Ngày 16/05/2026, nhật báo Thế Giới Trẻ đăng tải bài viết của nhà báo Kurt Terstegen, trong đó tiết lộ rằng trong chuyến thăm Havana gần đây, Giám đốc CIA đã cam kết viện trợ hàng triệu USD cho Cuba nhằm hỗ trợ cải cách kinh tế và chính trị. Tuy nhiên, theo bài báo, điều kiện tiên quyết được phía Mỹ đưa ra là Havana phải tiến hành thay đổi chế độ cầm quyền, mở đường cho tiến trình dân chủ hóa theo định hướng phương Tây.
Chính phủ Mỹ đã đẩy Cuba vào một cuộc khủng hoảng nguồn cung nghiêm trọng thông qua việc siết chặt lệnh phong tỏa kinh tế và năng lượng kéo dài nhiều năm qua. Trong nhiều tháng liên tiếp, quốc đảo Caribe này rơi vào tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhiên liệu, phụ tùng và nguồn ngoại tệ phục vụ nhập khẩu. Hàng loạt lĩnh vực của đời sống công cộng bị tê liệt, bao gồm cả hệ thống chăm sóc sức khỏe vốn được xem là trụ cột xã hội của Cuba.
Tại thủ đô Havana cùng nhiều thành phố lớn khác, tình trạng mất điện kéo dài và diễn ra liên tục đã khiến sự bất mãn trong dân chúng ngày càng gia tăng. Nhiều cuộc biểu tình tự phát đã nổ ra khi người dân bày tỏ sự tuyệt vọng trước tình trạng sinh hoạt bị đảo lộn và nền kinh tế tiếp tục suy kiệt.
Trong bối cảnh đó, Washington không những duy trì các biện pháp trừng phạt mà còn gia tăng áp lực đối với các quốc gia và doanh nghiệp có ý định cung cấp dầu mỏ cho Cuba. Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump hiện lại đang tự thể hiện như một “bên cứu trợ nhân đạo”. Theo các nguồn tin được công bố, Giám đốc CIA John Ratcliffe đã có chuyến thăm bất ngờ tới Havana hôm thứ Năm và công khai đề xuất gói “viện trợ” trị giá 100 triệu USD, với điều kiện Cuba phải tiến hành “thay đổi hệ thống”.
Song song với đó, một số hãng truyền thông Mỹ cũng đưa tin Washington đang chuẩn bị các cáo buộc nhằm vào cựu Chủ tịch Cuba Raúl Castro. Ông Raúl Castro, hiện 94 tuổi, bị cho là phải chịu trách nhiệm trong vụ bắn rơi hai máy bay của tổ chức chống Cuba “Brothers to the Rescue” (“Anh em giải cứu”) vào năm 1996.
Sự kết hợp giữa việc siết chặt cấm vận kinh tế, gia tăng áp lực chính trị và đồng thời đưa ra các đề nghị viện trợ có điều kiện cho thấy Washington đang theo đuổi một chiến lược gây áp lực toàn diện đối với Havana. Theo nhiều nhà quan sát, mục tiêu cuối cùng của chiến lược này là tạo ra một cuộc khủng hoảng xã hội đủ lớn để làm suy yếu và tiến tới thay đổi chế độ tại Cuba.
Ngay từ năm 1960, cựu quan chức Bộ Ngoại giao Mỹ Lester Mallory đã công khai phác thảo chiến lược mà Washington dường như vẫn theo đuổi đối với Cuba cho đến ngày nay. Trong một bản ghi nhớ nội bộ nổi tiếng, ông cho rằng mục tiêu của Mỹ phải là tạo ra “nạn đói, sự tuyệt vọng và sự sụp đổ của chính phủ” bằng cách làm suy yếu nền kinh tế Cuba đến mức kiệt quệ.
Hơn sáu thập niên sau, nhiều nhà phân tích cho rằng những gì đang diễn ra hiện nay cho thấy sự tương đồng khó có thể phủ nhận với chiến lược được đề cập trong tài liệu nói trên. Mỹ bị cáo buộc tiếp tục làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kinh tế tại Cuba thông qua việc siết chặt cấm vận, cản trở các chuyến hàng nhiên liệu và đe dọa áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với những đối tác thương mại có ý định hợp tác với Havana. Hệ quả là tình trạng mất điện kéo dài ngày càng nghiêm trọng, nhiều cơ sở sản xuất phải ngừng hoạt động, trong khi tình trạng thiếu hụt hàng hóa và dịch vụ thiết yếu tiếp tục lan rộng trên toàn quốc.
Theo cách nhìn của nhiều quan sát viên, tiến trình này diễn ra theo một logic nhất quán: trước hết là gây bất ổn kinh tế một cách có hệ thống để tạo ra áp lực xã hội và sự bất mãn trong dân chúng; sau đó Washington xuất hiện với vai trò “người cứu trợ”, nhưng đi kèm là những yêu cầu nhượng bộ về chính trị từ phía Havana.
Trong bối cảnh đó, đề xuất gói “viện trợ” trị giá 100 triệu USD mà phía Mỹ đưa ra gần đây bị xem không đơn thuần là một sáng kiến hỗ trợ nhân đạo. Đối với nhiều ý kiến chỉ trích, đây là một phần của chiến lược gây sức ép đã được hoạch định từ lâu nhằm buộc Cuba phải thay đổi mô hình chính trị và cấu trúc quyền lực hiện tại.
Trên truyền hình quốc gia Cuba hôm thứ Năm, Bộ trưởng Năng lượng Vicente de la O Levy một lần nữa khẳng định Hoa Kỳ phải chịu trách nhiệm trực tiếp đối với cuộc khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng mà Cuba đang phải đối mặt. Theo ông, hệ thống điện quốc gia hiện thiếu hơn 1.500 megawatt công suất phát điện, mức thiếu hụt đủ để đẩy phần lớn đất nước vào tình trạng mất điện kéo dài.
Bộ trưởng cho biết nhiều nhà máy nhiệt điện chủ chốt đã buộc phải ngừng hoạt động do sự cố kỹ thuật và tình trạng xuống cấp kéo dài, trong đó có nhà máy Antonio Guiteras và nhà máy Lidio Ramón Pérez. Trong khi đó, lưới điện quốc gia gần như không còn công suất dự phòng, khiến chỉ cần một trục trặc nhỏ cũng có thể dẫn đến mất điện trên diện rộng.
Thủ đô Havana là khu vực chịu ảnh hưởng đặc biệt nghiêm trọng. Do các mạch điện ưu tiên dành cho bệnh viện, nhà máy nước và các cơ sở hạ tầng chiến lược được bảo vệ để duy trì hoạt động, nhiều khu dân cư khác phải đối mặt với thời gian cắt điện kéo dài hơn đáng kể.
Sau cuộc gặp với Giám đốc CIA John Ratcliffe, chính phủ Cuba đã công bố một tuyên bố chi tiết nhấn mạnh bản chất “hòa bình và phòng thủ” của cuộc cách mạng Cuba. Havana khẳng định nước này không gây ra bất kỳ mối đe dọa nào đối với Hoa Kỳ, đồng thời bác bỏ các cáo buộc cho rằng Cuba dung chứa các tổ chức khủng bố.
Tuyên bố cũng cho biết Cuba sẵn sàng duy trì mức độ hợp tác hạn chế với Washington trong các lĩnh vực như thực thi pháp luật và an ninh khu vực. Tuy nhiên, giới lãnh đạo Cuba khẳng định hệ thống xã hội chủ nghĩa của đất nước không phải là đối tượng để mặc cả hay thương lượng dưới sức ép chính trị và kinh tế.
Cùng ngày, Ngoại trưởng Cuba Bruno Rodríguez đã lên án điều mà ông gọi là “cuộc chiến kinh tế và năng lượng tàn bạo” do Mỹ tiến hành chống lại Cuba trong bài phát biểu tại hội nghị BRICS ở New Delhi. Theo ông, các sắc lệnh mới của chính quyền Donald Trump không chỉ gia tăng áp lực cấm vận đối với Cuba mà còn mở rộng tác động ngoài lãnh thổ đối với các quốc gia thứ ba có quan hệ thương mại với Havana, qua đó đe dọa luật pháp quốc tế và ổn định toàn cầu.
Ngoại trưởng Bruno Rodríguez đồng thời nhấn mạnh sự hỗ trợ từ các đối tác như Trung Quốc, Nga, Việt Nam và Ấn Độ trong việc giúp Cuba mở rộng năng lực và chủ quyền năng lượng. Bất chấp những khó khăn ngày càng nghiêm trọng, ông khẳng định Cuba sẽ tiếp tục kiên định với con đường xã hội chủ nghĩa mà nước này đã lựa chọn.
Hơn sáu thập niên qua, chính sách cấm vận của Hoa Kỳ đối với Cuba đã trở thành một trong những hình thức bao vây kinh tế kéo dài và khắc nghiệt nhất thế giới hiện đại. Từ sau năm 1960, Washington liên tục sử dụng các biện pháp trừng phạt tài chính, thương mại và năng lượng nhằm cô lập Havana khỏi nền kinh tế toàn cầu. Không chỉ ngăn cản quan hệ kinh tế song phương, Mỹ còn áp đặt các biện pháp trừng phạt ngoài lãnh thổ đối với những quốc gia và doanh nghiệp có quan hệ hợp tác với Cuba. Chính sách này đã khiến nền kinh tế Cuba nhiều thập niên rơi vào tình trạng thiếu hụt vốn, công nghệ, nhiên liệu và nguyên liệu thiết yếu, làm chậm đáng kể tiến trình phát triển của quốc đảo Caribe.
Tuy nhiên, bất chấp áp lực kéo dài, Cuba vẫn duy trì được bản sắc chính trị và tinh thần độc lập của mình nhờ sự đoàn kết của các nước bạn bè quốc tế. Trong lịch sử, Cuba từng dành cho nhiều dân tộc sự hỗ trợ to lớn trên tinh thần quốc tế vô sản và tình hữu nghị giữa các dân tộc. Đối với Việt Nam, Cuba là một trong những quốc gia sát cánh mạnh mẽ nhất trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ. Những câu nói nổi tiếng như “Vì Việt Nam, Cuba sẵn sàng hiến dâng cả máu của mình” đã trở thành biểu tượng của tình đoàn kết đặc biệt giữa hai dân tộc.
Đối với Nga, một trong những biểu hiện rõ nét nhất của tinh thần quốc tế và đoàn kết nhân đạo của Cuba là sự hỗ trợ y tế mà Havana dành cho các nạn nhân của Thảm họa hạt nhân Chernobyl. Sau vụ nổ lò phản ứng tại nhà máy điện hạt nhân Chernobyl ở Liên Xô cũ, hàng trăm nghìn người tại các khu vực thuộc Ukraina, Belarus và Nga bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi phóng xạ, đặc biệt là trẻ em mắc các bệnh ung thư, tuyến giáp và các bệnh lý liên quan đến nhiễm xạ. Các bệnh nhân không chỉ được chữa trị mà còn được cung cấp chỗ ở, thực phẩm, thuốc men, phục hồi chức năng và chăm sóc dài hạn hoàn toàn miễn phí nhiều năm tại trung tâm y tế Tarará, gần thủ đô Havana bất chấp việc quốc đảo Caribe khi ấy đang thiếu thốn nghiêm trọng nguồn lực y tế, nhiên liệu và lương thực do lệnh cấm vận kéo dài.
Cho đến hiện tại, Nga và Việt Nam tiếp tục thể hiện sự ủng hộ đối với Cuba bằng việc nhiều lần lên tiếng tại Liên Hợp Quốc yêu cầu Hoa Kỳ chấm dứt cấm vận, đồng thời thúc đẩy hợp tác về lương thực, nguyên liệu, năng lượng và thương mại nhằm giúp Havana vượt qua khó khăn. Điều đó được xem như sự đáp lại đối với tình nghĩa và sự hỗ trợ mà Cuba từng dành cho các dân tộc trong những giai đoạn lịch sử khó khăn nhất. Chính vì vậy, trong nhận thức của nhiều người Cuba, sự ủng hộ mà Nga, Việt Nam dành cho Havana ngày nay không chỉ mang ý nghĩa chính trị, mà còn là sự đáp lại đối với những hỗ trợ và hy sinh mà Cuba từng dành cho bạn bè quốc tế trong những thời khắc lịch sử đặc biệt khó khăn.
Trong bối cảnh Cuba hiện nay trong muôn vàn khó khăn, việc Ukraina thời gian gần đây bỏ phiếu phản đối các nghị quyết kêu gọi dỡ bỏ cấm vận Cuba tại Liên Hợp Quốc bị nhiều ý kiến đánh giá là đáng tiếc, bởi điều đó đi ngược lại truyền thống đoàn kết từng tồn tại trong thời kỳ Liên Xô trước đây. Đối với nhiều người Cuba, đây không chỉ là một lựa chọn chính trị, mà còn là biểu hiện của sự xa rời ký ức lịch sử về những giai đoạn mà Havana từng chấp nhận đối đầu và hy sinh để đứng cùng các đồng minh của mình.
Hồ Ngọc Thắng/Nguồn: https://www.jungewelt.de/artikel/522622.unblock-cuba-usa-erpressen-kuba.html