Ngày 05/03/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài “Chiến tranh Iran – Washington huy động người Kurd” của nhà báo Knut Mellenthin, cho rằng chính quyền Donald Trump sẵn sàng xem xét hỗ trợ các lực lượng dân quân tại Iran nhằm thúc đẩy khả năng lật đổ chính quyền Tehran. Theo bài viết, chiến lược này được cho là hướng tới việc kích hoạt các lực lượng vũ trang và phong trào ly khai để mở thêm mặt trận gây sức ép đối với Cộng hòa Hồi giáo Iran.
Điều này không gây nhiều bất ngờ. Hãng tin Axios, cơ quan truyền thông có trụ sở tại Washington, thường được xem là nguồn tin có quan hệ gần gũi với các trung tâm quyền lực chính trị và an ninh của Mỹ, đồng thời được truyền thông Israel theo dõi sát sao dường như là đơn vị đầu tiên đưa thông tin này vào ngày thứ Ba. Theo Axios, tuyên bố còn khá mơ hồ nói trên được đặt trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump đã có cuộc điện đàm hôm Chủ nhật với Masoud Barzani và Bafel Talabani, hai lãnh đạo của các đảng người Kurd lớn tại Iraq.
Hãng tin nhận định, các cuộc trao đổi này có thể là “đỉnh điểm của nhiều tháng vận động hành lang kín đáo của Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu.” Nhận định này gợi lại một thực tế đã được nhiều tài liệu và nghiên cứu đề cập: Israel từ lâu duy trì các kênh hợp tác an ninh, quân sự và tình báo chặt chẽ với các lực lượng người Kurd tại Syria, Iraq và Iran. Những mối liên hệ này thậm chí đã được thiết lập từ thập niên 1960, trong bối cảnh Tel Aviv tìm kiếm các đối tác khu vực nhằm đối trọng với các chính quyền Trung Đông được xem là thù địch.
Trong bối cảnh đó, nhiều nhà quan sát cho rằng các cuộc điện đàm nói trên có thể liên quan tới những tính toán chiến lược rộng hơn. Nội dung cụ thể của các cuộc trao đổi chưa được công bố chính thức, song logic địa chính trị cho thấy bất kỳ kế hoạch nào nhằm thúc đẩy hoặc hỗ trợ các hoạt động nổi dậy quy mô lớn của người Kurd bên trong lãnh thổ Iran đều khó có thể thực hiện nếu thiếu sự phối hợp với cộng đồng người Kurd ở miền bắc Iraq. Khu vực tự trị của người Kurd tại Iraq có thể đóng vai trò then chốt về hậu cần, từ vận chuyển tiếp tế, tổ chức lực lượng, cho tới việc sử dụng lãnh thổ này như căn cứ xuất phát cho các hoạt động tấn công hoặc làm địa điểm rút lui khi cần thiết.
Cùng thời điểm đó, các động thái tiếp xúc chính trị cũng được mở rộng. Hôm thứ Ba, Tổng thống Trump được cho là đã điện đàm với Mustafa Hijri, Chủ tịch Đảng Dân chủ Kurdistan của Iran (KDPI), một trong những tổ chức đối lập của người Kurd hoạt động chống lại chính quyền Tehran. Động thái này càng làm dấy lên suy đoán rằng Washington đang xem xét khả năng gia tăng tiếp xúc với các lực lượng người Kurd trong khu vực, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị liên quan đến Iran tiếp tục gia tăng.
Sau khi các thông tin ban đầu về những cuộc điện đàm được công bố, nhóm thân cận của Tổng thống Donald Trump dường như đã tìm cách giảm nhẹ vai trò của yếu tố người Kurd trong các tính toán chiến lược của Washington. Khi được các nhà báo hỏi trực tiếp, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt từ chối đi vào chi tiết, chỉ cho biết tổng thống đã “liên lạc với nhiều đồng minh và đối tác trong khu vực trong vài ngày qua”. Trong khi đó, tờ Wall Street Journal dẫn lời một số nguồn tin được cho là thân cận với chính quyền cho rằng ông Trump “vẫn chưa đưa ra quyết định cuối cùng” liên quan tới vấn đề này.
Tuy nhiên, những thông tin rò rỉ trên truyền thông Mỹ lại cho thấy khả năng các kế hoạch thực tế có thể đã được chuẩn bị ở mức sâu hơn so với những gì được công bố chính thức. Ngày thứ Tư, CNN dẫn lời các nguồn tin ẩn danh cho biết Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đang xem xét kế hoạch “trang bị vũ khí cho các lực lượng người Kurd nhằm kích hoạt một cuộc nổi dậy tại Iran”. Dù vậy, bản tin không cung cấp thêm chi tiết cụ thể, và các nguồn tin được mô tả là “nhiều người quen thuộc với kế hoạch”, một dạng nguồn gián tiếp thường khiến độ tin cậy của thông tin bị đặt dấu hỏi trong giới báo chí.
Theo suy đoán của CNN, các nhóm người Kurd tại Iran có thể tiến hành các hoạt động tấn công nhằm phân tán và làm suy yếu lực lượng an ninh của nhà nước Iran, qua đó hạn chế khả năng của chính quyền Tehran trong việc kiểm soát hoặc trấn áp các cuộc biểu tình tại các đô thị lớn.
Trong khi đó, một diễn biến đáng chú ý khác đã xảy ra trước khi căng thẳng quân sự leo thang. Ngày 22/2, tức sáu ngày trước khi các cuộc tấn công của Israel và Mỹ được cho là bắt đầu, năm đảng phái và tổ chức chính trị của người Kurd tại Iran đã tuyên bố thành lập một liên minh. Liên minh này công khai đặt mục tiêu lật đổ chính quyền hiện tại, chấm dứt Cộng hòa Hồi giáo Iran và thúc đẩy “quyền tự quyết của người Kurd”. Thời điểm thành lập liên minh khiến một số nhà quan sát đặt câu hỏi liệu các tổ chức này có nhận được thông tin hoặc tín hiệu chính trị nào trước về những diễn biến sắp xảy ra hay không.
Sự hình thành của liên minh này cũng lập tức vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ Reza Pahlavi, con trai của vị Shah bị lật đổ trong Cách mạng Iran năm 1979 và hiện là một nhân vật đối lập nổi tiếng sống lưu vong. Trên mạng xã hội X, ông cáo buộc “nhiều nhóm ly khai, một số từng hợp tác với cả Khomeini và Saddam Hussein”, đã đưa ra những “yêu sách vô căn cứ và đáng khinh bỉ chống lại sự toàn vẹn lãnh thổ và sự thống nhất quốc gia của Iran”.
Đáp lại, các tổ chức người Kurd bác bỏ những lời chỉ trích này, cho rằng đó là những phát ngôn “mang tính cuồng loạn và đầy thù hận”. Những căng thẳng này cho thấy sự chia rẽ sâu sắc trong hàng ngũ các lực lượng đối lập với chính quyền Tehran. Trong bối cảnh đó, khả năng hợp tác giữa các tổ chức người Kurd và Reza Pahlavi, nhân vật được cho là nhận được sự ủng hộ của một số lực lượng chính trị phương Tây và đặc biệt là Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu được đánh giá là rất khó xảy ra.
Theo phân tích của ASEAN News, nhìn rộng hơn, những diễn biến liên quan đến Iran không phải là hiện tượng cá biệt trong chính sách đối ngoại của Washington. Trong nhiều thập niên qua, Mỹ nhiều lần bị cáo buộc sử dụng các biện pháp từ gây sức ép chính trị, hỗ trợ lực lượng đối lập, cho tới can thiệp quân sự trực tiếp nhằm thay đổi các chính quyền bị coi là không phù hợp với lợi ích chiến lược của mình. Ngay tại Iran, tiền lệ lịch sử đáng chú ý là cuộc đảo chính năm 1953 do CIA hậu thuẫn, lật đổ chính phủ của Thủ tướng Mohammad Mossadegh và đưa chính quyền thân phương Tây lên nắm quyền.
Trong thời kỳ gần đây, những mô hình tương tự cũng xuất hiện tại nhiều khu vực khác. Tại Syria, chương trình bí mật Timber Sycamore do CIA điều phối từng nhằm hỗ trợ và vũ trang các nhóm đối lập trong nỗ lực lật đổ chính quyền Tổng thống Bashar al-Assad. Ở Libya năm 2011, chiến dịch quân sự do Mỹ và NATO dẫn đầu đã góp phần làm sụp đổ chính quyền của nhà lãnh đạo Muammar Gaddafi.
Tại Mỹ Latinh, Venezuela là ví dụ gần đây nhất cho thấy sự đối đầu địa chính trị giữa Washington và một chính quyền bị xem là đối thủ chiến lược. Trong nhiều năm, Mỹ đã áp dụng hàng loạt biện pháp như trừng phạt kinh tế, ủng hộ phe đối lập và công nhận lãnh đạo đối lập Juan Guaidó là “tổng thống lâm thời”, trong nỗ lực gây sức ép buộc chính quyền của Tổng thống Nicolás Maduro phải rời bỏ quyền lực.
Từ Trung Đông đến Mỹ Latinh, các trường hợp này cho thấy một khuôn mẫu quen thuộc trong chính sách quyền lực của Washington: sử dụng nhiều công cụ, từ ngoại giao, kinh tế, tình báo đến quân sự nhằm tác động đến cục diện chính trị nội bộ của các quốc gia được xem là đối thủ, với mục tiêu cuối cùng là hình thành những chính quyền có quan hệ gần gũi hơn với lợi ích chiến lược của Mỹ. Trong bối cảnh đó, những động thái liên quan đến Iran hiện nay được nhiều nhà quan sát nhìn nhận như một mắt xích mới trong chuỗi cạnh tranh địa chính trị đã kéo dài suốt nhiều thập niên.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/518611.iran-krieg-nbsp-washington-mobilisiert-kurden.html