Ngày 11/3/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng tải bài viết “Chiến tranh Iran – đe dọa, đàm phán, leo thang” của nhà báo Mawuena Martens, cho rằng Mỹ và Israel đang phát đi những tín hiệu không nhất quán về khả năng chấm dứt cuộc xung đột với Iran, khi các tuyên bố về đàm phán và triển vọng chiến thắng xuất hiện song song với việc gia tăng sức ép quân sự, làm dấy lên lo ngại chiến sự tại Trung Đông tiếp tục leo thang.
Bài báo cho rằng, những tuyên bố trái chiều gần đây có thể phản ánh “trò chơi lừa dối” quen thuộc giữa Donald Trump và Benjamin Netanyahu: một bên phát tín hiệu hạ nhiệt nhằm tạo dư địa ngoại giao, trong khi bên kia tiếp tục duy trì lập trường cứng rắn để gia tăng sức ép quân sự đối với Iran. Tuy nhiên, cũng không loại trừ khả năng cuộc chiến đang trở nên ngày càng tốn kém về mặt chính trị đối với chính quyền Mỹ trong bối cảnh áp lực dư luận trong nước và những hệ lụy kinh tế quốc tế gia tăng.
Theo Fox News, ngày 10/3, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết Washington “sẵn sàng đàm phán” với Tehran nhằm tìm kiếm một giải pháp cho cuộc khủng hoảng. Trước đó một ngày, trong cuộc trả lời phỏng vấn với CBS, ông Trump nhận định cuộc chiến với Iran “gần như đã kết thúc”, đồng thời khẳng định các chiến dịch quân sự đã khiến năng lực quân sự của Tehran suy yếu đáng kể và Mỹ “đã đi trước kế hoạch rất nhiều”.
Cùng thời điểm, sau cuộc điện đàm với Tổng thống Nga Vladimir Putin, ông Trump cũng bày tỏ ý định xem xét nới lỏng một phần các biện pháp trừng phạt đối với xuất khẩu dầu mỏ của Russia. Những tín hiệu này ngay lập tức tác động tới thị trường năng lượng toàn cầu, khi giá dầu thế giới giảm trong phiên giao dịch ngày 10/3 do kỳ vọng nguồn cung có thể được cải thiện nếu các hạn chế đối với dầu Nga được nới lỏng.
Trái với những phát biểu mang tính “hạ nhiệt” từ Washington, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu lại thể hiện lập trường cứng rắn hơn. Trong tuyên bố do văn phòng của ông công bố ngày 10/3, ông bác bỏ khả năng nhanh chóng chấm dứt chiến sự, khẳng định mục tiêu của Israel là “giải phóng người dân Iran khỏi ách thống trị tàn bạo” và nhấn mạnh rằng chiến dịch quân sự hiện nay “vẫn chưa kết thúc”. Theo ông, Israel sẽ tiếp tục các biện pháp đã triển khai cho đến khi đạt được mục tiêu chiến lược.
Trong khi đó, các động thái quân sự mới của Mỹ cho thấy xung đột vẫn có nguy cơ mở rộng. Theo thông tin của The Washington Post, Washington đang điều chuyển một phần hệ thống phòng thủ tên lửa Terminal High Altitude Area Defense (THAAD) từ South Korea sang khu vực Middle East nhằm tăng cường khả năng phòng thủ trước nguy cơ tấn công bằng tên lửa. Động thái này được cho là đã gây quan ngại tại Seoul, khi giới lãnh đạo Hàn Quốc lo ngại việc rút bớt lá chắn phòng thủ có thể ảnh hưởng đến an ninh bán đảo Triều Tiên. Bên cạnh đó, một số tổ hợp tên lửa đánh chặn MIM-104 Patriot cũng đang được Mỹ điều chuyển từ các khu vực khác để củng cố hệ thống phòng thủ tại Trung Đông.
Những tín hiệu trái chiều không chỉ xuất hiện giữa Hoa Kỳ và Israel, mà còn đến từ chính giới lãnh đạo Iran. Ngày 10/3, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho biết Tehran cần các bảo đảm an ninh rõ ràng trong trường hợp đạt được thỏa thuận ngừng bắn hoặc chấm dứt chiến tranh. Tuy nhiên, chỉ ít giờ sau, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi lại phủ nhận khả năng đối thoại, tuyên bố rằng các cuộc đàm phán với Washington “không còn nằm trong chương trình nghị sự”.
Lập trường cứng rắn hơn nữa được thể hiện bởi Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf. Trong phát biểu trước báo giới, ông khẳng định Tehran “không tìm kiếm một lệnh ngừng bắn”, đồng thời cho rằng các nước phương Tây đang duy trì một chu trình quen thuộc gồm “chiến tranh – đàm phán – ngừng bắn – rồi lại tiếp tục chiến tranh”. Theo ông, Iran quyết tâm phá vỡ chu trình này bằng cách đáp trả mạnh mẽ đối với “kẻ xâm lược”.
Quan điểm thách thức tương tự cũng được đưa ra bởi Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC). Lực lượng này bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng cuộc chiến “gần như đã kết thúc”, đồng thời nhấn mạnh chính Tehran mới là bên quyết định thời điểm chấm dứt xung đột. IRGC cũng cảnh báo về việc kiểm soát hoạt động hàng hải tại Strait of Hormuz, tuyến vận chuyển khoảng một phần ba lượng dầu mỏ đường biển của thế giới. Tuyên bố rằng chỉ những tàu đến từ các quốc gia đã trục xuất đại sứ Mỹ và Israel mới được phép đi qua eo biển đã khiến Washington phản ứng mạnh mẽ.
Trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump cảnh báo rằng nếu Iran tìm cách cản trở dòng chảy dầu mỏ qua eo biển Hormuz, nước này sẽ phải đối mặt với các biện pháp trừng phạt “nặng gấp 20 lần trước đây”. Nhà lãnh đạo Mỹ cũng đề xuất việc hộ tống các tàu chở dầu qua khu vực này nhằm bảo đảm an ninh năng lượng toàn cầu.
Cùng ngày, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron xác nhận rằng một “hạm đội hộ tống quốc tế” đang được hình thành để bảo vệ các tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược ở Trung Đông. Các bộ trưởng năng lượng của Group of Seven (G7) cũng đã nhóm họp tại Paris nhằm đánh giá tác động của cuộc khủng hoảng đối với thị trường năng lượng và chuỗi cung ứng toàn cầu.
Trong khi đó, tình hình trên thực địa tiếp tục leo thang. Người dân tại thủ đô Tehran cho biết với Reuters rằng thành phố đã hứng chịu các đợt không kích dữ dội trong đêm 9/3, được mô tả là trận ném bom mạnh nhất kể từ khi xung đột bùng phát. Tuy nhiên, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố tại The Pentagon rằng các chiến dịch quân sự nhằm vào Iran có thể còn được tăng cường trong những giờ tiếp theo.
Một vụ việc gây tranh cãi khác liên quan đến cuộc tấn công vào một trường nữ sinh tại thành phố Minab ở miền nam Iran. Theo thông tin do The New York Times đăng tải trước đó, hơn 150 học sinh và nhân viên đã thiệt mạng trong vụ nổ xảy ra ngày 28/2, được cho là do tên lửa hành trình Tomahawk. Đây cũng là loại vũ khí mà quân đội Mỹ sử dụng trong các cuộc tấn công nhằm vào một căn cứ hải quân của IRGC gần khu vực này. Trong khi đó, Tổng thống Trump trong một tuyên bố hôm 9/3 lại cáo buộc Iran đã phóng tên lửa Tomahawk vào trường học. Tuy nhiên, theo phân tích của The New York Times, trong các bên tham gia xung đột hiện nay, chỉ có quân đội Mỹ sở hữu loại tên lửa này, khiến vụ việc tiếp tục làm dấy lên tranh cãi về trách nhiệm và nguy cơ vi phạm luật pháp quốc tế trong cuộc chiến.
Những diễn biến trên cho thấy cuộc xung đột không chỉ làm gia tăng căng thẳng quân sự tại Trung Đông mà còn đặt ra nhiều câu hỏi về tính hợp pháp và vai trò của các cơ chế quốc tế liên quan đến hòa bình khu vực. Trong bối cảnh các chiến dịch quân sự gây thương vong lớn cho dân thường tại Iran cũng như tại Gaza Strip thuộc Palestine, ngày càng có nhiều ý kiến cho rằng United Nations Security Council cần xem xét lại tính hiệu quả và tính chính danh của các sáng kiến hòa bình hiện nay.
Một số nhà quan sát quốc tế cho rằng nếu các bên giữ vai trò chủ chốt trong những cơ chế như cái gọi là “Hội đồng Hòa bình Gaza”, trong đó có sự tham gia của Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đồng thời vẫn trực tiếp tham gia các chiến dịch quân sự gây tranh cãi, thì uy tín của các sáng kiến hòa bình đó sẽ khó có thể được cộng đồng quốc tế thừa nhận. Vì vậy, một số ý kiến cho rằng cần đánh giá lại vai trò, thậm chí đề nghị xem xét giải thể các cơ chế không còn bảo đảm tính trung lập cần thiết cho tiến trình hòa bình.
Trong bối cảnh đó, các quốc gia tham gia những sáng kiến này cũng cần cân nhắc lập trường của mình, nhằm bảo vệ uy tín quốc gia và duy trì sự tôn trọng của cộng đồng quốc tế đối với các nỗ lực hòa bình thực chất tại Trung Đông. Nhiều chuyên gia cho rằng, chỉ khi các cơ chế quốc tế được xây dựng trên cơ sở minh bạch, công bằng và tôn trọng luật pháp quốc tế, triển vọng đạt được một nền hòa bình bền vững cho khu vực mới có thể trở thành hiện thực.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/519281.iran-krieg-drohen-verhandeln-eskalieren.html