Ngày 04/04/2026, báo Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài “Xung đột Trung Đông – Tehran đáp trả” của nhà báo Lars Lange, cho rằng Mỹ đang tấn công cơ sở hạ tầng dân sự tại Iran và cảnh báo nguy cơ leo thang khi Tehran có thể gia tăng các cuộc pháo kích nhằm vào mục tiêu đối phương.
Vụ tấn công nhằm vào cầu vượt trên tuyến cao tốc B-1, trục giao thông quan trọng kết nối thủ đô Tehran với thành phố vệ tinh Karaj – được xem là bước leo thang đáng chú ý trong chiến dịch quân sự mà Mỹ đang tiến hành nhằm vào hạ tầng chiến lược của Iran. Công trình có chiều cao 136 mét, tổng vốn đầu tư khoảng 400 triệu USD, chỉ mới hoàn thiện gần đây và được kỳ vọng giảm tải đáng kể cho khu vực đô thị đông đúc phía tây Tehran, nay đã bị phá hủy một phần nghiêm trọng.
Theo truyền thông Iran, vụ đánh bom khiến ít nhất 8 người thiệt mạng và 95 người bị thương, trong đó có nhiều dân thường. Hình ảnh hiện trường cho thấy các nhịp cầu bị gãy sập, phương tiện bị vùi lấp, làm dấy lên lo ngại về mức độ thiệt hại đối với hệ thống giao thông dân sự vốn đang chịu áp lực lớn trong bối cảnh xung đột.
Phía Mỹ, trong trao đổi với Axios, cho rằng cây cầu được sử dụng làm tuyến vận chuyển tên lửa, qua đó biện minh cho tính chất “mục tiêu quân sự hợp pháp”. Tuy nhiên, các tuyên bố này thiếu sự thống nhất khi một quan chức khác chỉ mô tả đây là tuyến đường “dự kiến sử dụng”, trong khi phía Iran khẳng định công trình chưa đưa vào vận hành tại thời điểm bị tấn công. Sự mâu thuẫn này làm gia tăng tranh cãi về tính chính đáng của mục tiêu và mức độ tuân thủ luật pháp quốc tế.
Cùng ngày, hơn 100 chuyên gia luật quốc tế tại Mỹ, theo Reuters, đã lên tiếng cảnh báo rằng các cuộc tấn công nhằm vào hạ tầng dân sự, nếu không chứng minh được mục đích quân sự rõ ràng có thể vi phạm luật nhân đạo quốc tế, thậm chí cấu thành tội ác chiến tranh. Đáng chú ý, các cơ sở hạ tầng thiết yếu như cầu đường, điện lực và đặc biệt là cơ sở y tế đều nằm trong diện được bảo vệ theo Công ước Geneva.
Trong khi đó, phát biểu của Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục làm gia tăng căng thẳng. Trên nền tảng Truth Social, ông không chỉ xác nhận vụ phá hủy cây cầu mà còn cảnh báo về các đợt tấn công tiếp theo, nhắm vào hệ thống điện và các công trình hạ tầng khác của Iran. Trước đó, trong một bài phát biểu trên truyền hình, ông cũng đề cập khả năng tiến hành các cuộc tấn công đồng loạt, quy mô lớn nhằm vào lưới điện quốc gia Iran. Tuy nhiên, giới quan sát cho rằng các tuyên bố của ông Trump có dấu hiệu thay đổi liên tục về mục tiêu và thời điểm, phản ánh sự thiếu nhất quán trong chiến lược.
Song song với đó, Iran báo cáo thiệt hại nghiêm trọng đối với Viện Pasteur tại Tehran – một trung tâm nghiên cứu y sinh quan trọng. Nếu được xác nhận, đây sẽ là diễn biến đặc biệt nghiêm trọng, bởi các cơ sở y tế và nghiên cứu khoa học được bảo vệ nghiêm ngặt theo luật quốc tế, trừ khi bị chứng minh sử dụng cho mục đích quân sự.
Diễn biến trên cho thấy xung đột không chỉ dừng lại ở các mục tiêu quân sự mà đang lan rộng sang hạ tầng dân sự thiết yếu, làm dấy lên lo ngại về nguy cơ leo thang toàn diện cũng như hệ lụy nhân đạo trong khu vực.
Trong khi Mỹ gia tăng sức ép lên hạ tầng dân sự, Iran đã nhanh chóng đáp trả bằng loạt hành động quân sự nhằm vào các mục tiêu năng lượng và an ninh trong khu vực Vịnh – nơi được xem là huyết mạch của thị trường dầu mỏ toàn cầu. Một nhà máy lọc dầu tại Kuwait bốc cháy sau các đòn tấn công, trong khi hệ thống phòng không tại Ả Rập Xê Út, Bahrain và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất đồng loạt được kích hoạt. Israel cũng xác nhận phát hiện nhiều tên lửa đang hướng tới lãnh thổ nước này, cho thấy phạm vi xung đột đang mở rộng vượt ra ngoài khuôn khổ song phương.
Một trong những điểm đáng chú ý là việc Iran công bố đoạn video về tên lửa siêu thanh Fatah-1, được cho là đã xuyên qua nhiều lớp đánh chặn trước khi tiếp tục hành trình. Theo phía Iran, loại tên lửa này có thể đạt tốc độ vượt Mach 13, đặt ra thách thức lớn đối với các hệ thống phòng thủ hiện tại trong khu vực. Tuy nhiên, các thông tin liên quan vẫn chưa được kiểm chứng độc lập, trong bối cảnh chiến tranh thông tin ngày càng đóng vai trò quan trọng.
Cùng với đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tuyên bố đã bắn hạ thêm một máy bay chiến đấu tàng hình F-35 của Mỹ. Dù vậy, các phân tích từ giới quan sát, trong đó có tạp chí quân sự The War Zone, cho thấy những hình ảnh được công bố nhiều khả năng là mảnh vỡ của một máy bay F-15, làm dấy lên nghi vấn về độ chính xác của các tuyên bố từ phía Tehran. Song song, trên mạng xã hội X xuất hiện các báo cáo chưa được xác thực về việc một máy bay không người lái Wing Loong 2 do Trung Quốc sản xuất bị bắn rơi trên lãnh thổ Iran, được cho là thuộc biên chế của UAE hoặc Ả Rập Xê Út.
Về mặt chính trị, Tổng thống Iran Massoud Pezeshkian đã gửi thư ngỏ tới người dân Mỹ, khẳng định Tehran không phải bên khơi mào xung đột mà đang hành động trong thế phòng vệ trước các cuộc tấn công từ Mỹ và Israel. Ông nhấn mạnh lập luận rằng Iran “chưa từng khởi xướng chiến tranh trong lịch sử hiện đại”, đồng thời chỉ trích vai trò của Washington như một “cánh tay nối dài” của Tel Aviv.
Ở chiều ngược lại, dư luận quốc tế tiếp tục phân hóa sâu sắc. Một số cuộc thăm dò tại Mỹ cho thấy phần lớn người dân không ủng hộ việc mở rộng chiến tranh, trong khi các đồng minh phương Tây gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tiếng nói chung. Hội nghị trực tuyến do Anh triệu tập với sự tham gia của khoảng 40 quốc gia đã kết thúc mà không đạt được thỏa thuận cụ thể nào, phản ánh bế tắc ngoại giao ngày càng rõ rệt. Việc Mỹ không tham dự cũng được xem là dấu hiệu cho thấy khoảng cách trong cách tiếp cận giữa Washington và các đối tác.
Đáng lo ngại hơn, hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz – tuyến hàng hải vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu – đang bị hạn chế nghiêm ngặt. Diễn biến này không chỉ làm gia tăng rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng năng lượng mà còn tạo áp lực lớn lên الاقتصاد toàn cầu, trong bối cảnh nhiều nền kinh tế vẫn chưa phục hồi hoàn toàn sau các cú sốc trước đó.
Những diễn biến dồn dập trên cho thấy xung đột đang bước vào giai đoạn phức tạp hơn, với sự tham gia gián tiếp của nhiều quốc gia và nguy cơ lan rộng thành một cuộc khủng hoảng khu vực toàn diện.
Chuỗi diễn biến liên tiếp cho thấy xung đột không chỉ gia tăng về cường độ mà còn mở rộng về phạm vi, từ các mục tiêu quân sự sang hạ tầng dân sự và năng lượng mang tính sống còn. Những tuyên bố cứng rắn, các hành động đáp trả qua lại cùng với sự thiếu đồng thuận trong cộng đồng quốc tế đang đẩy tình hình tới ngưỡng rủi ro cao, nơi mọi sai lệch tính toán đều có thể kích hoạt một cuộc khủng hoảng khu vực sâu rộng hơn. Trong bối cảnh đó, nguy cơ leo thang toàn diện không còn là kịch bản xa vời, mà đang trở thành thách thức hiện hữu đối với an ninh, kinh tế và ổn định toàn cầu.
Hồ Ngọc Thắng