Lịch sử cho thấy mọi cuộc chiến tranh đều hướng tới mục tiêu kiểm soát con người, lãnh thổ và nguồn lực. Nếu trong quá khứ, chiến tranh được tiến hành chủ yếu bằng vũ khí quân sự thì ngày nay, trong bối cảnh phát triển vượt bậc của khoa học công nghệ, đặc biệt là internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển mạnh mẽ, chiến tranh thông tin đã nổi lên như một hình thái chiến tranh mới, sử dụng thông tin, truyền thông và công nghệ số để tác động đến nhận thức, tư tưởng và niềm tin của con người nhằm phục vụ các mục tiêu chính trị, kinh tế hoặc quân sự.
Đây là cuộc đấu tranh không tiếng súng nhưng có sức tác động đặc biệt lớn, khi mục tiêu không phải công trình quân sự hay cơ sở vật chất mà là nhận thức, tư tưởng, niềm tin và thái độ chính trị của con người. Trong chiến tranh thông tin, thông tin trở thành vũ khí, mạng xã hội trở thành chiến trường và mỗi cá nhân đều có thể là đối tượng tác động hoặc vô tình trở thành mắt xích lan truyền thông tin sai lệch.
Trong bối cảnh Việt Nam đẩy mạnh phát triển, hội nhập quốc tế và giữ vững ổn định chính trị – xã hội, các thế lực thù địch, phản động và cơ hội chính trị gia tăng hoạt động chống phá trên không gian mạng. Chúng lợi dụng môi trường này như một mặt trận có chi phí thấp nhưng hiệu quả cao để thực hiện chiến lược “diễn biến hòa bình”, thúc đẩy “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, từng bước làm suy yếu nền tảng tư tưởng của Đảng và khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Nguy hiểm hơn việc tạo ra các luồng dư luận trái chiều, chiến tranh thông tin còn nhằm gây nhiễu loạn nhận thức, làm mờ ranh giới giữa đúng và sai, thật và giả, lịch sử và sự xuyên tạc. Khi niềm tin bị xói mòn và sự đoàn kết bị chia rẽ, đó chính là mục tiêu mà các đối tượng chống phá hướng tới.
Một trong những trọng điểm thường xuyên bị nhắm đến là lịch sử dân tộc Việt Nam. Các đối tượng này tìm cách cắt xén tư liệu, bóp méo sự kiện, xuyên tạc các cuộc kháng chiến của dân tộc, phủ nhận thành quả cách mạng, vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam cũng như công lao của các anh hùng dân tộc, danh nhân lịch sử. Nhiều sự kiện đã được khẳng định bằng tư liệu, thực tiễn và sự ghi nhận của nhân dân qua nhiều thế hệ vẫn bị xuyên tạc nhằm gieo rắc tâm lý hoài nghi trong xã hội.
Đáng lo ngại, các luận điệu sai trái hiện nay thường không xuất hiện dưới hình thức chống đối công khai mà được ngụy trang bằng những tên gọi như “nghiên cứu độc lập”, “góc nhìn mới”, “sự thật bị che giấu”, “phản biện lịch sử”, “tin mật”, “phản biện xã hội” hay “vạch trần sự thật” nhằm tạo cảm giác khách quan, học thuật và thu hút người xem. Dù cách thể hiện khác nhau, mục đích chung vẫn là phủ nhận các giá trị lịch sử đã được kiểm chứng, làm suy giảm niềm tin của nhân dân đối với truyền thống dân tộc và con đường phát triển của đất nước.
Bên cạnh đó, vấn đề chủ quyền quốc gia, nhất là chủ quyền biển đảo, cũng thường xuyên bị các thế lực chống phá lợi dụng. Thông qua các bài viết, video, hình ảnh và bình luận trên mạng xã hội, chúng phát tán thông tin sai lệch, kích động tâm lý cực đoan hoặc gieo rắc sự hoài nghi, bi quan, qua đó tác động đến niềm tin của người dân đối với năng lực quản lý, điều hành và bảo vệ Tổ quốc của Đảng, Nhà nước và các lực lượng vũ trang.
Trong thời đại trí tuệ nhân tạo (AI), chiến tranh thông tin trở nên nguy hiểm hơn khi các công nghệ như Deepfake có thể tạo ra hình ảnh, âm thanh và video giả với độ chân thực cao. Những phát ngôn, sự kiện hay cuộc gặp chưa từng tồn tại có thể được dựng lên nhanh chóng, khiến việc nhận diện thật – giả ngày càng khó khăn. Thực tế trên thế giới cho thấy tin giả và nội dung giả mạo có thể gây khủng hoảng truyền thông, tác động đến thị trường tài chính, bầu cử và đời sống chính trị – xã hội. Tại Việt Nam, các đối tượng chống phá cũng tìm cách lợi dụng AI để bôi nhọ lãnh đạo, xuyên tạc chủ trương, chính sách và làm giảm uy tín của các cơ quan, lực lượng chức năng.
Các chủ thể tham gia hoạt động chống phá trên không gian mạng hiện nay rất đa dạng, từ các tổ chức phản động ở nước ngoài, phần tử cơ hội chính trị, cực đoan chống đối trong nước đến các tài khoản ẩn danh và những đối tượng phát tán thông tin sai lệch vì mục đích riêng. Đáng chú ý, một số cá nhân có sức ảnh hưởng trong lĩnh vực văn hóa, nghệ thuật, học thuật hoặc truyền thông, khi đưa ra phát ngôn thiếu kiểm chứng, cũng có thể vô tình góp phần lan truyền thông tin sai lệch.
Trong bối cảnh đó, đấu tranh trên mặt trận thông tin không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng mà cần sự tham gia của toàn xã hội. Việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, bảo vệ sự thật lịch sử, củng cố niềm tin xã hội và giữ vững chủ quyền quốc gia đòi hỏi ý thức trách nhiệm của mỗi cán bộ, đảng viên và công dân trong tiếp nhận, kiểm chứng và chia sẻ thông tin.
Các cơ quan chức năng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về an ninh mạng; tăng cường năng lực giám sát, phát hiện sớm các hoạt động chống phá; xử lý nghiêm các đối tượng vi phạm pháp luật. Đồng thời phải chủ động phối hợp với các nền tảng số trong và ngoài nước để yêu cầu bóc gỡ kịp thời các bài viết, video, tài khoản và hội nhóm có nội dung xuyên tạc, kích động, chống phá hoặc phát tán thông tin sai sự thật.
Cùng với đó, báo chí cách mạng, các tổ chức chính trị – xã hội, hội cựu chiến binh, đoàn thanh niên, hội phụ nữ, các nhà khoa học, nhà giáo và đội ngũ văn nghệ sĩ cần tích cực tham gia lan tỏa thông tin chính xác, bảo vệ các giá trị chân – thiện – mỹ, củng cố niềm tin xã hội và xây dựng “lá chắn thông tin” vững chắc trong cộng đồng.
Đối với mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, cần nâng cao kỹ năng số, kỹ năng nhận diện tin giả và kỹ năng kiểm chứng thông tin. Không vội tin, không vội chia sẻ, không bình luận theo cảm tính trước những thông tin chưa được xác thực. Mỗi lượt chia sẻ thiếu trách nhiệm đều có thể góp phần lan truyền tin giả; ngược lại, mỗi hành động kiểm chứng thông tin đều góp phần bảo vệ sự thật.
Lịch sử dân tộc Việt Nam được hun đúc bằng máu xương, mồ hôi và sự hy sinh của nhiều thế hệ. Độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và toàn vẹn lãnh thổ là những giá trị thiêng liêng không thể bị xuyên tạc, phủ nhận hay bóp méo dưới bất kỳ hình thức nào. Trong kỷ nguyên số, đặc biệt với sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI), không gian mạng đang trở thành một mặt trận quan trọng, nơi thông tin vừa là nguồn lực phát triển vừa có thể bị lợi dụng như một công cụ tác động đến nhận thức, niềm tin và sự ổn định xã hội.
Vì vậy, cùng với việc tận dụng những cơ hội mà AI mang lại, cần nhận diện đầy đủ các nguy cơ, nâng cao năng lực phòng ngừa, phát hiện và đấu tranh với các hoạt động lợi dụng công nghệ để phát tán thông tin sai lệch, xuyên tạc và chống phá. Nếu không chủ động cảnh giác, phòng ngừa từ sớm, từ xa, những tác động tiêu cực của chiến tranh thông tin có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích dân tộc, làm suy giảm niềm tin xã hội, gây tổn hại đến an ninh quốc gia và cản trở sự phát triển bền vững của đất nước.
Bảo vệ Tổ quốc trong thời đại AI không chỉ là bảo vệ biên giới, biển đảo hay vùng trời thiêng liêng của đất nước mà còn là bảo vệ sự thật, bảo vệ niềm tin của nhân dân và bảo vệ nền tảng tư tưởng của quốc gia trên không gian mạng. Mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần nâng cao ý thức trách nhiệm, trang bị kỹ năng số, tỉnh táo trước thông tin chưa được kiểm chứng và chủ động lan tỏa những giá trị tích cực. Đó cũng là cách thiết thực để góp phần giữ vững ổn định chính trị – xã hội, bảo vệ chủ quyền quốc gia và xây dựng Việt Nam phát triển giàu mạnh, văn minh, hùng cường trong kỷ nguyên mới.
Trung tướng Ngô Quý Đức/nguyên Cục trưởng, Cục cứu hộ cứu nạn Bộ Quốc phòng.