Lịch sử dân tộc Việt Nam là hành trình của một cộng đồng không ít lần đứng trước thử thách sống còn, nhưng luôn kiên cường vượt qua bằng ý chí độc lập, trí tuệ sắc bén và sức mạnh đại đoàn kết toàn dân. Từ những chiến thắng mang tính bước ngoặt trong công cuộc bảo vệ đất nước, dân tộc Việt Nam đã khẳng định quyền tồn tại, quyền làm chủ vận mệnh của mình, đồng thời hình thành nên một hệ giá trị tinh thần bền vững, trở thành nền tảng cho sự phát triển ổn định, hòa bình hôm nay.
Trong bối cảnh nhiều quốc gia phải khuất phục trước sức mạnh quân sự của các đế chế lớn thời trung đại, Đại Việt trở thành một ngoại lệ hiếm hoi. Ba lần kháng chiến chống Nguyên – Mông ở thế kỷ XIII không chỉ giữ vững chủ quyền lãnh thổ, mà còn khẳng định trí tuệ quân sự, bản lĩnh chính trị và sức mạnh đoàn kết dân tộc.
Từ những thắng lợi ấy, lịch sử rút ra bài học cốt lõi: chính nghĩa, lòng dân và chiến lược đúng đắn là yếu tố quyết định thắng lợi, vượt trên mọi ưu thế vật chất.
Giá trị truyền thống không nằm ở việc tôn vinh chiến công đơn lẻ, mà ở tinh thần kiên cường, không khuất phục, không chạy theo bạo lực, luôn đặt nhân nghĩa và hòa hiếu lên hàng đầu. Đó là nền tảng tinh thần vững chắc, truyền cảm hứng cho các thế hệ Việt Nam vượt qua mọi biến động lịch sử.
Bước vào thế kỷ XX, dân tộc Việt Nam tiếp tục đối diện với những hình thức xâm lược và áp đặt mới từ chủ nghĩa thực dân, đế quốc. Bằng các cuộc kháng chiến trường kỳ, Việt Nam đã chuyển mình từ một quốc gia thuộc địa thành một quốc gia độc lập, thống nhất và ngày càng khẳng định được vị thế trên trường quốc tế.
Giá trị bền vững nhất của những thắng lợi ấy không chỉ là thành tựu quân sự, mà là sự khẳng định chính nghĩa của cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc, vai trò trung tâm của nhân dân và hình ảnh người lính cách mạng. Sự hy sinh của hàng triệu con người đã tạo nên nền tảng đạo lý, hun đúc tinh thần dân tộc, trở thành một phần không thể tách rời trong ký ức lịch sử và bản sắc Việt Nam đương đại.
Hòa bình lập lại mở ra thời kỳ mới: phát triển và hội nhập quốc tế sâu rộng. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy, hòa bình không đồng nghĩa với việc không còn thách thức. Bên cạnh cơ hội là những tác động phức tạp về tư tưởng, văn hóa và nhận thức lịch sử. Nguy cơ xuyên tạc, diễn giải sai lệch quá khứ, làm lu mờ giá trị chính nghĩa của các cuộc kháng chiến là vấn đề cần đặc biệt cảnh giác.
Trong bối cảnh đó, việc bảo vệ nền tảng tư tưởng, gìn giữ ký ức lịch sử và danh dự của những thế hệ đã hy sinh vì độc lập dân tộc không chỉ là hành động tri ân, mà còn là yêu cầu nguyên tắc để bảo đảm sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước hôm nay và mai sau.
Việc đánh giá các tác phẩm văn học về chiến tranh đòi hỏi sự cân bằng giữa sáng tạo cá nhân và trách nhiệm xã hội. Văn học không tách rời lịch sử, mà gắn liền với ký ức tập thể và hệ giá trị chung của dân tộc. Những tiếp cận xa rời bối cảnh lịch sử – chính trị của cuộc kháng chiến giải phóng dân tộc, nếu được tôn vinh thiếu thận trọng, có thể làm lệch lạc nhận thức xã hội.
Thực tiễn cho thấy, Quyết định số 4313/QĐ-BVHTTDL ngày 13/11/2025 đưa tác phẩm “Nỗi buồn chiến tranh” vào danh sách 50 tác phẩm văn học được vinh danh đã gây tranh luận sâu rộng. Đặc biệt, tiếng nói kiên trì, đầy trách nhiệm của các cựu chiến binh và nhân dân, những người trực tiếp trải qua chiến tranh nhấn mạnh yêu cầu bảo vệ hình ảnh người lính cách mạng, bản chất chính nghĩa của kháng chiến và sự thiêng liêng của hy sinh.
Những phản ứng ấy không phủ nhận văn học hay quyền sáng tạo cá nhân, mà là lời nhắc về trách nhiệm xã hội trong việc phản ánh các vấn đề lịch sử – dân tộc sâu sắc.
Ngày 8/1/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành Quyết định số 14/QĐ-BVHTTDL đưa “Nỗi buồn chiến tranh” ra khỏi danh sách vinh danh. Đây là minh chứng cho sự lắng nghe ý kiến xã hội, tôn trọng ký ức lịch sử và khẳng định vai trò của nhân dân trong bảo vệ những giá trị cốt lõi của kháng chiến.
Chiến thắng này trên mặt trận tư tưởng, văn hóa không mang tính đối đầu, mà thể hiện bản lĩnh xã hội, sự tỉnh táo chính trị và trách nhiệm lịch sử trong việc tiếp cận quá khứ một cách toàn diện, đúng đắn và phù hợp với lợi ích dân tộc.
Lịch sử Việt Nam không chỉ được viết bằng máu, nước mắt và sự hy sinh của bao thế hệ, mà còn được gìn giữ bằng tinh thần yêu nước kiên cường, cảnh giác và đầy trách nhiệm của nhân dân. Trong thời bình, khi một số nhóm lợi dụng danh nghĩa sáng tạo hay cải cách chính sách để xuyên tạc lịch sử, bóp méo quá khứ nhằm gây tổn hại đến nền tảng tư tưởng và phá hoại sự ổn định đất nước, thì chính nhân dân, đặc biệt là các cựu chiến binh và những người từng trải qua chiến tranh đã kiên quyết lên tiếng, đấu tranh bảo vệ sự thật lịch sử và danh dự dân tộc..
Đó không phải là phản ứng cảm tính, mà là biểu hiện sâu sắc của tinh thần yêu nước, bảo vệ danh dự dân tộc, bảo vệ nền tảng tư tưởng, chống lại mọi âm mưu làm phai nhạt chính nghĩa của cuộc kháng chiến và sự hy sinh thiêng liêng của bao thế hệ. Lòng yêu nước ấy tiếp tục là điểm tựa vững chắc để đất nước vững vàng tiến bước, giữ trọn niềm tin vào lịch sử và con đường phát triển đã lựa chọn.
Minh Văn