Diễn biến mới nhất liên quan đến việc bổ nhiệm thẩm phán tại Ba Lan tiếp tục đẩy cuộc khủng hoảng Tòa án Hiến pháp nước này vào vòng xoáy tranh chấp chính trị. Như bài viết “Ba Lan – Tòa án Hiến pháp vẫn bị phong tỏa” của nhà báo Reinhard Lauterbach, đăng trên tờ Thế Giới Trẻ (Đức) ngày 02/11/2026, phản ánh những bất đồng trong quá trình kiện toàn cơ quan tư pháp tối cao không đơn thuần là vấn đề nhân sự, mà còn cho thấy xu hướng chính trị hóa tư pháp, làm sâu sắc thêm xung đột quyền lực và đặt ra thách thức đối với nền tảng pháp quyền cũng như sự ổn định thể chế của Ba Lan.
Lực lượng cánh hữu tìm cách kéo dài thế bế tắc
Sau những diễn biến hỗn loạn hôm thứ Sáu và rạng sáng thứ Bảy, tình hình xung quanh Tòa án Hiến pháp Ba Lan dường như đã tạm lắng vào ngày Chủ nhật. Cảnh sát không ghi nhận sự cố nghiêm trọng nào, song hàng trăm người biểu tình ủng hộ đảng Luật pháp và Công lý (PiS) vẫn tiếp tục tập trung bên ngoài trụ sở tòa án. Dù căng thẳng trên thực địa có dấu hiệu hạ nhiệt, triển vọng tìm kiếm một giải pháp chính trị cho cuộc khủng hoảng vẫn hết sức mong manh.
Các cuộc tham vấn riêng giữa Tổng thống Karol Nawrocki và đại diện các đảng có ghế trong Quốc hội Ba Lan hôm thứ Bảy không tạo được bước đột phá, khi các bên vẫn giữ nguyên những bất đồng căn bản. Liên minh cầm quyền của Thủ tướng Donald Tusk, trong đó có đảng Dân sự và đảng Cánh tả Mới, đã từ chối lời mời tham vấn của Tổng thống Nawrocki. Trên nền tảng X, người phát ngôn đảng Cánh tả Mới, Anna Maria Żukowska, tuyên bố không thể bàn thảo giải pháp cho cuộc khủng hoảng với người mà theo bà, cũng phải chịu một phần trách nhiệm gây ra tình trạng hiện nay. Trong khi đó, Chủ tịch đảng Razem theo đường lối dân chủ xã hội, Adrian Zandberg, lại chấp nhận tham gia tham vấn và đề xuất tổ chức bầu lại toàn bộ Tòa án Hiến pháp nhằm tạo dựng một “khởi đầu mới”.
Đáng chú ý, căng thẳng tiếp tục leo thang khi tối thứ Bảy, Tổng thống Nawrocki cùng đội ngũ vệ sĩ và một số quan chức thuộc Văn phòng Tổng thống tìm cách vào tòa nhà Tòa án Hiến pháp, đồng thời yêu cầu bàn giao chìa khóa chính của trụ sở nhưng không thành công. Trong quá trình này, ông bị cho là đã có hành động xô đẩy các thẩm phán được Quốc hội bầu chọn nhưng chưa được Tổng thống tuyên thệ nhậm chức, đồng thời không công nhận tư cách thẩm phán của họ. Diễn biến này cho thấy tranh chấp về quy trình bổ nhiệm nhân sự tư pháp đã vượt khỏi khuôn khổ bất đồng pháp lý thông thường, chuyển thành cuộc đối đầu trực diện giữa các chủ thể quyền lực nhà nước.
Trong khi đó, nỗ lực trở lại trụ sở tòa án của Bogdan Święczkowski, người đứng đầu Tòa án Hiến pháp nhưng đã bị thẩm phán mới Anna Korwin-Piotrowska đình chỉ công tác hôm thứ Sáu, cũng không thành công trong ngày Chủ nhật do thẻ ra vào điện tử của ông bị vô hiệu hóa. Phía ông Święczkowski lập tức đặt nghi vấn về tính hợp pháp của quyết định đình chỉ, lập luận rằng các quy định điều chỉnh hoạt động của hệ thống tòa án thông thường mà bà Korwin-Piotrowska viện dẫn không áp dụng đối với thẩm phán Tòa án Hiến pháp.
Tranh chấp quyền lực bắt nguồn từ những tiền lệ chính trị
Những diễn biến trong cuối tuần qua một lần nữa cho thấy tính chất gay gắt, dai dẳng của cuộc khủng hoảng tại Tòa án Hiến pháp Ba Lan. Tranh chấp hiện nay không phải là bất đồng nhất thời về nhân sự tư pháp, mà bắt nguồn từ những quyết định gây tranh cãi trong quá trình bổ nhiệm thẩm phán hồi mùa thu năm 2015, khi đảng Nền tảng Công dân (Civic Platform) theo đường lối tự do, bảo thủ của Donald Tusk vẫn cầm quyền. Trước nguy cơ thất bại trong cuộc bầu cử và chuyển giao quyền lực cho đảng Luật pháp và Công lý (PiS), chính quyền khi đó đã bổ nhiệm ba thẩm phán thay thế những người sắp kết thúc nhiệm kỳ, đồng thời lựa chọn thêm hai ứng viên cho các vị trí mà nhiệm kỳ của thẩm phán đương nhiệm chỉ kết thúc trong những tuần đầu sau khi chính quyền mới được thành lập. Động thái này đã tạo tiền đề cho cuộc đối đầu thể chế kéo dài đến nay. Tổng thống mới đắc cử Andrzej Duda thuộc PiS đáp trả bằng việc từ chối tuyên thệ nhậm chức cho toàn bộ các thẩm phán được bổ nhiệm, kể cả ba trường hợp mà ông có nghĩa vụ pháp lý phải thực hiện thủ tục này.
Sau khi giành quyền kiểm soát Quốc hội, PiS tiếp tục bầu năm thẩm phán thuộc phe mình vào Tòa án Hiến pháp, tạo ra tình trạng tồn tại song song các nhóm thẩm phán có tính chính danh gây tranh cãi, thường được gọi là những “thẩm phán kép”. Theo bài viết, nhóm thẩm phán này được chính quyền PiS công nhận nhưng không được Tòa án Công lý châu Âu công nhận. Chính phủ PiS sau đó tìm cách vô hiệu hóa những phán quyết bất lợi liên quan đến thành phần của Tòa án Hiến pháp bằng cách không công bố các phán quyết và quyết định tương ứng, khiến chúng không thể phát sinh hiệu lực. Đáng chú ý, chính quyền của Thủ tướng Donald Tusk hiện cũng đang áp dụng cách thức tương tự đối với các phán quyết của Tòa án Hiến pháp, nơi đội ngũ thẩm phán dưới thời ông Bogdan Święczkowski được cho là có quan hệ trung thành với PiS. Điều này cho thấy sự thay đổi chính quyền chưa giúp Ba Lan thoát khỏi vòng xoáy chính trị hóa tư pháp, mà trái lại, đang làm tái diễn những tiền lệ gây tranh cãi từ các nhiệm kỳ trước.
Đằng sau cuộc tranh chấp tưởng chừng thuần túy pháp lý này là những lợi ích chính trị và tính toán quyền lực có ý nghĩa đặc biệt đối với cả hai phe. Đối với liên minh cầm quyền của ông Tusk, tháo gỡ tình trạng bế tắc tại Tòa án Hiến pháp có ý nghĩa quyết định đối với khả năng triển khai các chương trình cải cách và thực hiện những dự án chính sách lớn trong năm cuối nhiệm kỳ. Ngược lại, đối với phe cánh hữu, việc duy trì tình trạng đình trệ thêm một năm có thể tạo điều kiện thuận lợi cho họ hướng tới mục tiêu giành chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2027. Theo cách nhìn này, kéo dài khủng hoảng không chỉ là phương thức gây sức ép lên chính phủ hiện tại, mà còn có thể giúp phe cánh hữu duy trì ảnh hưởng sâu rộng trong bộ máy tư pháp và hành pháp, qua đó hạn chế dư địa điều hành của liên minh cầm quyền.
Tình hình càng trở nên phức tạp khi Tổng thống Karol Nawrocki ngày càng thể hiện tham vọng mở rộng quyền lực, trong đó có việc tuyên bố nắm giữ quyền phủ quyết đối với cả quá trình bầu chọn thẩm phán hiến pháp mới. Tuy nhiên, theo lập luận được nêu trong bài viết, Hiến pháp Ba Lan quy định thẩm quyền lựa chọn các thẩm phán này thuộc về đa số nghị viện, không phải Tổng thống. Hệ quả là ít nhất năm thẩm phán do đa số nghị viện hiện nay bầu chọn, trong đó có bà Anna Korwin-Piotrowska, vẫn phải chờ đợi nhiều tháng để được tuyên thệ nhậm chức và chính thức đảm nhiệm vị trí. Sự giằng co về thẩm quyền bổ nhiệm và công nhận tư cách thẩm phán đã khiến Tòa án Hiến pháp rơi vào tình trạng không thể vận hành bình thường. Trong bối cảnh các phe phái chính trị tiếp tục sử dụng những công cụ thể chế để bảo vệ lợi ích của mình, triển vọng giải quyết cuộc khủng hoảng trong ngắn hạn vẫn rất hạn chế.
Nhìn tổng thể, cuộc khủng hoảng tại Tòa án Hiến pháp Ba Lan không đơn thuần là tranh chấp về quy trình bổ nhiệm thẩm phán hay sự đối đầu giữa Tổng thống với các cơ quan tư pháp, mà phản ánh cuộc đấu tranh sâu sắc hơn nhằm giành quyền kiểm soát các thiết chế quyền lực nhà nước. Việc các phe phái liên tiếp viện dẫn những cơ sở pháp lý khác nhau để bảo vệ lợi ích chính trị của mình đang khiến cơ quan tư pháp tối cao rơi vào tình trạng tê liệt, đồng thời làm suy yếu nguyên tắc độc lập tư pháp và cơ chế kiểm soát, cân bằng quyền lực. Đáng lo ngại, tình trạng này có nguy cơ tiếp diễn qua mỗi lần chuyển giao chính quyền, khi những quyết định của chính phủ tiền nhiệm trở thành đối tượng tranh chấp và đảo ngược bởi lực lượng kế nhiệm. Không chỉ thu hẹp dư địa điều hành của chính phủ hiện tại và khoét sâu sự phân cực trong đời sống chính trị Ba Lan, cuộc khủng hoảng còn đặt ra thách thức đối với tính ổn định thể chế, chất lượng quản trị dân chủ và việc duy trì các chuẩn mực pháp quyền trong Liên minh châu Âu.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/532584.polen-verfassungsgericht-bleibt-blockiert.html
Bài viết cùng chuyên mục
Bế tắc chính trị tại Israel: Cánh cửa quyền lực vẫn rộng mở với Netanyahu
Lừa đảo chiếm đoạt tài sản trong đầu tư tài chính trực tuyến: Thực tiễn vụ án Mr Pips và giải pháp phòng ngừa
Kỳ 2: Triết lý giáo dục Việt Nam – cội nguồn dân tộc và sự kế thừa qua các thời đại
Pháp: Biểu tình sinh viên phơi bày những rạn nứt chính trị và xã hội
Người khiếm thị tiếp cận dịch vụ ngân hàng: rào cản từ quầy giao dịch
Kỳ 1: “Tiên học lễ, hậu học văn” – những vấn đề đặt ra đối với triết lý giáo dục Việt Nam