASEAN định hình cơ chế hợp tác khoa học, công nghệ giai đoạn 2026-2035
Hội nghị lớn tại Ả Rập Xê Út vẫn sẽ diễn ra bất chấp vụ tấn công chết người tại sân bay