Ngày 6/10/2026, tờ Thế Giới Trẻ (Đức) đăng bài viết “Chính sách tài nguyên – Nam Mỹ đang vật lộn với giá nhiên liệu” của nhà báo Thorben Austen, từ Quetzaltenango, phản ánh những cách ứng phó khác nhau của Honduras và Guatemala trước làn sóng bất mãn của người dân do giá nhiên liệu tăng cao.
Các tuyến đường ở Honduras đã bị phong tỏa từ thứ Hai tuần trước, khi người dân và các tài xế xe tải xuống đường phản đối giá nhiên liệu cao. Tại tỉnh Cortés, khu vực xung quanh thành phố công nghiệp San Pedro Sula, đã xảy ra các cuộc đụng độ giữa người biểu tình chặn tuyến cao tốc CA-4 và cảnh sát tìm cách giải tỏa các rào chắn. Theo các báo cáo, cảnh sát đã sử dụng hơi cay; các video ghi lại cảnh rào chắn bị đốt cháy và xảy ra nhiều vụ nổ. Tờ báo điều tra trực tuyến Criterio.hn đưa tin hai người biểu tình trẻ tuổi bị thương do trúng đạn và phải nhập viện. Ít nhất 40 người đã bị bắt giữ.
Người đứng đầu Cảnh sát Quốc gia Honduras, Rigoberto Oseguera Mass, bảo vệ các biện pháp được triển khai, cho rằng các cuộc phong tỏa đang gây thiệt hại cho nền kinh tế đất nước. Theo ông, một số người tham gia phong tỏa bị bắt giữ và được xác định có liên hệ với các tổ chức tội phạm; theo luật mới, họ có thể phải đối mặt với án tù từ 10 đến 15 năm. Tuy nhiên, Oseguera cũng bày tỏ sự cảm thông với người biểu tình, thừa nhận giá nhiên liệu cao đang ảnh hưởng đáng kể đến các tài xế xe tải và xe buýt. Ông cho rằng người dân có quyền biểu tình và bày tỏ bất mãn, nhưng việc chặn các tuyến đường công cộng không phải là giải pháp.
Criterio.hn cho rằng “luật chống khủng bố” mới có nguy cơ bị sử dụng để đàn áp các cuộc biểu tình. “Đạo luật đặc biệt chống các tổ chức khủng bố, các băng đảng và các nhóm tội phạm có tổ chức” được Quốc hội Honduras nhất trí thông qua ngày 22/9, về danh nghĩa nhằm đấu tranh với tội phạm có tổ chức. Tuy nhiên, Criterio.hn dẫn lời các nhà phân tích và chuyên gia pháp lý cảnh báo đạo luật này có thể được áp dụng đối với các cuộc biểu tình và phong trào xã hội.
Giá một gallon (3,78 lít) dầu diesel tại Honduras hiện tương đương khoảng 5,10 euro, trong khi xăng thường có giá khoảng 4,58 euro và xăng cao cấp 5,21 euro. Giá nhiên liệu tăng đang kéo theo giá lương thực và các nhu yếu phẩm hằng ngày. Hiện 61,1% dân số Honduras sống trong cảnh nghèo đói.
Tình trạng giá nhiên liệu tăng cao cũng gây lo ngại tại nước láng giềng Guatemala. Chính phủ theo đường lối dân chủ xã hội đã đưa ra các biện pháp nhằm giảm áp lực đối với người dân. Từ ngày 1/10, thuế giá trị gia tăng (VAT) và thuế phân phối dầu thô cùng các sản phẩm dầu mỏ được tạm thời đình chỉ đến cuối tháng 12. Quốc hội thông qua biện pháp này ngày 22/9 với đa số áp đảo, sau một kiến nghị khẩn cấp trong bối cảnh “tình trạng khẩn cấp quốc gia” được tuyên bố.
Theo cơ quan thuế Guatemala (SAT), việc đình chỉ các khoản thuế sẽ khiến ngân sách nhà nước thất thu khoảng 3,3 tỷ quetzales, tương đương khoảng 385 triệu euro, vào cuối năm. Tuy nhiên, Tổng thống Bernardo Arévalo cho rằng biện pháp này sẽ giúp người dân giảm đáng kể gánh nặng chi phí nhiên liệu.
Trước khi các biện pháp trên được áp dụng, Guatemala cũng đã chứng kiến các cuộc biểu tình và phong tỏa đường phố. Chính phủ từng bị chỉ trích vào giữa tháng 9 vì cho phép triển khai quân đội trong quá trình giải tỏa các rào chắn. Thành viên tổ chức tự quản bản địa “48 Cantons” ở Totonicapán và một số nhóm khác, vốn thường được coi là đồng minh của chính phủ dân chủ xã hội, cũng tham gia biểu tình. Theo các báo cáo báo chí, tổ chức này từng đề xuất tạm đình chỉ các loại thuế trong một cuộc họp với “48 Cantons”.
Các biện pháp của chính phủ nhằm đưa giá xăng thường xuống khoảng 4,10 euro/gallon và dầu diesel xuống khoảng 4,90 euro/gallon, thấp hơn khoảng 1 euro so với tháng 9. Trước đó, Quốc hội đã thông qua mức giá trần vào giữa tháng 9, nhưng biện pháp này hầu như không giúp giá nhiên liệu giảm.
Tổng thống Arévalo mới đây cho biết thêm các sáng kiến sẽ được triển khai vào tháng 1 nếu giá dầu thế giới tiếp tục ở mức cao. Ông cũng tuyên bố sẽ có các biện pháp điều chỉnh nhằm ứng phó với tình trạng giá cả gia tăng. Tuy nhiên, nghị sĩ Orlando Blanco thuộc đảng VOS theo đường lối dân chủ xã hội chỉ trích trong một video rằng các biện pháp này vẫn chưa được triển khai. Sự bất mãn trong công chúng cũng gia tăng trong những ngày gần đây do giá vé xe buýt tăng trong các tuần qua nhưng chưa được điều chỉnh giảm trở lại.
Honduras và Guatemala nằm trong số những quốc gia Trung Mỹ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của đợt hạn hán kéo dài nhiều tháng. Tình trạng này gây thiệt hại trên diện rộng đối với mùa màng, đồng thời tiếp tục tạo thêm áp lực lên giá lương thực và các mặt hàng thiết yếu.
Có thể thấy, đằng sau làn sóng giá nhiên liệu tăng tại nhiều quốc gia là những biến động lớn của thị trường năng lượng thế giới, trong đó chiến sự tại Trung Đông đang tác động trực tiếp đến nguồn cung và hoạt động vận chuyển dầu mỏ. Xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran đã làm gián đoạn nghiêm trọng dòng dầu qua eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển khoảng 20% lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng tiêu thụ trên toàn cầu – qua đó đẩy giá dầu thô và nhiều sản phẩm lọc dầu, đặc biệt là diesel, tăng mạnh.
Chính sách của Mỹ đối với Iran cũng là một yếu tố quan trọng. Các biện pháp phong tỏa, trừng phạt và hạn chế xuất khẩu dầu của Iran làm thu hẹp nguồn cung trên thị trường quốc tế, trong khi những diễn biến trong đàm phán Mỹ-Iran có thể khiến giá dầu biến động theo chiều hướng ngược lại. Cuối tháng 9, giá dầu tăng trở lại khi đàm phán Mỹ-Iran đình trệ và Tổng thống Donald Trump bác bỏ khả năng nới lỏng trừng phạt đối với Iran. Đến đầu tháng 10, Mỹ tiếp tục mở rộng các biện pháp trừng phạt nhằm vào các lĩnh vực và doanh nghiệp của Iran.
Không chỉ nguồn cung bị ảnh hưởng, chiến sự còn làm tăng chi phí vận tải biển, bảo hiểm và lọc dầu, khiến giá nhiên liệu đến tay người tiêu dùng tiếp tục chịu áp lực ngay cả khi một phần hoạt động xuất khẩu dầu từ Trung Đông được khôi phục. Reuters cho biết giá dầu Brent đầu tháng 10 vẫn ở trên 100 USD/thùng, trong khi các nút thắt về vận tải và công suất lọc dầu tiếp tục gây sức ép lên thị trường.
Trong bối cảnh đó, các nước nhập khẩu nhiên liệu như Honduras và Guatemala chịu tác động kép: vừa phải đối mặt với giá năng lượng quốc tế cao, vừa phải xử lý những hệ quả dây chuyền đối với chi phí vận tải, lương thực và đời sống người dân. Vì vậy, phản ứng khác nhau của hai nước – từ kiểm soát, giảm thuế nhiên liệu đến đối phó với các cuộc biểu tình – cho thấy giá dầu thế giới không chỉ là vấn đề của thị trường năng lượng mà còn có thể trở thành vấn đề kinh tế và xã hội đối với mỗi quốc gia.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/531018.rohstoffpolitik-s%C3%BCdamerika-ringt-mit-spritpreisen.html