Ngày 20/03/2026, báo Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài “Cuba: Đoàn kết chống lại sự phong tỏa và những kẻ đồng lõa” của nhà báo Volker Hermsdorf, phản ánh thực tế một số quốc gia Mỹ Latinh bị cho là đang tiếp tay cho lệnh phong tỏa Cuba, trong khi nhiều nước khác vẫn tích cực gửi viện trợ hỗ trợ quốc đảo này.
Sự gia tăng gây sức ép của Washington đối với Cuba đang đẩy căng thẳng khu vực Mỹ Latinh lên một nấc thang mới, làm lộ rõ sự chia rẽ ngày càng sâu sắc trong cách các quốc gia ứng xử trước lệnh cấm vận kéo dài nhiều thập kỷ. Trong khi các chính phủ theo xu hướng độc lập hơn như Mexico, Brazil và Colombia đẩy mạnh viện trợ nhân đạo, đặc biệt trong bối cảnh Cuba đối mặt với khủng hoảng năng lượng và thiếu hụt nhiên liệu nghiêm trọng thì một số chính phủ cánh hữu lại có những động thái bị xem là “đồng thuận” với chính sách của Mỹ.
Diễn biến gần đây cho thấy xu hướng này đang gia tăng. Costa Rica đã ra lệnh đóng cửa đại sứ quán Cuba và thu hẹp quan hệ lãnh sự, động thái mà Havana cho là hệ quả trực tiếp từ sức ép của Washington. Trước đó, Ecuador cũng trục xuất đại sứ Cuba cùng các nhân viên ngoại giao, làm suy giảm thêm mạng lưới quan hệ của Cuba trong khu vực. Những bước đi này không chỉ mang ý nghĩa ngoại giao đơn thuần mà còn phản ánh sự tái định hình liên minh chính trị tại Mỹ Latinh trong bối cảnh cạnh tranh ảnh hưởng ngày càng rõ nét.
Ở chiều ngược lại, các quốc gia tiếp tục ủng hộ Cuba nhấn mạnh yếu tố nhân đạo, coi việc cung cấp nhiên liệu, lương thực và hỗ trợ y tế là cần thiết nhằm giảm thiểu tác động của lệnh cấm vận, đặc biệt khi các hạn chế về năng lượng đã làm trầm trọng thêm tình trạng mất điện, đình trệ sản xuất và đời sống khó khăn của người dân Cuba.
Trong khi đó, chính quyền Mỹ tiếp tục gia tăng áp lực cả về chính trị lẫn ngôn từ. Tổng thống Donald Trump công khai đưa ra những phát biểu cứng rắn, thậm chí đe dọa “tiếp quản” Cuba, còn Ngoại trưởng Marco Rubio bác bỏ các nỗ lực cải cách kinh tế gần đây của Havana, cho rằng chúng “chưa đủ” và yêu cầu những thay đổi mang tính hệ thống sâu rộng hơn. Lập trường này cho thấy Washington không chỉ duy trì mà còn có dấu hiệu siết chặt chiến lược gây sức ép toàn diện.
Phía Cuba kiên quyết phản đối. Chủ tịch Miguel Díaz-Canel và Ngoại trưởng Bruno Rodríguez lên án lệnh cấm vận như một “hình phạt tập thể”, đồng thời khẳng định chính các biện pháp trừng phạt kéo dài mới là nguyên nhân cốt lõi gây ra cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội hiện nay. Havana cũng cảnh báo rằng việc chính trị hóa viện trợ và gây sức ép ngoại giao sẽ chỉ làm gia tăng bất ổn khu vực, thay vì thúc đẩy đối thoại và hợp tác.
Tổng thể, bức tranh hiện nay cho thấy Cuba đang trở thành tâm điểm của một cuộc giằng co địa chính trị mới tại Mỹ Latinh, nơi các quốc gia trong khu vực buộc phải lựa chọn giữa áp lực từ Washington và nhu cầu duy trì lập trường độc lập, nhân đạo trong chính sách đối ngoại.
Trái ngược với lập trường cứng rắn của Washington, nhiều khảo sát dư luận tại Mỹ cho thấy đa số người dân nước này không ủng hộ lệnh cấm vận kéo dài cũng như các phát ngôn mang tính đe dọa đối với Cuba. Xu hướng này phản ánh sự gia tăng hoài nghi trong xã hội Mỹ về hiệu quả và tính chính danh của các biện pháp trừng phạt, đặc biệt khi chúng gây tác động trực tiếp đến đời sống dân thường.
Song song đó, làn sóng đoàn kết quốc tế dành cho Cuba đang ngày càng lan rộng và mang tính tổ chức cao hơn. Hôm thứ Ba, một đoàn viện trợ từ châu Âu thuộc sáng kiến “Hãy để Cuba được thở” đã cập bến Havana, với sự tham gia của đại diện đến từ 13 quốc gia cùng bốn nghị sĩ Nghị viện châu Âu. Lô hàng bao gồm nhiều tấn vật tư y tế, thuốc men và thiết bị sản xuất điện từ năng lượng tái tạo, những nguồn lực thiết yếu trong bối cảnh Cuba đang đối mặt với khủng hoảng năng lượng và hệ thống y tế chịu áp lực lớn.
Ở cấp độ chính phủ, các nỗ lực hỗ trợ cũng được đẩy mạnh. Brazil, Mexico và Tây Ban Nha đang tăng cường các chương trình viện trợ quy mô lớn. Brazil triển khai vận chuyển hàng nghìn tấn gạo, đậu, sữa bột và thuốc men thông qua Chương trình Lương thực Thế giới, trong khi Mexico duy trì các chuyến hàng cung cấp nhu yếu phẩm thiết yếu. Tây Ban Nha cũng mở rộng các gói hỗ trợ, bao gồm thực phẩm, sản phẩm vệ sinh và đặc biệt là các hệ thống quang điện nhằm góp phần giải quyết tình trạng thiếu điện kéo dài trên đảo quốc Caribe.
Đáng chú ý, cuối tuần này, đoàn tàu đoàn kết quốc tế “Nuestra América” dự kiến cập cảng Havana, tiếp tục mang theo lương thực, thuốc men, vật tư y tế và thiết bị năng lượng. Những hoạt động liên tiếp này cho thấy Cuba không bị cô lập hoàn toàn, mà trái lại đang nhận được sự hỗ trợ ngày càng rõ nét từ cả xã hội dân sự lẫn các chính phủ trên thế giới.
Trong số các tiếng nói ủng hộ nổi bật có nhà hoạt động môi trường Greta Thunberg, người đã kêu gọi cộng đồng quốc tế hành động với thông điệp: “Cuba đã bảo vệ thế giới, và giờ là lúc thế giới bảo vệ Cuba.” Phát biểu này nhấn mạnh vai trò lâu dài của Cuba trong việc cử đội ngũ y bác sĩ tới nhiều quốc gia đang phát triển, một biểu tượng của ngoại giao nhân đạo mà Havana coi là niềm tự hào.
Tổng thể, trong khi áp lực chính trị từ Mỹ vẫn tiếp diễn, thì sự phản đối trong lòng nước Mỹ cùng với mạng lưới hỗ trợ quốc tế ngày càng mở rộng đang tạo nên một đối trọng đáng kể, làm nổi bật tính chất không chỉ là vấn đề song phương mà đã trở thành một điểm nóng mang ý nghĩa nhân đạo và địa chính trị toàn cầu.
Tổng thể, những diễn biến gần đây cho thấy chính sách của Washington đối với Cuba không chỉ gây tranh cãi trên trường quốc tế mà còn bộc lộ rõ xu hướng can thiệp ngày càng sâu vào công việc nội bộ của các quốc gia có chủ quyền. Những tuyên bố cứng rắn, thậm chí mang tính áp đặt của Tổng thống Donald Trump, như việc công khai nói về khả năng “tiếp quản” Cuba đã vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ cộng đồng quốc tế và bị chính Havana coi là hành vi xâm phạm chủ quyền nghiêm trọng .
Trong bối cảnh đó, hình ảnh một “sen đầm quốc tế” đang dần bộc lộ những giới hạn và mâu thuẫn. Việc Mỹ liên tiếp can dự sâu vào các điểm nóng từ Ukraine, Venezuela, Iran cho đến tham vọng tại Greenland, nay tiếp tục gia tăng sức ép với Cuba, cho thấy chiến lược duy trì trật tự đơn cực do Washington dẫn dắt đang gặp nhiều thách thức. Thực tế, ngay cả trên bình diện quốc tế, Mỹ ngày càng bị cô lập trong vấn đề Cuba khi Liên Hợp Quốc nhiều lần bỏ phiếu với đa số áp đảo yêu cầu chấm dứt lệnh cấm vận .
Đáng chú ý, không chỉ cộng đồng quốc tế mà ngay trong lòng nước Mỹ, dư luận cũng có xu hướng không ủng hộ các chính sách đối đầu kéo dài. Nhiều khảo sát cho thấy đa số người dân Mỹ mong muốn bình thường hóa quan hệ và chấm dứt cấm vận đối với Cuba. Điều này càng làm nổi bật khoảng cách giữa chính sách đối ngoại cứng rắn của chính quyền và nguyện vọng thực tế của người dân.
Từ góc nhìn rộng hơn, những động thái gây sức ép và can thiệp ngày càng sâu của Washington không những không củng cố được vị thế lãnh đạo toàn cầu, mà ngược lại còn thúc đẩy xu hướng liên kết, tự chủ và đa phương hóa trên thế giới. Cuba, trong trường hợp này, trở thành một biểu tượng cho sự giằng co giữa hai xu thế: một bên là trật tự đơn cực do Mỹ chi phối, bên kia là tiến trình hình thành một thế giới đa cực, nơi các quốc gia ngày càng khẳng định quyền tự quyết và tìm kiếm các mối quan hệ cân bằng hơn.
Diễn biến hiện nay cho thấy, chính những chính sách mang tính áp đặt và can thiệp sâu của Mỹ đang vô hình trung góp phần thúc đẩy quá trình chuyển dịch đó, từ một thế giới đơn cực sang một cấu trúc đa cực rõ nét hơn trong tương lai gần.
Hồ Ngọc Thắng