Cuộc chiến Mỹ–Israel chống Iran đang lan rộng ra ngoài lãnh thổ Iran khi giao tranh giữa Israel và Iran bước sang tuần thứ hai với các đòn tấn công qua lại. Iran cũng đưa ra lời xin lỗi hiếm hoi tới các nước láng giềng nhằm xoa dịu căng thẳng khi Tehran đáp trả bằng các cuộc tấn công vào Israel và các vụ tấn công nhằm vào mục tiêu dân sự, căn cứ quân sự Mỹ ở một số quốc gia vùng vịnh.
Theo Reuters ngày 7/3/2026, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã đưa ra lời xin lỗi hiếm hoi tới các quốc gia láng giềng trong bối cảnh căng thẳng khu vực leo thang. “Cá nhân tôi xin lỗi các nước láng giềng bị ảnh hưởng bởi hành động của Iran”, ông nói, đồng thời kêu gọi các nước vùng Vịnh không tham gia vào chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Tehran. Ông cho biết hội đồng lãnh đạo lâm thời của Iran đã thống nhất tạm đình chỉ các cuộc tấn công nhằm vào các quốc gia lân cận, trừ khi các cuộc tấn công vào Iran xuất phát từ lãnh thổ của họ.
Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau tuyên bố này, căng thẳng tiếp tục gia tăng khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết họ đã sử dụng máy bay không người lái tấn công một trung tâm điều phối không chiến của Mỹ tại căn cứ không quân Al Dhafra, gần Abu Dhabi, thủ đô của Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất. Căn cứ Al Dhafra được xem là một trong những điểm triển khai quan trọng của quân đội Mỹ tại vùng Vịnh, nơi đặt các máy bay trinh sát và chiến đấu cơ phục vụ các chiến dịch ở Trung Đông.
Hiện Reuters cho biết chưa thể xác minh độc lập thông tin về vụ tấn công. Tuy vậy, diễn biến này cho thấy xung đột liên quan Iran đang có dấu hiệu lan rộng ra khu vực vùng Vịnh, làm gia tăng lo ngại về nguy cơ leo thang quân sự và kéo thêm nhiều quốc gia Trung Đông vào vòng xoáy đối đầu.
Cuộc chiến giữa Mỹ–Israel và Iran đang lan rộng ra toàn khu vực Trung Đông, khi Tehran đáp trả không chỉ nhằm vào Israel mà còn vào các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh có sự hiện diện quân sự của Mỹ, trong khi Israel đồng thời mở thêm các đợt tấn công mới tại Lebanon.
Trong tuần qua, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, Kuwait, Qatar, Bahrain và Ả Rập Xê Út đều báo cáo các vụ tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa. Nhiều mục tiêu dân sự bị ảnh hưởng, từ khách sạn, cảng biển cho tới các cơ sở dầu mỏ – những hạ tầng then chốt đối với nền kinh tế khu vực. Các chính phủ vùng Vịnh đã nhanh chóng bày tỏ phẫn nộ, nhấn mạnh rằng họ không tham gia vào các chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran.
Tuyên bố xin lỗi hiếm hoi của Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian vì những tác động tới các nước láng giềng vẫn để lại nhiều câu hỏi về ý đồ thực sự của Tehran. Một số nhà phân tích cho rằng đây có thể là dấu hiệu Iran muốn hạ nhiệt căng thẳng với các nước vùng Vịnh; tuy nhiên, các cuộc tấn công được cho là vẫn tiếp diễn vào sáng thứ Bảy, khiến khả năng leo thang khu vực vẫn hiện hữu.
Những diễn biến này cũng làm lung lay tiến trình hòa dịu mà Iran đã xây dựng với các nước vùng Vịnh trong vài năm gần đây, đặc biệt là với đối thủ khu vực lâu năm Ả Rập Xê Út. Nỗ lực ngoại giao đó có nguy cơ đổ vỡ sau khi Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran bị cáo buộc phóng hàng loạt máy bay không người lái và tên lửa vào khu vực trong tuần qua.
Dù nhiều quốc gia vùng Vịnh có căn cứ quân sự của Mỹ, họ cũng đã thông báo với Washington rằng các căn cứ này sẽ không được phép sử dụng để tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào Iran.
Theo các chuyên gia, chiến lược “gây hỗn loạn tối đa” của Tehran có thể nhằm gia tăng chi phí của cuộc xung đột, gây áp lực lên đối thủ bằng cách làm gián đoạn chuỗi cung ứng, đẩy giá năng lượng tăng cao và làm suy giảm niềm tin vào sự ổn định của Trung Đông, khu vực đóng vai trò then chốt đối với thị trường năng lượng toàn cầu.
Trong khi đó, hậu quả nhân đạo của cuộc xung đột ngày càng nghiêm trọng. Đại sứ Iran tại Liên Hiệp Quốc, Amir Saeid Iravani, cho biết các cuộc tấn công của Mỹ và Israel đã khiến ít nhất 1.332 dân thường Iran thiệt mạng và hàng nghìn người khác bị thương. Theo thông báo từ Điện Kremlin, Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng đã gửi lời chia buồn tới ông Pezeshkian về thương vong dân sự do “cuộc xâm lược vũ trang của Israel–Mỹ chống lại Iran”, đồng thời kêu gọi chấm dứt ngay lập tức các hành động thù địch.
Rạng sáng thứ Bảy, quân đội Iran cho biết, hải quân nước này đã triển khai các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái nhằm vào nhiều mục tiêu tại Israel, đồng thời nhắm vào các điểm tập trung và căn cứ của Mỹ ở Abu Dhabi và Kuwait. Tehran cho rằng đây là phản ứng trước cuộc tấn công của Mỹ vào tàu chiến IRIS Dena khiến hàng chục thủy thủ thiệt mạng.
Trong một diễn biến khác, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran cho biết họ đã tấn công ba vị trí của các nhóm ly khai tại khu vực Kurdistan của Iraq vào khoảng 4:30 sáng giờ địa phương. Một phát ngôn viên của lực lượng vũ trang Iran cảnh báo rằng nếu các nhóm này có bất kỳ hành động nào đe dọa toàn vẹn lãnh thổ của Iran, “chúng tôi sẽ đè bẹp họ”.
Trong khi đó, căng thẳng tiếp tục lan rộng sang Lebanon. Quân đội Israel đã tiến hành một chiến dịch đổ bộ đường không hiếm hoi vào một thị trấn ở miền đông nước này trong đêm, theo lời người dân và truyền thông nhà nước Lebanon. Các cuộc không kích dữ dội của Israel tại khu vực được cho là đã khiến hơn một chục người thiệt mạng. Israel cho biết chiến dịch trên nhằm tìm kiếm hài cốt của Ron Arad, một phi công không quân Israel mất tích sau khi thoát ra khỏi chiếc máy bay bị bắn rơi trong một nhiệm vụ ném bom tại Lebanon năm 1986. Tuy nhiên, quân đội Israel cho biết chiến dịch không phát hiện được dấu vết nào liên quan đến Arad.
Cùng lúc đó, Israel tuyên bố đã phát động một làn sóng tấn công mới nhằm vào các mục tiêu tại Tehran và Isfahan. Quân đội nước này cũng cho biết đã tiến hành nhiều đợt không kích vào các địa điểm quân sự của Hezbollah tại Lebanon.
Theo phía Israel, Iran đã phóng sáu loạt tên lửa riêng biệt vào lãnh thổ nước này, kích hoạt còi báo động phòng không tại nhiều khu vực và buộc hệ thống phòng thủ của Israel phải đánh chặn các mục tiêu đang bay tới. Diễn biến mới cho thấy nguy cơ xung đột khu vực tiếp tục leo thang khi nhiều mặt trận từ Iran, Israel đến Lebanon và vùng Vịnh cùng lúc nóng lên.
Iran bác bỏ đề xuất của ông Trump về việc lựa chọn lãnh đạo mới
Cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đang gây chấn động thị trường toàn cầu, đặc biệt là thị trường năng lượng. Giá dầu thế giới đã tăng lên mức cao nhất trong nhiều năm khi hoạt động vận tải qua Eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng. Tuyến hàng hải chiến lược này là cửa ngõ xuất khẩu dầu của các nước vùng Vịnh và mỗi ngày vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu.
Trước nguy cơ gián đoạn thương mại năng lượng, chính quyền Tổng thống Donald Trump cho biết Washington sẽ triển khai các biện pháp nhằm bảo đảm hoạt động vận tải dầu khí trong khu vực. Tập đoàn Tài chính Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (DFC) thông báo kế hoạch cung cấp chương trình tái bảo hiểm hàng hải trị giá tới 20 tỷ USD để bù đắp tổn thất cho các tàu vận chuyển dầu và hàng hóa tại vùng Vịnh, nhằm củng cố niềm tin của các chủ tàu và doanh nghiệp năng lượng.
Ông Trump cũng cho biết Hải quân Mỹ có thể hộ tống các tàu thương mại đi qua khu vực nếu cần thiết. Tuy nhiên, đề xuất này ngay lập tức bị Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran thách thức. Phát ngôn viên lực lượng này, Alimohammad Naini, tuyên bố Iran “hoan nghênh” và đang “chờ đợi” bất kỳ sự hiện diện quân sự nào của Mỹ tại eo biển, khẳng định Tehran sẵn sàng đối phó với mọi kịch bản.
Ở mặt trận chính trị, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiếp tục gây tranh cãi khi cho rằng Washington nên có tiếng nói trong quá trình lựa chọn lãnh đạo tối cao tiếp theo của Iran, sau khi lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng trong bối cảnh xung đột leo thang. Theo các nguồn tin chính trị tại Mỹ, ông Trump bày tỏ mong muốn tham gia trực tiếp vào quá trình lựa chọn nhà lãnh đạo mới của Tehran và công khai phản đối khả năng Mojtaba Khamenei, con trai của ông Khamenei kế nhiệm vị trí này.
Trong một cuộc phỏng vấn với truyền thông Mỹ, ông Trump tuyên bố rằng Washington cần tham gia vào tiến trình lựa chọn lãnh đạo mới của Iran, đồng thời cho rằng ứng viên Mojtaba Khamenei là “không thể chấp nhận được”. “Tôi phải được tham gia vào quá trình bổ nhiệm, giống như trường hợp tại Venezuela”, ông nói, đồng thời khẳng định Mỹ mong muốn một nhà lãnh đạo có thể “mang lại sự hòa hợp và hòa bình cho Iran”.
Phát biểu này nhanh chóng gây tranh cãi trong giới quan sát quốc tế, bởi theo Hiến pháp Iran, lãnh tụ tối cao được lựa chọn bởi Hội đồng Chuyên gia gồm các giáo sĩ cấp cao của nước này, một cơ chế hoàn toàn nội bộ và không có sự tham gia của các quốc gia bên ngoài. Nhiều nhà phân tích cho rằng việc một nguyên thủ nước ngoài công khai bày tỏ mong muốn can dự vào tiến trình này có thể làm gia tăng căng thẳng chính trị, đồng thời làm dấy lên tranh luận về vấn đề chủ quyền và can thiệp vào công việc nội bộ của Iran.
Tuy nhiên, đại sứ Iran tại Liên Hiệp Quốc, Amir Saeid Iravani, đã bác bỏ mạnh mẽ quan điểm đó. Ông khẳng định lãnh đạo mới của Iran sẽ được lựa chọn “theo các thủ tục hiến pháp của chúng tôi và theo ý chí của nhân dân Iran, không có bất kỳ sự can thiệp nào từ bên ngoài”. Tehran cũng mô tả cuộc chiến hiện nay là một “cuộc tấn công vô cớ” của Mỹ và Israel.
Những diễn biến ngoại giao và quân sự dồn dập đang khiến Trung Đông rơi vào vòng xoáy bất ổn mới, đồng thời làm gia tăng lo ngại về tác động lan rộng đối với thương mại toàn cầu, thị trường năng lượng và an ninh hàng hải quốc tế.
Trong khi đó, Tổng thống Trump cũng bày tỏ sự thất vọng với một số đồng minh phương Tây. Trong cuộc phỏng vấn với tờ New York Post, ông chỉ trích Vương quốc Anh và cựu Thủ tướng Boris Johnson vì ban đầu từ chối hỗ trợ quân sự cho Washington trong cuộc xung đột với Iran.
“Nước Anh thực sự rất đáng thất vọng. Hành vi của ông Johnson là không thể chấp nhận được”, ông Trump nói, cho rằng London lẽ ra nên cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự mà không cần do dự.
Tổng thống Mỹ cũng tỏ ra không hài lòng với Pháp, sau khi Paris phản đối các hoạt động quân sự của Mỹ và Israel tại Iran và cho rằng những hành động này nằm ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế.
Theo ASEAN News, những diễn biến mới nhất cho thấy cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran không chỉ là một cuộc đối đầu quân sự, mà còn phản ánh sự cạnh tranh quyền lực và ảnh hưởng chính trị sâu rộng tại Trung Đông. Trong khi Washington và Tel Aviv tiến hành các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran, Tổng thống Mỹ Donald Trump lại đồng thời đưa ra các tuyên bố về việc muốn tham gia vào quá trình lựa chọn lãnh đạo mới của Tehran. Điều này đã vấp phải phản ứng mạnh mẽ từ phía Iran, khi các quan chức nước này khẳng định việc lựa chọn lãnh đạo là vấn đề nội bộ và không chấp nhận bất kỳ sự can thiệp nào từ bên ngoài.
Sự mâu thuẫn giữa lời nói và hành động của Washington cũng làm dấy lên nhiều tranh cãi trong dư luận quốc tế. Trong khi ông Trump đứng đầu sáng kiến quốc tế mang tên “Board of Peace” nhằm quản lý và tái thiết Gaza sau chiến tranh, một cơ chế được Liên Hiệp Quốc thông qua để hỗ trợ ổn định khu vực, thì các hành động quân sự mới lại khiến nhiều quốc gia và dư luận đặt câu hỏi về tính nhất quán của vai trò “người kiến tạo hòa bình” mà ông tự nhận.
Trên thực tế, ngay cả tại Trung Đông và trong cộng đồng quốc tế, sáng kiến hòa bình này cũng vấp phải không ít hoài nghi. Một số quốc gia tham gia “Hội động hòa bình Gaza” có thể đã bắt đầu cảm thấy xấu hổ và cân nhắc lại vai trò của mình nếu sáng kiến đó không mang lại lợi ích thực sự cho người Palestine hoặc bị chi phối bởi các tính toán địa chính trị khác của ông Trump.
Vì vậy, cuộc khủng hoảng hiện nay không chỉ đặt ra câu hỏi về tương lai an ninh của Trung Đông, mà còn làm nổi bật nghịch lý trong chính sách của Washington: vừa tham gia chiến tranh, vừa đứng ra lãnh đạo các sáng kiến hòa bình. Đối với nhiều nước tham gia các cơ chế hòa bình quốc tế, điều này có thể trở thành phép thử đối với uy tín và danh dự ngoại giao của họ, khi họ phải cân nhắc liệu các sáng kiến đó thực sự hướng tới hòa bình bền vững hay chỉ là một phần của những toan tính quyền lực lớn hơn trên bàn cờ địa chính trị.
Đồng Trịnh